Kunstheup: operatie, risico’s en herstel

01Wat is het

Wat is een kunstheup?

Je heup is het gewricht tussen je bekken en je been. Het bestaat uit een kop die beweegt in een kom. Bij een kunstheup krijg je een nieuwe kop en kom:

• de nieuwe heupkom, die de arts vastmaakt aan je bekken,
• de heupkop, die precies in de kom past,
• de steel, een metalen staaf waarmee de arts de kop vastmaakt aan je dijbeen.

Een kunstheup is gemaakt van metaal, kunststof en keramiek en heet ook wel totale heupprothese of heupvervanging. Er zijn verschillende soorten, en verschillende manieren om ze aan het bot vast te maken. Welke soort je krijgt, hangt bijvoorbeeld af van het ziekenhuis en van de soort waarmee je arts veel ervaring heeft. Een kunstheup blijft vaak langer zitten als de arts die soort al vaak heeft geplaatst.

03Leeftijd

Leeftijd en hoe lang een kunstheup meegaat

Een kunstheup is op iedere leeftijd mogelijk. Meer dan de helft van de mensen die ervoor kiezen, is tussen de 60 en 80 jaar, maar ook mensen ouder dan 80 of jonger dan 60 kunnen een kunstheup krijgen.

Een kunstheup gaat meestal langer dan 20 jaar mee. Ongeveer 10 van de 100 mensen hebben na 20 jaar een nieuwe kunstheup nodig. Ben je jonger dan 60 of erg actief, dan is de kans groter dat je na een tijd nog een keer een kunstheup nodig hebt, want kunstheupen slijten sneller bij actieve mensen. Na een nieuwe kunstheup houden mensen vaker pijn. Bespreek daarom met je arts of een kunstheup nu geschikt is, of dat je beter nog even kunt wachten.

04Kiezen

Samen met de arts kiezen

Je huisarts kan je doorsturen naar een orthopedisch chirurg, een arts die veel weet over operaties aan de botten. Die onderzoekt je heup, bijvoorbeeld met een röntgenfoto, en bespreekt met je:

• wat voor jou de voor- en nadelen zijn van een kunstheup,
• of je fit genoeg bent voor een operatie,
• welke soort kunstheup bij jou mogelijk is; dat hangt af van bijvoorbeeld je leeftijd, je klachten, schade aan pezen en spieren in je heup en andere ziektes,
• via welke kant de operatie kan gaan: de voorkant, zijkant of achterkant van je heup.

Het voordeel van een kunstheup is dat je weer makkelijker kunt bewegen. Meestal heb je direct minder pijn in je heup. Samen met de arts beslis je of een kunstheup voor jou geschikt is.

05Voorbereiding

Voorbereiden op de operatie

Je krijgt informatie over de operatie en de verdoving, meestal in een gesprek met de orthopedisch chirurg en een gesprek met de anesthesioloog. Je bespreekt onder meer hoe de operatie gaat, of je moet stoppen met medicijnen, wat je zelf kunt doen om beter te worden en wat je moet regelen voor daarna, zoals hulp in het huishouden. Schrijf je vragen van tevoren op en neem eventueel iemand mee.

Je kunt kiezen tussen narcose, waarbij je slaapt, en een ruggenprik, waarbij de onderkant van je lichaam verdoofd is en je wakker bent. Na een ruggenprik ben je sneller weer fit, maar kun je een aantal uren je heup niet bewegen. Voor de operatie krijg je antibiotica, zodat de kans op een ontsteking kleiner is.

• Oefeningen. Meestal krijg je het advies om voor de operatie oefeningen te doen: je spieren sterker maken, lopen met krukken en leren hoe je de kans op vallen kleiner maakt. Dat kan ook met een fysiotherapeut of oefentherapeut.
• Stoppen met roken. Als je gestopt bent, word je sneller beter, genezen je wonden sneller en heb je minder kans op ontstekingen. Probeer 6 weken of langer voor de operatie te stoppen.

06Operatie

De operatie en de risico’s

De meeste mensen blijven 2 of 3 dagen in het ziekenhuis; soms mag je na 1 dag al naar huis. Vanaf 6 uur voor de operatie mag je niets meer eten en vanaf 2 uur niets meer drinken. De arts maakt een snee, haalt je heup weg en plaatst de kunstheup. Het litteken is meestal rond de 15 centimeter, soms kleiner.

De operatie heeft deze risico’s:

• een bloeding, vooral in de eerste 24 uur,
• een ontsteking van de wond,
• een bloedpropje in je been of longen (trombose); meestal krijg je medicijnen om die kans kleiner te maken,
• beschadiging van een zenuw, waardoor je bijvoorbeeld je voet niet goed kunt optillen; meestal is dat binnen 1 jaar weer helemaal beter,
• heel soms breekt je dijbeen of bekken tijdens de operatie.

Na de operatie kan het ene been langer zijn dan het andere (een verhoging in je schoen kan dan helpen), kan de kunstheup loslaten van je botten (dan is een nieuwe operatie nodig) of kan de kop uit de kom schieten, vooral in de eerste 3 maanden. Een ontsteking door bacteriën in de kunstheup is ernstig: je krijgt dan opnieuw een operatie en antibiotica.

