Za krótkie wędzidełko języka u niemowlaka

01Co to jest

Czym jest za krótkie wędzidełko języka

Wędzidełko języka to fałd błony śluzowej, który łączy dolną powierzchnię języka z dnem jamy ustnej. Gdy jest zbyt krótkie, grube lub przyczepione blisko czubka języka, ogranicza jego ruchy. Medycznie nazywa się to ankyloglosją.

Prof. Elżbieta Hassmann-Poznańska z Kliniki Otolaryngologii Dziecięcej w Białymstoku podaje w serwisie Medycyny Praktycznej, że krótkie wędzidełko języka dotyczy 4–10% dzieci. Uważa się, że może utrudniać karmienie piersią i sprzyjać wadom wymowy, ale ocena znaczenia tego zjawiska jest bardzo rozbieżna.

Ważne zastrzeżenie z tego samego źródła: u wielu dzieci krótkie wędzidełko nie powoduje żadnych dolegliwości ani konsekwencji. Sama obecność tej cechy nie oznacza więc, że dziecko musi mieć problem.

02Objawy u dziecka

Objawy u niemowlaka

Dr Tomasz Sioda z oddziału noworodkowego Szpitala Wojewódzkiego w Poznaniu opisuje w mp.pl, że przy oglądaniu jamy ustnej widać fałd łączący dolną powierzchnię języka z dnem jamy ustnej, a czasem także z wałem zębodołowym żuchwy, oraz ograniczenie ruchów języka.

Najważniejsze jest sprawdzenie, czy noworodek wysuwa język do przodu poza dziąsło i dolną wargę oraz czy podczas ruchów przednia część języka charakterystycznie się zniekształca. W mniej wyraźnych przypadkach ocenę uzupełnia się obserwacją ssania piersi lub palca.

Trudniejsze do rozpoznania jest tzw. tylne krótkie wędzidełko, które przytrzymuje tylko środkową część języka. Ujawnia się przy próbie wysuwania języka; lekarz może wtedy zobaczyć i wyczuć napinające się mocne pasmo tkanki.

03Karmienie piersią

Objawy u matki karmiącej piersią

Artykuł dr Siody podaje, że matki noworodków z krótkim wędzidełkiem w kolejnych dniach po porodzie często skarżą się na nieprawidłowe ssanie piersi, bolesność brodawek podczas karmienia oraz zranienia w postaci linijnych nadżerek i pęknięć.

Po zakończeniu ssania brodawka wyjęta z ust dziecka bywa blada i spłaszczona, a jej szczyt ukośnie zniekształcony, podobnie jak czubek szminki.

Ten sam artykuł zaznacza, że jeśli badanie piersi nie budzi zastrzeżeń co do możliwości prawidłowego uchwycenia brodawki z otoczką, czyli brodawki są wyciągliwe, nie ma obrzęku pod otoczką ani zastoju mleka, najczęstszą przyczyną takich dolegliwości jest dysfunkcja ssania wynikająca z krótkiego wędzidełka.

04Diagnoza

Jak lekarz ocenia wędzidełko

Rozpoznanie zwykle ustala się podczas pierwszego dokładnego badania noworodka po urodzeniu. Badanie wykonuje się przy dobrym oświetleniu, za pomocą szpatułki lub palca.

Mp.pl podkreśla, że rozpoznania krótkiego wędzidełka nie da się obiektywnie zweryfikować. Ponieważ od niego zależy dalsze postępowanie, powinna je ustalić osoba z dużym doświadczeniem w ocenie budowy jamy ustnej i ruchów języka u noworodków.

Według mp.pl lekarz ocenia m.in.:

• długość przyczepu wędzidełka do dolnej powierzchni języka i do dna jamy ustnej,
• długość wolnego fałdu wędzidełka,
• grubość i sprężystość wędzidełka,
• ruchy języka przy otwieraniu ust i podczas ssania.

Problem jest tym poważniejszy, im bliżej czubka języka i dziąsła znajdują się przyczepy, im grubsze wędzidełko i im krótszy wolny fałd. W wywiadzie lekarz pyta też o krótkie wędzidełko w rodzinie, kłopoty ze ssaniem u starszego rodzeństwa i wady wymowy w rodzinie.

05Leczenie

Kiedy podcina się wędzidełko (frenotomia)

Frenotomia to podcięcie wędzidełka. Według artykułu dr Siody bezwzględnymi wskazaniami do zabiegu w okresie noworodkowym są zaburzenia ssania, które mogą wiązać się z pobieraniem zbyt małej ilości mleka, oraz opisane wyżej dolegliwości matki podczas karmienia piersią. Zwykle dotyczą one noworodków z najbardziej niekorzystną budową wędzidełka.

Jedynymi przeciwwskazaniami do frenotomii w pierwszych dniach po urodzeniu, wymienianymi w tym artykule, są zaburzenia krzepnięcia krwi, sekwencja Pierre’a Robina i wrodzone choroby jednostki ruchowej.

