Wat is een gebroken heup?
Een gebroken heup is meestal een breuk in het bovenste deel van het bovenbeen (dijbeen). Het bovenbeen zit met de heupkop in de heupkom van het bekken: dit is het heupgewricht.
De meeste mensen met een gebroken heup hebben een breuk net onder de heupkop, of iets lager waar het bot van het bovenbeen wat dikker is. De breuk kan ook onder die verdikkingen van het bot zitten.
Verschijnselen van een gebroken heup
Bij een gebroken heup kun je volgens Thuisarts deze klachten hebben:
- pijn in de heup,
- zwelling en een bloeduitstorting op de heup,
- je kunt niet steunen op je been,
- je kunt niet lopen,
- je been is korter of staat naar buiten gedraaid.
Hoe breek je je heup?
Een gebroken heup ontstaat vaak door een combinatie van een val en verzwakt bot. Deze breuk komt vaak voor bij ouderen, omdat zij vaker botontkalking hebben. Ook is de kans op vallen groter bij ouderen.
Van de mensen met een gebroken heup is 90 procent ouder dan 60 jaar. Maar ook jonge mensen kunnen hun heup breken.
Hoe stelt de arts een gebroken heup vast?
De arts stelt vast dat je heup gebroken is met je verhaal, lichamelijk onderzoek en röntgenfoto’s. Op de röntgenfoto is meestal een duidelijke breuk te zien. Soms is nog een CT-scan of MRI nodig om het zeker te weten.
De operatie bij een gebroken heup
Als je heup gebroken is, is een operatie nodig. Je wordt zo snel mogelijk geopereerd. Waar de breuk precies zit, je leeftijd en je lichamelijke conditie bepalen hoe de arts de breuk opereert. Je bespreekt met de arts wat voor jou de beste operatie is. De mogelijkheden zijn:
- de breuk vastzetten met schroeven, een plaat met schroeven of een pen met schroeven; je houdt dan je eigen heupkop,
- een kop-halsprothese: alleen de heupkop wordt vervangen door een prothese,
- een totale heupprothese: de heupkom en de heupkop worden vervangen door protheses.
De operatie gebeurt onder plaatselijke verdoving met een ruggenprik, eventueel met een roesje, of onder volledige verdoving (narcose). Welke vorm je krijgt, hangt af van wat je zelf wilt en wat de anesthesioloog het verstandigst vindt. Voor de operatie mag je niet eten of drinken, doe je een bril, gebitsprothese en sieraden af, en krijg je een antibioticum om de kans op een ontsteking zo klein mogelijk te maken.
Na de operatie en naar huis
Na de operatie ga je naar de uitslaapkamer en daarna terug naar de verpleegafdeling. Je krijgt dagelijks een bloedverdunner (prikje onder de huid) om trombose te voorkomen, tot 6 weken na de operatie, en pijnmedicatie op vaste tijden; je mag altijd om extra pijnstilling vragen. De arts vertelt je hoeveel je je been mag belasten en of je direct kunt starten met fysiotherapie.
Hoe lang je in het ziekenhuis blijft, hangt af van je situatie. Sommige mensen gaan na enkele dagen naar huis, met of zonder thuiszorg; anderen herstellen verder in een instelling, zoals een revalidatiecentrum. Bij ontslag krijg je een afspraak op de polikliniek, medicijnen tegen pijn en trombose, een verwijzing voor fysiotherapie en adviezen over bewegen en belasten. Ongeveer 2 weken na de operatie worden de hechtingen verwijderd, en na ongeveer 6 tot 8 weken kom je terug bij de arts die je heeft geopereerd.
Neem contact op met je huisarts als je na de operatie last krijgt van:
- koorts van 38,5 °C of hoger,
- een wond die abnormaal rood is, warm aanvoelt of waar vocht uitkomt,
- meer pijn in je heup die niet verdwijnt door pijnstillers,
- meer pijn of zwelling in je kuit,
- plotseling kortademig worden, sneller ademen of pijn bij het ademen (in je borst of boven in je rug),
- andere klachten waar je ongerust over bent.
Revalidatie: oefenen met de fysiotherapeut
De dag na de operatie vertelt de arts of fysiotherapeut wanneer je mag gaan staan en lopen. De fysiotherapeut komt in het ziekenhuis bij je langs om samen te oefenen:
- eerst ga je op de rand van het bed zitten en probeer je vanuit het bed in een stoel te gaan zitten,
- gaat dat goed, dan loop je in de eerste dagen een stukje; met de fysiotherapeut overleg je welk hulpmiddel je gebruikt: een looprek, rollator, 1 of 2 krukken of een wandelstok (een stok of kruk draag je aan de niet-geopereerde kant),
- mag je je heup nog maar gedeeltelijk belasten, dan loop je alleen met een looprek of krukken en leert de fysiotherapeut je hoe je je been mag gebruiken; mag je hem nog helemaal niet belasten, dan krijg je een rolstoel.
Je leert ook oefeningen om je been zo sterk mogelijk te houden. Doe ze een paar keer per dag zelf: liever meerdere keren per dag kort dan 1 keer lang. Zo help je je herstel. In onze praktijk voor fysiotherapie in Bilbao begeleiden we mensen bij het revalideren na een heupoperatie (de consulten zijn in het Spaans).
