Zapalenie ucha zewnętrznego: objawy, leczenie i zapobieganie

01Co to jest

Czym jest zapalenie ucha zewnętrznego

Ucho zewnętrzne to małżowina uszna i przewód słuchowy zewnętrzny. Według mp.pl jego zakażenia mogą wywoływać bakterie, wirusy i grzyby. Najczęściej odpowiadają za nie bakterie: pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) i gronkowiec złocisty.

Zakażenia grzybicze stanowią około 10% infekcji ucha zewnętrznego; wywołują je głównie grzyby Aspergillus, a także Candida. Częstym zakażeniem wirusowym jest półpasiec uszny, spowodowany ponowną aktywacją wirusa ospy wietrznej. To inna choroba niż zapalenie ucha środkowego, które opisujemy w poradniku zapalenie ucha u dziecka.

02Postacie

Postacie zapalenia ucha zewnętrznego

Mp.pl wyróżnia kilka postaci choroby:

• ostre rozlane zapalenie, wywołane przez bakterie, grzyby lub wirusy,
• ograniczone zapalenie (czyrak przewodu słuchowego), wywołane zwykle przez gronkowca lub paciorkowce; sprzyjają mu cukrzyca, obniżona odporność i niedobory żywieniowe,
• zapalenie na podłożu egzematycznym, w przebiegu chorób skóry, np. atopowego zapalenia skóry czy łuszczycy,
• „złośliwe” zapalenie ucha zewnętrznego, które zawsze wymaga leczenia w szpitalu.

03Objawy

Objawy zależne od przyczyny

Według mp.pl objawy różnią się w zależności od tego, co wywołało zakażenie:

• infekcja bakteryjna: ropny wyciek z ucha, silny ból i często pogorszenie słuchu,
• infekcja grzybicza: świąd i gęsty, kleisty wyciek o nieprzyjemnym zapachu,
• czyrak: szybko narastający ból, guzkowate uwypuklenie i bolesny obrzęk w przewodzie,
• postać egzematyczna: uporczywy świąd i bolesność skóry przewodu,
• półpasiec uszny: pęcherzyki na małżowinie i w przewodzie, poprzedzone bardzo silnym bólem.

Przy półpaścu usznym u 90% chorych dochodzi do porażenia lub niedowładu nerwu twarzowego, a u 40% do uszkodzenia słuchu i zawrotów głowy. Taki chory powinien być leczony w szpitalu.

04Nasilenie

Jak ocenia się nasilenie

Artykuł o grzybicy ucha w mp.pl opisuje stopnie nasilenia zapalenia ucha zewnętrznego:

• łagodne: swędzenie, niewielki ból, zaczerwienienie skóry przewodu bez obrzęku lub z niewielkim obrzękiem,
• umiarkowane: nasilony ból, swędzenie, uczucie pełności, obrzęk znacznie zwężający przewód,
• ciężkie: bardzo silny ból, całkowite zamknięcie przewodu przez obrzęk, złuszczony nabłonek i wydzielinę, zmiany mogą przechodzić na małżowinę i mogą powiększać się węzły chłonne.

Gorączka i złe samopoczucie sugerują, że zakażenie wyszło poza przewód słuchowy.

05Grzybica

Grzybica ucha (otomykoza)

Według mp.pl grzybica ucha obejmuje przewód słuchowy, błonę bębenkową, a czasem małżowinę. Częściej występuje u osób z obniżoną odpornością, np. z cukrzycą, przyjmujących glikokortykosteroidy czy po chemioterapii, a także po stosowaniu antybiotyków do ucha. Zwykle dotyczy jednego ucha.

Typowe są bardzo uporczywy, głęboki świąd, ból, wydzielina (biaława, gęsta lub z czarnymi kropkami), niedosłuch, uczucie pełności i szumy uszne. Otomykoza ma zwykle łagodny przebieg, ale może nawracać i stać się przewlekła.

