Wrzodziejące zapalenie jelita grubego: objawy i leczenie

01Co to jest

Czym jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Mp.pl opisuje WZJG jako jedną z nieswoistych chorób zapalnych jelit. Zapalenie obejmuje błonę śluzową i podśluzową jelita grubego, a w cięższych przypadkach powstają owrzodzenia. Zmiany zaczynają się w odbytnicy i w sposób ciągły rozciągają się na dalsze odcinki jelita grubego.

Choroba zwykle ma przebieg przewlekły: długie okresy remisji przerywają ostre nawroty, trwające od kilku tygodni do kilku miesięcy. Pierwsze objawy pojawiają się zwykle w wieku 20–40 lat. Mp.pl podkreśla, że WZJG nie ma nic wspólnego z zespołem jelita drażliwego.

02Przyczyny

Przyczyny i kto choruje

Według mp.pl dokładna przyczyna nie jest znana. Obserwuje się aktywację układu odpornościowego w błonie śluzowej jelita, ale czynnik ją wyzwalający pozostaje nieznany. Nie udowodniono znaczenia substancji chemicznych ani składników pokarmu. Osoby, którym usunięto wyrostek robaczkowy przed 20. rokiem życia, chorują rzadziej. U około 6–7% chorych choroba występuje rodzinnie.

W Europie zachorowalność wynosi około 10 przypadków na 100 000 osób rocznie, w Polsce około 700 przypadków rocznie. Ryzyko jest większe u krewnych osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit, także z chorobą Leśniowskiego-Crohna.

03Objawy

Objawy zapalenia jelita grubego

Mp.pl podaje, że pierwszymi i najczęstszymi objawami są biegunka i domieszka krwi w kale. Często występują też osłabienie i spadek masy ciała. W aktywnym zapaleniu całej okrężnicy krwawienie jest znaczne, a wypróżnień może być nawet 20 na dobę.

Gdy zmiany ograniczają się do odbytnicy, rytm wypróżnień może być prawidłowy, a nawet pojawia się zaparcie. Jedynym objawem jest wtedy krew w stolcu. W cięższych przypadkach dochodzą odwodnienie, szybka akcja serca, obrzęki, ból brzucha przy ucisku i gorączka.

04Przebieg

Łagodna, umiarkowana i ciężka postać

Według mp.pl u większości chorych choroba przebiega łagodnie, a jedynymi objawami mogą być biegunka i krew w stolcu. Postać umiarkowana, u około 1/3 chorych, daje 4–5 krwistych stolców dziennie, ból brzucha, podwyższoną temperaturę i osłabienie.

Ciężki przebieg, u około 20% chorych, to ponad 6 krwistych stolców dziennie, znaczne osłabienie, spadek masy ciała, wysoka gorączka, szybkie tętno, niskie ciśnienie i niedokrwistość. Wzdęcie brzucha może wtedy oznaczać groźne toksyczne rozdęcie jelita grubego. Cięższy przebieg i częstsze nawroty dotyczą osób poniżej 40 lat i tych, u których zapalenie objęło całą okrężnicę.

05Nawroty

Co wywołuje nawroty

Mp.pl zaznacza, że przyczyny nawrotów często trudno uchwycić. Mogą to być:

• stres psychiczny,
• zmiany w sposobie odżywiania,
• leki przeciwbólowe, zwłaszcza niesteroidowe leki przeciwzapalne,
• zakażenia jelitowe i innych narządów leczone antybiotykami.

Remisja to stan, w którym występują najwyżej trzy stolce bez krwi na dobę, a błona śluzowa jelita w kolonoskopii wygląda prawidłowo.

06Kiedy do lekarza

Kiedy do lekarza

Mp.pl zaleca wizytę u lekarza rodzinnego przy krwawieniu z przewodu pokarmowego, nawracającej biegunce, bólach brzucha, gorączce lub niewyjaśnionym spadku masy ciała. Krew w stolcu jest zawsze objawem, który trzeba zweryfikować.