Hersteltijd bij ouderen en adviezen voor thuis
Hoe snel je herstelt, hangt af van je leeftijd, je conditie en de operatie die je hebt gehad. De totale herstelperiode na een gebroken heup kan tot een jaar duren. Veel mensen herstellen goed, maar er kunnen ook problemen ontstaan, zoals doorliggen, acute verwardheid, urineweginfecties, ongewild urineverlies of problemen met bewegen en jezelf verzorgen. De helft van de mensen loopt na een jaar minder goed dan voor de breuk en heeft moeite met alledaagse bezigheden. Soms zijn aanpassingen in of rond je woning nodig. Ben je ouder dan 50, dan onderzoekt de arts in de herstelfase of je botontkalking hebt.
- Trap op: eerst je niet-geopereerde been op de trede, dan je geopereerde been en de kruk op dezelfde trede. Trap af: eerst de kruk, dan je geopereerde been, dan je andere been.
- Autorijden: de eerste 6 weken kun je niet zelf rijden. Daarna verschilt het per persoon; overleg met je fysiotherapeut en kijk naar de voorwaarden van je autoverzekering.
- Zwemmen en fietsen: overleg met je arts of fysiotherapeut wanneer dit weer kan.
- Thuis: leg gezwollen benen omhoog, wissel lopen, staan en zitten regelmatig af, en voorkom vallen door losse kleden en snoeren weg te halen en een antislipmat in de douche te gebruiken.
Waar de bronnen verschillen
Een Cochrane-review (Fairhall e.a., 2022) bundelde 40 gerandomiseerde studies met 4.059 mensen die na een heupbreuk waren geopereerd; ze waren gemiddeld 80 jaar. De bronnen leggen andere accenten:
- Oefenen in het ziekenhuis. Thuisarts beschrijft hoe je de dag na de operatie met de fysiotherapeut begint te oefenen. Volgens de review geven oefenprogramma’s in het ziekenhuis mogelijk een duidelijke verbetering van de mobiliteit, maar dat bewijs had een lage zekerheid. Training van lopen, evenwicht en dagelijkse handelingen gaf waarschijnlijk een matige verbetering.
- Oefenen na het ziekenhuis. Thuisarts adviseert de oefeningen een paar keer per dag thuis te blijven doen. Volgens de review geven oefenprogramma’s na het ziekenhuis een kleine maar betekenisvolle verbetering van de mobiliteit en de loopsnelheid, met bewijs van hoge zekerheid.
- Voor wie? De meeste studies sloten mensen met geheugenproblemen of andere aandoeningen die het bewegen beperken uit. Thuisarts benadrukt dat het herstel per persoon verschilt en dat de helft van de mensen na een jaar minder goed loopt dan voor de breuk.
Het belangrijkste over een gebroken heup
- Een gebroken heup is meestal een breuk in het bovenste deel van het dijbeen, vaak door een val en verzwakt bot.
- Je hebt pijn, kunt niet op je been steunen en je been kan korter zijn of naar buiten gedraaid staan.
- Een operatie is nodig: de breuk vastzetten of (een deel van) de heup vervangen door een prothese.
- Na de operatie begin je snel met oefenen; doe de oefeningen van de fysiotherapeut een paar keer per dag.
- Het herstel kan tot een jaar duren; de helft van de mensen loopt daarna minder goed dan voor de breuk.
- Bel je huisarts bij koorts, een rode warme wond, meer pijn, een dikke kuit of kortademigheid.
Vragen over een gebroken heup
De antwoorden zijn algemeen en vervangen geen consult of persoonlijke medische beoordeling.
Hoe weet ik of mijn heup gebroken is?
Bij een gebroken heup heb je pijn in de heup, kun je niet op je been steunen of lopen, en is je been soms korter of naar buiten gedraaid. De arts stelt het vast met onderzoek en röntgenfoto’s.
Moet een gebroken heup altijd geopereerd worden?
Volgens Thuisarts is bij een gebroken heup een operatie nodig. Je wordt zo snel mogelijk geopereerd.
Hoe lang duurt het herstel van een gebroken heup bij ouderen?
De totale herstelperiode kan tot een jaar duren. Hoe snel je herstelt, hangt af van je leeftijd, je conditie en de operatie. De helft van de mensen loopt na een jaar minder goed dan voor de breuk.
Wanneer mag ik weer lopen?
De dag na de operatie vertelt de arts of fysiotherapeut wanneer je mag gaan staan en lopen. In het begin loop je met een hulpmiddel, zoals een looprek of krukken.
Wanneer mag ik weer autorijden?
De eerste 6 weken kun je niet zelf autorijden. Daarna verschilt het per persoon: je moet voldoende controle over je geopereerde been hebben. Overleg met je fysiotherapeut en kijk naar de voorwaarden van je autoverzekering.
Waarom krijg ik een bloedverdunner?
Om trombose te voorkomen, een stolsel in een bloedvat. Je krijgt de bloedverdunner tot 6 weken na de operatie.
Bronnen
- Thuisarts.nl (Federatie Medisch Specialisten) · Ik heb een gebroken heup
- Thuisarts.nl (Federatie Medisch Specialisten) · Ik ben aan het herstellen van een gebroken heup
- Fairhall NJ, et al. Interventions for improving mobility after hip fracture surgery in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2022
Deze gids is bedoeld als informatie en vervangt geen medische beoordeling. Diagnose en behandeling hangen af van je consult en je medische voorgeschiedenis. Bel bij een noodgeval 112.