07Revalideren

Revalideren en de eerste weken

Meestal ga je binnen 4 uur na de operatie al bewegen. Een fysiotherapeut of verpleegkundige helpt je met zitten, opstaan en lopen met krukken. Je mag meestal meteen op je kunstheup steunen. Thuis doe je oefeningen om de pijn minder te maken en je spieren sterker te maken; dat heet revalideren. Het duurt meestal 6 maanden voor je klaar bent bij de fysiotherapeut, bij sommigen 3 en bij anderen 9 maanden. In onze praktijk voor fysiotherapie in Bilbao begeleiden we revalidatie na een kunstheup (de consulten zijn in het Spaans).

De eerste 3 maanden is de kans iets groter dat je heup uit de kom gaat. Zo maak je die kans kleiner:

• ga niet met je benen over elkaar zitten en kruis je been met de kunstheup niet voor je andere been,
• draai je been met de kunstheup niet met de knie naar binnen; draai stap voor stap om,
• breng je bovenbeen niet te dicht naar je bovenlichaam: niet hurken, niet bukken en niet met opgetrokken knieën zitten of liggen,
• zit op een hoge stoel met een stevige zitting en rugleuning, niet op een lage bank,
• trap op: eerst je been zonder kunstheup; trap af: eerst je been met kunstheup, samen met 1 kruk.

Ga niet hardlopen of springen. Fietsen en autorijden kan meestal pas na 6 weken of langer. Na 3 tot 6 maanden kun je meestal weer sporten; rustige sporten zoals wandelen, zwemmen, golfen en fietsen kunnen meestal wel. Wanneer je weer kunt werken, hangt af van je werk; bespreek dat met je arts en bedrijfsarts.

08Later

Op de lange termijn, en wanneer bel je?

Je krijgt binnen 2 maanden en na een jaar een controle in het ziekenhuis, de tweede keer met een röntgenfoto. Zorg goed voor je tanden: poets elke dag, gebruik flosdraad of tandenstokers en ga 2 keer per jaar naar de tandarts, want bacteriën uit je mond kunnen ook je kunstheup laten ontsteken. Antibiotica voor een tandartsbehandeling zijn niet nodig. Vertel bij elke operatie dat je een kunstheup hebt.

Bel in de eerste 3 maanden dezelfde dag de arts in het ziekenhuis of de huisartsenspoedpost als:

• de wond pijn doet, warm voelt of rood wordt,
• er veel bloed of vocht uit de wond komt (de pleister is voor meer dan de helft gevuld), of er opnieuw bloed of vocht uitkomt als er geen pleister meer op zit,
• je koorts krijgt van 38 graden of hoger,
• je ineens moeilijk of sneller ademt, of ademen pijn doet in je borst of boven in je rug.

De rest van je leven: bel dezelfde dag bij een klik in je heup met veel pijn. Bel op werkdagen je huisarts bij een ontsteking ergens in je lichaam, zoals een steenpuist of ontstoken wond, en je tandarts bij een ontstoken tand of kies. Maak een afspraak met de arts in het ziekenhuis als je heup weer pijn gaat doen, bestaande pijn erger wordt of je je heup minder goed kunt bewegen.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (McDonald e.a., 2014) bundelde 18 studies met 1463 deelnemers naar voorlichting voor een heup- of knievervanging, gegeven door een zorgverlener in de 6 weken voor de operatie. Dertien studies gingen over een kunstheup. De bronnen vullen elkaar aan:

• Voorlichting. Thuisarts beschrijft gesprekken met de chirurg en de anesthesioloog als vaste voorbereiding. Volgens de review gaf extra voorlichting bij een kunstheup mogelijk geen extra voordeel boven de gewone zorg.
• Angst, pijn en functie. Angst na 6 weken, pijn tot 3 maanden en functie tot 2 jaar waren met voorlichting iets beter, maar de verschillen waren klein en onzeker, op basis van bewijs van lage kwaliteit.
• Complicaties. Het aantal mensen met complicaties, zoals een infectie of trombose, verschilde niet duidelijk tussen de groepen.
• Voor wie? Volgens de review kan voorlichting een nuttige aanvulling zijn met weinig risico, vooral voor mensen met depressie, angst of onrealistische verwachtingen.

10Samengevat

Het belangrijkste over een kunstheup

• Een kunstheup kan een optie zijn bij veel pijn of stijfheid, slechter lopen en nachtpijn, als andere behandelingen niet genoeg helpen.
• Een kunstheup gaat meestal langer dan 20 jaar mee; bij jongere en actieve mensen slijt hij sneller.
• Doe voor de operatie oefeningen en stop als het kan 6 weken van tevoren met roken.
• Meestal ga je binnen 4 uur na de operatie al bewegen en revalideer je ongeveer 6 maanden.
• De eerste 3 maanden: niet hurken, niet bukken en je benen niet kruisen, zodat je heup niet uit de kom gaat.
• Bel dezelfde dag bij een klik met veel pijn, koorts of een warme, rode wond.