ZZSK: zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

01Co to jest

Czym jest ZZSK

Mp.pl opisuje ZZSK jako przewlekłą chorobę zapalną kręgosłupa, która powoduje uciążliwy ból i sztywność. Ma różne nasilenie, od łagodnego do bardzo ciężkiego. Charakterystyczne jest zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych, łączących podstawę kręgosłupa z miednicą.

W zaawansowanej postaci w miejscu elastycznych połączeń kręgów tworzą się zrosty kostne. Kręgosłup traci ruchomość, a sylwetka pochyla się do przodu. Choroba może zajmować też inne stawy, np. biodro i bark, oraz narządy, m.in. oczy, serce i płuca. ZZSK należy do spondyloartropatii, grupy chorób o podobnych przyczynach i przebiegu.

02Przyczyny

Przyczyny i kto choruje

Według mp.pl dokładna przyczyna ZZSK nie jest znana. Prawdopodobnie nakładają się czynniki genetyczne, immunologiczne i środowiskowe, np. zakażenia bakteryjne przewodu pokarmowego i dróg moczowo-płciowych. Ryzyko jest większe, gdy na ZZSK choruje bliski krewny. U ponad 90% chorych rasy białej wykrywa się antygen HLA B27, ale większość osób z tym antygenem nie choruje.

W Europie Środkowej choruje około 0,3–0,5% ludzi, częściej mężczyźni. Choroba zaczyna się najczęściej między 17. a 35. rokiem życia. U kobiet częściej daje nietypowe objawy, dlatego bywa później rozpoznawana.

03Pierwsze objawy

Pierwsze objawy ZZSK

Mp.pl podaje, że pierwszy pojawia się zwykle ból krzyża promieniujący do pośladków, po jednej lub obu stronach, często na zmianę. Jest tępy, trudny do umiejscowienia i narasta przez tygodnie lub miesiące. To ból zapalny, który:

• zaczyna się przed 40. rokiem życia,
• nie ustępuje w spoczynku,
• nasila się w drugiej części nocy i budzi ze snu, często zmuszając do wstania i rozruszania się,
• stopniowo mija w ciągu dnia pod wpływem ruchu i ćwiczeń.

Czasem, zwłaszcza u kobiet, pierwszy jest ból odcinka szyjnego. Mogą też wystąpić stan podgorączkowy, utrata apetytu i zmęczenie, a u nielicznych pierwszym objawem jest ból innego stawu lub pięty przy zapaleniu przyczepu ścięgna Achillesa.

04Przebieg

Jak choroba postępuje

Według mp.pl z czasem ból, sztywność i ograniczenie ruchomości obejmują wyższe odcinki kręgosłupa. Zajęcie odcinka szyjnego utrudnia odwracanie głowy, np. przy prowadzeniu samochodu. Zmiany w odcinku piersiowym i żebrach zmniejszają rozszerzalność klatki piersiowej przy wdechu. Trudne stają się codzienne czynności: podnoszenie przedmiotów z podłogi, zakładanie skarpetek, sięganie na wysoką półkę, wstawanie z krzesła.

Kręgosłup traci elastyczność, a osteoporoza rozwija się szybciej, więc nawet niewielki uraz, np. upadek z wysokości własnego ciała, może spowodować złamanie kręgu. U 25–30% chorych bolą i puchną też inne stawy, np. biodra, kolana czy stawy skokowe.

05Poza stawami

Objawy poza kręgosłupem

Mp.pl wymienia objawy z innych narządów:

• oczy: u co trzeciego chorego pojawia się zapalenie błony naczyniowej oka, zwykle po jednej stronie, z silnym bólem, zaczerwienieniem, nadwrażliwością na światło i problemami z widzeniem; wymaga pilnej wizyty u okulisty,
• serce i naczynia: szybszy rozwój miażdżycy, zaburzenia pracy zastawek i przewodzenia,
• płuca: zmniejszona rozszerzalność klatki piersiowej; u palących częściej zwłóknienie płuc i ciężkie zakażenia,
• jelita: często bezobjawowe zmiany zapalne, a u części chorych wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Leśniowskiego-Crohna,
• układ nerwowy: drętwienie, mrowienie, osłabienie siły, niedowład czy kłopoty z kontrolą moczu i stolca mogą oznaczać uszkodzenie nerwów po złamaniu lub podwichnięciu kręgów i wymagają niezwłocznej konsultacji.

