Choroba Leśniowskiego-Crohna: objawy, leczenie i dieta

01Co to jest

Czym jest choroba Leśniowskiego-Crohna

Mp.pl opisuje chorobę Leśniowskiego-Crohna jako jedną z nieswoistych chorób zapalnych jelit. Najbardziej charakterystyczne są odcinkowe zmiany zapalne w jelicie cienkim lub grubym, przedzielone zdrowymi fragmentami. Zapalenie zaczyna się w błonie śluzowej, ale stopniowo obejmuje całą ścianę jelita, co prowadzi do przetok i zwężeń.

Najczęściej zmiany dotyczą końcowego odcinka jelita krętego. Choroba trwa latami: zwykle zaostrzenia przeplatają się z remisjami, ale u części chorych objawy utrzymują się stale. U 20–30% chorych choroba nie postępuje w wieloletniej obserwacji.

02Przyczyny

Przyczyny i kogo dotyczy

Według mp.pl dokładna przyczyna nie jest znana, ale prawdopodobnie ważną rolę odgrywa mikrobiota jelitowa, modyfikowana przez czynniki środowiskowe, m.in. dietę. Palenie tytoniu zwiększa ryzyko zachorowania i pogarsza przebieg choroby.

Choroba występuje przede wszystkim w wysoko rozwiniętych krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. W krajach UE zapada na nią 5 na 100 000 osób rocznie. Zaczyna się zwykle w wieku 15–25 lat lub około 50. roku życia i dotyczy obu płci z podobną częstością.

03Objawy

Choroba Crohna: objawy

Mp.pl podaje, że objawy ogólne to osłabienie, gorączka i spadek masy ciała. Objawy miejscowe zależą od tego, który odcinek przewodu pokarmowego jest zajęty:

• końcowy odcinek jelita krętego: początek zwykle skryty; dominują ból brzucha, zwykle w prawej dolnej części i nasilony po posiłkach, oraz biegunka; przy rozległym zajęciu jelita cienkiego biegunka tłuszczowa, niedokrwistość i niedobory witamin, zwłaszcza B12,
• jelito grube: najczęściej biegunka, często ból brzucha; widoczna krew w stolcu jest rzadka,
• jama ustna: ból jamy ustnej i dziąseł, afty,
• przełyk: trudności i ból przy przełykaniu,
• żołądek i dwunastnica: ból brzucha, wymioty,
• okolica odbytu: owrzodzenia, szczeliny, ropnie i przetoki, czasem jako pierwszy objaw.

04Poza jelitami

Objawy poza jelitami

Według mp.pl u części chorych występują powikłania pozajelitowe:

• zapalenie stawów,
• choroby wątroby i dróg żółciowych, np. stłuszczenie wątroby,
• zmiany skórne, np. rumień guzowaty,
• zapalenie spojówek lub tęczówki,
• żylna choroba zakrzepowo-zatorowa.

Choroby zapalne jelit mogą też współistnieć z chorobami stawów kręgosłupa, np. ZZSK.

05Kiedy do lekarza

Kiedy do lekarza

Mp.pl zaleca wizytę u lekarza pierwszego kontaktu przy nawracającej biegunce, bólach brzucha, gorączce, niewyjaśnionym spadku masy ciała, krwawieniu z przewodu pokarmowego lub zmianach wokół odbytu, takich jak ropnie, szczeliny czy przetoki.

Osoby z rozpoznaną chorobą powinny niezwłocznie zgłosić się do lekarza przy zaostrzeniu. Lekarz zdecyduje, czy potrzebne jest leczenie w szpitalu. Krwawienie czy niedrożność jelit mogą prowadzić do ciężkich powikłań i wymagają pilnej interwencji. Osoby, w których rodzinie występują nieswoiste choroby zapalne jelit, należą do grupy zwiększonego ryzyka.

06Rozpoznanie

Jak rozpoznaje się chorobę Crohna

Według mp.pl lekarz zbiera wywiad i bada brzuch, a potem zleca badania krwi oceniające niedobory i aktywność zapalenia, np. morfologię, OB i CRP, oraz badania kału na kalprotektynę i laktoferynę, użyteczne w wykrywaniu aktywnego zapalenia jelita.

