Gescheurde kruisband of verrekte knieband: wat nu?

01Wat is het

Wat doen de kruisbanden en kniebanden?

De kniebanden zitten tussen je bovenbeen en je onderbeen. Ze zorgen ervoor dat je knie stabiel blijft bij buigen, strekken en draaien. Er zijn 2 soorten:

• De kruisbanden zitten midden in de knie: een voorste en een achterste kruisband. Ze zorgen ervoor dat je onderbeen niet makkelijk naar voren, naar achteren, naar binnen of naar buiten beweegt, en houden het op zijn plek bij draaien.
• De banden aan de zijkanten: 1 aan de binnenkant en 1 aan de buitenkant van elke knie. Ze zorgen ervoor dat je onderbeen niet te ver naar binnen of naar buiten beweegt.

02Kruisband

Wat merk je bij een gescheurde kruisband?

• Je voelt of hoort iets knappen.
• Je hebt pijn in je knie.
• De hele knie wordt in een paar uur dik.
• De knie kan blauw worden door een bloeding in de knie.
• Het voelt alsof je niet stevig op je been staat. Je zakt makkelijk door je been heen.

De achterste kruisband beschadigt niet zo snel; alleen als er heel veel kracht op de knie komt, bijvoorbeeld bij een ongeluk of een val van de fiets.

03Knieband

Wat merk je bij een verrekte of gescheurde knieband?

Als een knieband aan de zijkant van je knie scheurt, kun je dit merken:

• de buitenkant van je knie wordt dik bij een scheur in de buitenste knieband,
• de binnenkant van je knie wordt dik bij een scheur in de binnenste knieband,
• soms zie je een blauwe plek, doordat er op die plek bloedvaatjes kapot zijn.

04Oorzaak

Hoe ontstaat het?

• Je onderbeen kan door een harde klap naar buiten of naar binnen gaan, bijvoorbeeld bij voetbal. Er komt dan veel kracht op een knieband, die kan uitrekken of inscheuren.
• Je voorste kruisband kan scheuren als je springt en hard neerkomt, of bij een snelle draaiende beweging. Je onderbeen draait dan ver naar buiten of wordt heel hard naar voren gedrukt.
• Bij een flinke draai kan de binnenste knieband tegelijk met de voorste kruisband verrekken of inscheuren.

Bij een knieblessure kan ook de meniscus gescheurd zijn; je huisarts onderzoekt dat. Meer daarover lees je in onze gids over een meniscusscheur.

05Wanneer bellen

Wanneer bel je de huisarts?

Bel je huisarts of de huisartsenpost als:

• je niet op je been kunt staan,
• je door je knie zakt,
• je knie ‘op slot’ zit: je kunt hem niet meer strekken,
• de pijn en zwelling erger worden,
• het na 7 dagen niet beter gaat.

Je huisarts onderzoekt of je kniebanden helemaal gescheurd zijn, of je meniscus gescheurd is of dat je een bot hebt gebroken. Soms stuurt de huisarts je door naar een orthopedisch chirurg, die je knie uitgebreider onderzoekt en de behandelingen met je bespreekt.

06Eerste dagen

Wat kun je de eerste dagen zelf doen?

• Koelen. Koel je knie direct na de val of verkeerde beweging, met ijsblokjes in een plastic zak of een ice-pack. Wikkel het ijs in een theedoek, zodat je huid niet bevriest. Koelen kan de pijn minder maken.
• Bewegen of even rust. Is je knie niet zo pijnlijk of dik, blijf dan normaal bewegen: dat is goed voor de genezing. Bij veel pijn geef je je knie een paar dagen rust, maar loop je wel kleine stukjes, eventueel met krukken.
• Been hoog, geen kussen. Leg je been hoog als je zit of ligt. Leg liever geen kussen onder je knie: dan wordt hij minder snel beter en kan strekken moeilijker gaan.
• Knieverband. Een knieverband kan de pijn iets minder maken en een stevig gevoel geven, maar het is niet duidelijk of de knie er sneller door geneest. Draag het niet langer dan 4 weken.