Prof. Hassmann-Poznańska dodaje, że zabieg nie jest obciążający i nie opisano jego istotnych, poważnych powikłań. Mimo to wykonuje się go tylko wtedy, gdy występują dolegliwości, które można wiązać z krótkim wędzidełkiem: w okresie niemowlęcym przy kłopotach z karmieniem piersią, a z powodu wady wymowy zwykle później.

06Badania

Co mówią badania naukowe

Przegląd systematyczny Cochrane z 2017 roku (O’Shea i wsp.) zebrał badania z randomizacją dotyczące frenotomii u noworodków z krótkim wędzidełkiem.

Frenotomia zmniejszała ból brodawek u matek karmiących w krótkim okresie: w zbiorczej analizie trzech badań (212 par) ból na 10-punktowej skali był niższy średnio o 0,7 punktu. Nie stwierdzono jednak spójnego korzystnego wpływu na samo karmienie piersią przez niemowlę.

We wszystkich badaniach nie odnotowano działań niepożądanych zabiegu, ale łączna liczba zbadanych niemowląt była mała, a badania miały poważne ograniczenia metodologiczne. Żadne nie oceniło, czy frenotomia przekłada się na długotrwałe, udane karmienie piersią. W przeglądzie uznano, że potrzebne są kolejne dobrej jakości badania.

07Różne opinie

Podcięcie profilaktyczne: różne opinie

W polskich źródłach dla lekarzy widać wyraźny spór o zabieg „na zapas”, czyli u dziecka bez dolegliwości.

Dr Sioda przedstawia własną opinię, że świadomość możliwych następstw, prostota i niski koszt frenotomii wykonanej w szpitalu po porodzie oraz brak powikłań powinny skłaniać do profilaktycznego podcięcia także u noworodków bez naglących objawów. W tej opinii im wcześniej, tym większe szanse na prawidłowy rozwój języka.

Z kolei prof. Hassmann-Poznańska podaje, że zabieg rzadko wykonuje się profilaktycznie, a wiele publikacji nie wskazuje związku przyczynowego między krótkim wędzidełkiem a wadami wymowy. Klinika Foniatrii i Audiologii w Poznaniu przypomina, że nie każda odmienność budowy narządów mowy wymaga interwencji. Decyzję warto więc omówić z lekarzem, znając obie strony.

08Mowa

Krótkie wędzidełko a wymowa

Dr hab. Alicja Sekula i dr Anna Żebryk-Stopa z Kliniki Foniatrii i Audiologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu wyjaśniają w mp.pl, że o potrzebie podcięcia wędzidełka z powodu mowy decyduje się w 2. roku życia, po obserwacji foniatrycznej i logopedycznej.

Według nich u większości starszych dzieci i dorosłych z krótkim wędzidełkiem, którego nie podcięto, nie stwierdza się zaburzeń artykulacji. Podcięcie bez wcześniejszej oceny sprawności narządów mowy może uśpić czujność rodziców, gdy wada wymowy ma inną przyczynę.

Jednocześnie standardy postępowania logopedycznego z 2008 roku, przywołane w tym artykule, wskazują, że krótkie wędzidełko ogranicza ruchy języka, zwłaszcza jego unoszenie. Może to zaburzać wymowę głosek „l”, „t”, „d”, „r”, „sz”, „ż”, „cz” i „dż”. O jednej z takich wad przeczytasz w poradniku rotacyzm.

09Logopeda

Rola logopedy

Gdy chodzi o mowę, poznańska klinika zaleca, by decyzję podejmować po badaniu specjalistycznym, ponieważ poradnie foniatryczne i logopedyczne są łatwo dostępne. Logopeda ocenia, jak porusza się język i czy trudności z wymową wynikają z wędzidełka, czy z innych przyczyn.

Ten sam artykuł ostrzega też przed drugą skrajnością: zbagatelizowanie krótkiego wędzidełka, gdy rzeczywiście ogranicza ruchy języka, może wydłużyć terapię logopedyczną lub zmniejszyć jej skuteczność.

W naszej poradni logopedycznej w Bilbao oceniamy wymowę i ruchomość języka u dzieci (wizyty po hiszpańsku). Jeśli masz wątpliwości co do opóźnień, zajrzyj też do poradnika opóźniony rozwój mowy.

10Podsumowanie

W skrócie

• Krótkie wędzidełko języka dotyczy 4–10% dzieci i u wielu z nich nie powoduje dolegliwości.
• U niemowlęcia sygnałem są ograniczone ruchy języka i kłopoty ze ssaniem; u matki ból i rany brodawek.
• Rozpoznanie nie jest obiektywne, dlatego powinna je ustalić doświadczona osoba.
• Głównym wskazaniem do frenotomii u noworodka są zaburzenia ssania i ból przy karmieniu.
• Cochrane: zabieg zmniejsza ból brodawek krótkoterminowo, ale dowody są ograniczone.
• O podcięciu z powodu mowy decyduje się zwykle w 2. roku życia, po ocenie foniatrycznej i logopedycznej.