Kluczowe jest badanie endoskopowe, najczęściej ileokolonoskopia, z pobraniem wycinków do badania pod mikroskopem. USG, tomografia i rezonans pozwalają ocenić ścianę jelita i wykryć ropnie lub przetoki. Ponieważ nie ma ścisłych kryteriów, u części chorych nie da się odróżnić choroby Crohna jelita grubego od wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

07Leczenie

Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna

Mp.pl zaznacza, że nie opracowano dotąd skutecznego sposobu wyleczenia. Leczenie zależy od umiejscowienia zmian, nasilenia choroby i powikłań. Obejmuje tryb życia, dietę, leki stosowane na stałe i w zaostrzeniach, a czasem operację, najczęściej z powodu ropni, przetok, zwężeń czy niedrożności.

Zalecenia ogólne to rzucenie palenia, unikanie infekcji, niesteroidowych leków przeciwzapalnych i nadmiernego stresu oraz wyrównywanie niedoborów, np. witaminy B12. Stosuje się leki przeciwzapalne, w tym z grupy glikokortykosteroidów, leki immunosupresyjne, biologiczne, a przy przetokach antybiotyki. Leków nie wolno odstawiać samodzielnie, nawet gdy objawy dawno ustąpiły. Osoby z chorobą statystycznie żyją tak samo długo jak osoby zdrowe.

08Dieta

Choroba Crohna: dieta

Według mp.pl dieta powinna być taka jak dieta zdrowego człowieka: urozmaicona i bogata w składniki odżywcze, witaminy i minerały. Często występują niedożywienie i niedobory, zwłaszcza kwasu foliowego, żelaza i cynku. Najważniejsze jest unikanie produktów, które wywołują lub nasilają dolegliwości. U niektórych osób mogą to być:

• mleko i jego przetwory, pszenica, drożdże, kukurydza,
• banany, pomidory, jajka i wino,
• niepasteryzowane produkty mleczne, których należy unikać,
• przy objawowej chorobie i zwężeniach jelita: nierozpuszczalny błonnik, np. pieczywo razowe, otręby, nasiona roślin strączkowych, warzywa kapustne.

Mp.pl radzi też ograniczać tłuszcze nasycone i trans, sztuczne słodziki i niektóre dodatki do żywności. Gdy objawy się utrzymują, a nie ma zwężeń, można zastosować dietę low FODMAP. Leczenie żywieniowe wspomaga leczenie w aktywnej fazie choroby. Tolerancja produktów jest bardzo różna, dlatego ważne jest indywidualne podejście i współpraca z gastroenterologiem i dietetykiem.

W naszej poradni dietetycznej w Bilbao układamy indywidualny jadłospis przy chorobie Crohna, we współpracy z leczeniem gastroenterologa (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Diety eliminacyjne. Mp.pl radzi unikać produktów, które u danej osoby nasilają objawy. Przegląd Cochrane z 2019 roku (Limketkai i wsp., 18 badań, 1878 osób) ocenił, że wpływ różnych diet, np. z małą ilością rafinowanych węglowodanów czy kierowanej objawami, na remisję choroby Crohna jest niepewny.
• Nawroty. Według przeglądu nie wiadomo też, czy dieta z małą ilością rafinowanych węglowodanów zmniejsza ryzyko nawrotów w okresie remisji.
• Jakość badań. Większość badań była mała, a 14 z 18 miało wysokie ryzyko błędu, więc potrzebne są dalsze badania.

10W skrócie

Najważniejsze o chorobie Crohna

• To przewlekła zapalna choroba, która może zająć każdy odcinek przewodu pokarmowego.
• Typowe są ból brzucha, biegunka, gorączka i spadek masy ciała.
• Rozpoznanie wymaga badań krwi, kału, endoskopii i badań obrazowych.
• Leczenie trwa latami; leków nie odstawia się samodzielnie.
• Nie ma jednej diety; unika się produktów nasilających objawy.
• Ważne jest uzupełnianie niedoborów i rzucenie palenia.