06Kiedy do lekarza

Kiedy z bólem krzyża do reumatologa

Mp.pl zaznacza, że ból krzyża jest bardzo powszechny i często mija sam, ale ból zapalny wymaga szybkiej konsultacji z reumatologiem. Szybkie rozpoznanie i leczenie znacznie zwiększają szansę na uniknięcie powikłań, w tym ciężkiej niesprawności. Niezwłocznej wizyty wymaga też zaostrzenie choroby.

Przy zaostrzeniu silny ból sprawia, że chory odruchowo „kurczy się w sobie”, co nasila usztywnienie. Trzeba utrzymywać prawidłową postawę i jak najszybciej wrócić do codziennych ćwiczeń. Oprócz leków pomocne mogą być okłady z lodu przez 10–15 minut 3–4 razy dziennie albo ciepła kąpiel lub prysznic. O planowanej ciąży trzeba poinformować lekarza, by odpowiednio wcześnie odstawić niektóre leki.

07Rozpoznanie

Jak rozpoznaje się ZZSK

Według mp.pl lekarz, najczęściej reumatolog, rozpoznaje ZZSK na podstawie wywiadu, badania ruchomości kręgosłupa we wszystkich kierunkach i tkliwości typowych miejsc oraz badań obrazowych i laboratoryjnych.

U każdego chorego z podejrzeniem ZZSK wykonuje się RTG stawów krzyżowo-biodrowych, ale zmiany są widoczne zwykle dopiero po kilku latach. W wątpliwych przypadkach pomocny jest rezonans magnetyczny, który znacznie szybciej wykrywa zapalenie. Bada się też antygen HLA B27: występuje u około 8% ludzi, a tylko część z nich choruje, więc sam wynik nie przesądza o rozpoznaniu. OB i CRP mogą być prawidłowe mimo choroby.

08Leczenie

Leczenie ZZSK i ćwiczenia

Mp.pl podkreśla, że kluczową rolę w zapobieganiu niesprawności odgrywają regularne ćwiczenia. Codzienne ćwiczenia w domu zwiększają sprawność, poprawiają postawę i zmniejszają dolegliwości. Szczególnie ważne są ćwiczenia postawy, głębokiego oddychania, prostowania kręgosłupa i rozciągające. Program powinien dobrać doświadczony rehabilitant; pomocne są też zajęcia grupowe dla osób z ZZSK, a szczególnie zalecanym sportem jest pływanie.

Mp.pl radzi też spać na średnio twardym materacu z małą poduszką, robić przerwy w siedzeniu, nie dźwigać ciężarów, unikać sportów kontaktowych i upadków, rzucić palenie oraz dbać o wapń i witaminę D. Najczęściej stosowanymi lekami są niesteroidowe leki przeciwzapalne; o innych lekach, w tym biologicznych, decyduje reumatolog.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy ćwiczenia postawy, oddechowe i rozciągające przy ZZSK, w ramach leczenia ustalonego z reumatologiem (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Ćwiczenia w domu czy w grupie. Mp.pl zaleca codzienne ćwiczenia w domu i dodatkowo zajęcia grupowe. Przegląd Cochrane z 2008 roku (Dagfinrud i wsp., 11 badań, 763 osoby) wykazał, że ćwiczenia w grupie pod nadzorem dawały nieco większą poprawę ruchomości kręgosłupa niż indywidualny program domowy.
• Siła dowodów. Dowody, że program domowy lub nadzorowany jest lepszy niż brak ćwiczeń, przegląd ocenił jako niskiej jakości.
• Balneoterapia. Mp.pl wymienia balneoterapię wśród technik łagodzących ból. W przeglądzie leczenie uzdrowiskowe połączone z ćwiczeniami dało korzyści w jednym badaniu, ale w dwóch innych balneoterapia nie różniła się istotnie od porównań.

10W skrócie

Najważniejsze o ZZSK

• ZZSK to przewlekłe zapalenie kręgosłupa i stawów krzyżowo-biodrowych.
• Zwykle zaczyna się między 17. a 35. rokiem życia bólem krzyża.
• Ból zapalny budzi w nocy i mija przy ruchu.
• Zapalenie oka i objawy neurologiczne wymagają pilnej pomocy.
• Rozpoznanie stawia reumatolog na podstawie badania, RTG lub rezonansu.
• Codzienne ćwiczenia są kluczowe w zapobieganiu niesprawności.