07Verloop

Oefeningen, pijnstillers en hoe het verder gaat

Doe elke dag oefeningen om je beenspier sterk te houden. Na ongeveer 5 tot 7 dagen is je knie meestal minder dik en kun je weer meer lopen. Ga steeds wat meer doen, zoals wandelen en fietsen; elke week gaat het een beetje beter.

Bij veel pijn kun je paracetamol nemen. Helpt dat niet genoeg, dan kun je een ontstekingsremmende pijnstiller (NSAID) gebruiken, ook als gel op je knie. De gel werkt even goed als de pillen en heeft veel minder bijwerkingen. Ben je ouder dan 60, heb je een chronische ziekte of gebruik je al medicijnen, vraag dan eerst je huisarts of apotheek.

Verrekte kniebanden genezen meestal vanzelf: de klachten verdwijnen in een paar weken tot maanden. Gescheurde kruisbanden genezen niet of niet voldoende. Maak een afspraak als je knie dik blijft, veel pijn blijft doen of als je er steeds doorheen zakt.

08Voorste kruisband

Gescheurde voorste kruisband: fysiotherapie of operatie?

De meeste mensen kunnen 3 tot 6 weken na de scheur weer normaal lopen, fietsen en autorijden. Is behandeling nodig, dan moet de knie eerst 3 tot 6 weken tot rust komen. Daarna kies je samen met je arts:

• Fysiotherapie. Je oefent volgens een schema dat de fysiotherapeut speciaal voor jou maakt, ongeveer 3 tot 5 maanden. De behandeling heeft weinig risico’s. Bij de helft van de mensen werkt het goed: zij krijgen een stevige knie waarmee ze goed kunnen bewegen en sporten. Wordt de knie niet stevig, dan kun je blijven doorzakken, wat het kraakbeen en de meniscus kan beschadigen.
• Operatie. De orthopedisch chirurg maakt met een pees uit je been een nieuwe voorste kruisband. Meestal mag je binnen 24 uur naar huis, loop je de eerste weken met krukken en volgt 9 tot 12 maanden fysiotherapie. Een operatie heeft altijd risico’s, zoals een bloeding, een ontsteking of pijn waar de pees is weggehaald. Na 2 jaar kunnen 6 van de 10 mensen weer sporten zoals vroeger.

Volgens Thuisarts is de ene behandeling niet beter dan de andere. Na een gescheurde kruisband is de kans op slijtage van de knie groter, met of zonder operatie; zie ook onze gids over knieartrose. In onze praktijk voor fysiotherapie in Bilbao kun je terecht voor oefentherapie na een knieblessure (de consulten zijn in het Spaans).

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Monk e.a., 2016) zocht studies die een operatie vergeleken met alleen oefentherapie bij een gescheurde voorste kruisband. De review vond maar één studie, met 141 jonge, actieve volwassenen. De bronnen vullen elkaar aan:

• Is een operatie beter? Thuisarts zegt dat de ene behandeling niet beter is dan de andere. In de studie was er na 2 en na 5 jaar geen verschil in hoe mensen hun knie beoordeelden.
• Toch later geopereerd. Van de mensen die met oefentherapie begonnen, kreeg 39% binnen 2 jaar en 51% binnen 5 jaar alsnog een operatie, omdat hun knie instabiel bleef. Dat past bij Thuisarts: fysiotherapie werkt bij ongeveer de helft goed.
• Slijtage. Thuisarts noemt een grotere kans op slijtage, met of zonder operatie. In de studie zag men op röntgenfoto’s vaker artrose na een operatie, maar dat bewijs is van zeer lage kwaliteit.
• Kwaliteit. Het bewijs komt uit één kleine studie en is van lage kwaliteit.

10Samengevat

Het belangrijkste over een gescheurde kruisband of knieband

• Kruisbanden zitten midden in je knie, kniebanden aan de zijkanten; ze houden je knie stabiel.
• Bij een gescheurde kruisband hoor je iets knappen, wordt de knie snel dik en zak je door je been.
• Koel direct en blijf bewegen als het kan; leg geen kussen onder je knie.
• Bel als je niet op je been kunt staan, doorzakt of je knie niet kunt strekken.
• Verrekte kniebanden genezen meestal vanzelf in weken tot maanden.
• Bij een gescheurde voorste kruisband kies je met je arts tussen fysiotherapie en een operatie.