Osoby z rozpoznanym WZJG powinny niezwłocznie zgłosić się do lekarza przy zaostrzeniu. Ciężka postać może prowadzić do zagrażających życiu powikłań, np. znacznej niedokrwistości wymagającej przetoczenia krwi czy toksycznego rozdęcia okrężnicy.

07Rozpoznanie i leczenie

Rozpoznanie i leczenie WZJG

Według mp.pl najpierw wyklucza się zakażenie, badając kał, m.in. posiewem. Badania krwi pokazują cechy stanu zapalnego, a w kale może być zwiększone stężenie kalprotektyny. Ostateczne rozpoznanie i ocenę rozległości zmian daje kolonoskopia z pobraniem wycinków.

Celem leczenia jest wygojenie błony śluzowej. W rzucie leczenie jest intensywniejsze, a w remisji podtrzymujące. Stosuje się m.in. preparaty kwasu 5-aminosalicylowego, w tym w czopkach i wlewkach, leki z grupy glikokortykosteroidów, leki immunosupresyjne, małocząsteczkowe i biologiczne. Ciężkie rzuty leczy się w szpitalu, a czasem konieczna jest operacja. Ze względu na większe ryzyko raka jelita grubego kolonoskopię kontrolną wykonuje się od 8. roku od pierwszych objawów.

08Dieta

Dieta przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego

Mp.pl podaje, że dieta powinna być dietą zdrowego człowieka: urozmaicona i bogata w składniki odżywcze. Najważniejsze jest unikanie potraw, które wywołują lub nasilają dolegliwości, a restrykcyjną dietę stosuje się tylko przy ciężkich nawrotach. Zalecenia obejmują:

• w zaostrzeniu unikanie potraw bogatoresztkowych, np. razowego chleba, nasion roślin strączkowych, kapusty, owoców i produktów z dużą ilością błonnika, które mogą nasilać biegunkę,
• przy nietolerancji laktozy zastąpienie mleka jogurtem, kefirem lub maślanką; u niektórych chorych skuteczne jest wyeliminowanie mleka,
• unikanie niepasteryzowanego nabiału oraz surowego mięsa i jaj,
• tłuste ryby morskie co najmniej 2 razy w tygodniu,
• ograniczenie czerwonego i przetworzonego mięsa, tłuszczów trans i niektórych dodatków do żywności,
• dietę low FODMAP lub bezlaktozową, gdy objawy utrzymują się mimo ustąpienia zapalenia.

Reakcje na produkty są bardzo różne, dlatego zaleceń nie stosuje się uniwersalnie; ważna jest współpraca gastroenterologa i dietetyka.

W naszej poradni dietetycznej w Bilbao dobieramy dietę przy WZJG do tolerancji i etapu choroby, we współpracy z leczeniem gastroenterologa (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Kwasy omega-3. Mp.pl przytacza informacje o przeciwzapalnym działaniu kwasów omega-3 i zaleca ryby morskie z pożywienia, a nie z suplementów. Przegląd Cochrane z 2007 roku (Turner i wsp., 3 badania, 138 osób) nie znalazł dowodów, że suplementy oleju rybnego pomagają utrzymać remisję WZJG.
• Małe badania. Przegląd zaznacza, że liczba uczestników była mała, a żadne badanie nie używało kapsułek dojelitowych, więc dalsze badania mogą być uzasadnione.
• Bezpieczeństwo. W badaniach przeglądu nie odnotowano istotnych działań niepożądanych.

10W skrócie

Najważniejsze o WZJG

• WZJG to przewlekłe zapalenie błony śluzowej jelita grubego.
• Główne objawy to biegunka i krew w stolcu.
• Nawrotom sprzyjają stres, leki przeciwbólowe i zakażenia.
• Rozpoznanie potwierdza kolonoskopia z pobraniem wycinków.
• Leczenie jest przewlekłe; leków nie odstawia się samodzielnie.
• Dieta jest urozmaicona, a w rzucie ubogoresztkowa.