06Diagnostyka

Jak lekarz stawia rozpoznanie

Według mp.pl przy objawach zakażenia ucha zewnętrznego trzeba zgłosić się do lekarza, bo bez leczenia w odpowiednim czasie mogą wystąpić groźne powikłania. Lekarz zbiera wywiad i ogląda przewód słuchowy, zwykle w badaniu laryngologicznym, otoskopem.

Przy zakażeniu bakteryjnym często pobiera wydzielinę na posiew z oceną wrażliwości na antybiotyki, a przy nawracającej grzybicy badanie mykologiczne. Ważne jest też badanie słuchu, bo niektóre infekcje, np. półpasiec uszny, mogą go uszkodzić.

07Leczenie

Jak się leczy

Mp.pl podkreśla, że leczenie zależy przede wszystkim od przyczyny. Zwykle przed podaniem leków miejscowych lekarz oczyszcza ucho ssakiem, wacikami lub sączkami. Następnie:

• w zakażeniu bakteryjnym stosuje antybiotyki miejscowo, a na początku infekcji pomagają sączki z roztworami zakwaszającymi przewód, np. kwasu octowego lub bornego,
• przy objawach ogólnych, np. gorączce i powiększonych węzłach, podaje antybiotyki doustnie lub dożylnie,
• w grzybicy odstawia krople z antybiotykiem i zaleca krople przeciwgrzybicze, np. z flukonazolem lub klotrimazolem, a w ciężkich przypadkach leki doustne,
• czyrak nakłuwa lub nacina, a postać egzematyczną leczy razem z chorobą skóry.

Pacjent leczony ambulatoryjnie powinien zgłaszać się do kontroli nie rzadziej niż co 3–4 dni.

08Krople

Co mówią badania o kroplach do ucha

Przegląd Cochrane Kaushik i współpracowników z 2010 roku objął 19 badań i 3382 osoby z ostrym zapaleniem ucha zewnętrznego. Krople z lekiem przeciwbakteryjnym i sterydem były wyraźnie skuteczniejsze niż krople placebo, a między różnymi kroplami zwykle nie było istotnych różnic.

Wyjątkiem było badanie wysokiej jakości, w którym kwas octowy działał słabiej niż krople z antybiotykiem i sterydem po dwóch i trzech tygodniach. W podsumowaniu zaznaczono, że badań dobrej jakości jest mało. Kropli nie należy stosować na własną rękę zbyt długo: według mp.pl długie stosowanie kropli z antybiotykiem sprzyja grzybicy ucha.

09Zapobieganie

Jak zapobiegać zapaleniu ucha zewnętrznego

Według mp.pl zakażeniom sprzyjają zalegająca woda, zmniejszona ilość woskowiny i urazy naruszające skórę przewodu, a grzybicy także praca w ciepłych i wilgotnych pomieszczeniach. Aby im zapobiegać:

• nie wkładaj patyczków głęboko do ucha i nie drap przewodu słuchowego,
• po basenie dokładnie osusz przewód; czasem lekarz zaleca krople utrzymujące właściwe pH,
• unikaj drażniących kosmetyków i preparatów w uchu,
• dbaj o higienę zatyczek do uszu i aparatów słuchowych.

Dlaczego nie warto usuwać woskowiny na siłę, wyjaśniamy w poradniku woskowina w uchu. W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao oczyszczamy przewód słuchowy i leczymy zapalenia ucha zewnętrznego (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Zapalenie ucha zewnętrznego najczęściej wywołują bakterie, rzadziej grzyby i wirusy.
• Bakteryjne daje ropny wyciek i silny ból, grzybicze głównie świąd.
• Leczenie zaczyna się od oczyszczenia ucha przez lekarza i kropli dobranych do przyczyny.
• Gorączka, pęcherzyki na małżowinie lub porażenie nerwu twarzowego wymagają pilnej wizyty.
• Po basenie dokładnie osuszaj ucho i nie wkładaj głęboko patyczków.