Woskowina w uchu: objawy czopu i jak ją usunąć

01Co to jest

Po co jest woskowina

Woskowina powstaje w przewodzie słuchowym. To substancja tłuszczowa, która pokrywa jego skórę, chroni ją i tworzy barierę dla drobnoustrojów. W pewnym stopniu zapobiega też przedostawaniu się ciał obcych.

Woskowina odgrywa zasadniczą rolę w samooczyszczaniu uszu: razem z martwymi komórkami skóry, włosami i innymi zanieczyszczeniami przesuwa się na zewnątrz. Może mieć kolor od jasnego do ciemnobrązowego; u dzieci jest zwykle miększa i jaśniejsza. To, czy ktoś ma woskowinę suchą i kruchą, czy mokrą i lepką, zależy częściowo od genów. Według mp.pl woskowina nie wpływa na pomiar temperatury w uchu.

02Czop

Kiedy powstaje czop woskowinowy

Samooczyszczanie może zaburzyć nadmierna produkcja woskowiny lub utrudnione jej usuwanie. Amerykańskie wytyczne laryngologiczne z 2017 roku mówią o czopie, gdy nagromadzona woskowina daje objawy, uniemożliwia obejrzenie ucha albo jedno i drugie.

Według mp.pl usuwanie czopa woskowinowego jest najczęstszą procedurą laryngologiczną wykonywaną w podstawowej opiece zdrowotnej i w gabinetach laryngologicznych. Aby słuch się pogorszył, woskowina musi wypełnić co najmniej 80% przewodu słuchowego. Czop może też uniemożliwić lekarzowi obejrzenie błony bębenkowej, na przykład przy podejrzeniu zapalenia ucha.

03Ryzyko

Kto jest narażony

• Osoby starsze: czop może mieć nawet 1 na 3 osoby w starszym wieku.
• Osoby z niepełnosprawnością intelektualną: również do jednej trzeciej; często nie powiedzą, że gorzej słyszą.
• Dzieci: prawdopodobnie z powodu wąskiego przewodu słuchowego; małe dzieci też nie zgłoszą pogorszenia słuchu.
• Użytkownicy aparatów słuchowych i słuchawek dousznych: urządzenia noszone długo utrudniają wydostawanie się woskowiny. Aparaty trzeba zdejmować na noc i czyścić zgodnie z instrukcją.
• Osoby z chorobami lub wadami ucha: zapalenie przewodu słuchowego czy wady anatomiczne ograniczają samooczyszczanie.

Rodzinne skłonności do nadmiaru woskowiny mają według mp.pl najczęściej charakter społeczny, a nie genetyczny: dzieci przejmują od rodziców błędne nawyki higieniczne.

04Objawy

Objawy czopu woskowinowego

Najczęstszym objawem jest pogorszenie słuchu. Według mp.pl mogą też wystąpić:

• uczucie rozpierania w uchu,
• uczucie zatkanego ucha,
• szumy uszne,
• kaszel, wynikający z drażnienia nerwu błędnego, który częściowo unerwia ucho zewnętrzne.

Słuch może się pogorszyć nagle, z dnia na dzień, na przykład gdy czop napęcznieje od wody po kąpieli. Ból ucha nie jest objawem czopu, sugeruje raczej zapalenie, ale go nie wyklucza: oba problemy mogą wystąpić jednocześnie.

05Higiena

Dlaczego nie używać patyczków

Wkładanie patyczków higienicznych do przewodu słuchowego to według mp.pl najpowszechniejszy błąd w higienie uszu. Patyczki i inne przedmioty, jak wsuwki, wpychają woskowinę głębiej, zaburzają samooczyszczanie i sprzyjają powstaniu czopu. Grożą też uszkodzeniem skóry przewodu i jego zapaleniem, perforacją błony bębenkowej, uszkodzeniem kosteczek słuchowych i trwałą utratą słuchu.

Zdrowe uszy w zasadzie nie wymagają zabiegów higienicznych. Wystarczy myć małżowiny wodą z mydłem; patyczkiem można oczyścić tylko zagłębienia małżowiny. Samodzielnie usuwa się wyłącznie woskowinę, która wydostała się na małżowinę. Pamiętaj, że przed zbyt głębokim włożeniem przedmiotu ostrzega ból – ale nie wtedy, gdy czyścisz ucho dziecku.

06Krople

Krople i spraye do uszu

Preparaty do czyszczenia uszu mają postać kropli lub sprayu i różnią się składem: są wodne, olejowe lub inne. Według mp.pl wykazują zbliżoną skuteczność; podobnie działa woda utleniona. Zaleca się zarejestrowane preparaty o jasnych wskazaniach. Nie należy ich stosować rutynowo w profilaktyce bez zalecenia lekarza ani do codziennej higieny.

Przegląd Cochrane z 2018 roku potwierdza ten obraz. W jedynym badaniu porównującym krople z brakiem leczenia całkowite usunięcie woskowiny po 5 dniach uzyskano w 22% uszu wobec 5%, przy dowodach niskiej jakości. Nie stwierdzono różnicy między aktywnymi preparatami a samą wodą lub solą fizjologiczną.

07U lekarza

Płukanie i usuwanie czopu u lekarza

Płukanie uszu wiąże się z ryzykiem podrażnienia przewodu, uszkodzenia błony bębenkowej, zawrotów głowy i uszkodzenia słuchu. Przeciwwskazaniami są perforacja błony bębenkowej, przebyta operacja ucha i radioterapia tej okolicy. Według mp.pl płukanie powinien przeprowadzić lekarz.

Mechaniczne oczyszczanie przewodu słuchowego, haczykami lub ssakiem, wykonuje laryngolog pod kontrolą wzroku, czasem z użyciem mikroskopu usznego. Jeśli czop jest zbyt twardy, lekarz zaleca kilka dni stosowania kropli, które go rozmiękczą. Usuwanie czopu nie powinno boleć.

08Czego unikać

Odkurzacze do uszu i świecowanie

Dostępne w sprzedaży „odkurzacze” do odsysania woskowiny nie są zalecane, podobnie jak samodzielne płukanie uszu. Według mp.pl samodzielne oczyszczanie przez odsysanie czy płukanie powinno się odbywać tylko po przeszkoleniu przez lekarza.

Świecowanie uszu, czyli wkładanie do ucha podpalonej świecy, ma wytworzyć podciśnienie, które wyciągnie czop. To metoda nie tylko nieskuteczna, ale też ryzykowna: grozi poparzeniem, a topiący się wosk może dodatkowo ubić czop.

10W skrócie

Najważniejsze

• Woskowina chroni ucho, a zdrowe uszy czyszczą się same.
• Czop najczęściej pogarsza słuch; może też dawać uczucie zatkania, szumy i kaszel.
• Patyczki wpychają woskowinę głębiej i mogą uszkodzić ucho.
• Krople różnego typu działają podobnie; płukanie i mechaniczne usuwanie wykonuje lekarz.
• Odkurzacze do uszu i świecowanie nie są zalecane.