Rotacyzm: kiedy nieprawidłowe „r” wymaga terapii

01Co to jest

Czym jest rotacyzm

Rotacyzm to nieprawidłowa realizacja głoski „r”. Należy do dyslalii, czyli wad artykulacyjnych; neurologopedka cytowana przez mp.pl wymienia wśród nich seplenienia i rerania.

Według materiału Kliniki Foniatrii i Audiologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu najczęstsze wady wymowy u dzieci dotyczą głosek „s”, „z”, „c”, „dz” oraz „sz”, „ż”, „cz”, „dż”, a rotacyzm występuje nieco rzadziej. W rozmowie mp.pl z Ewą Małachowską (Polski Związek Logopedów) wskazano, że po sygmatyzmie rotacyzm jest drugą najczęstszą wadą wymowy.

02Rozwój

Kiedy dziecko powinno mówić „r”

Według mp.pl nieprawidłowości rozwojowe w tworzeniu głoski „r” są dopuszczalne do 6. roku życia. Dlatego w ocenie wymowy „r” traktuje się osobno: niepoprawna wymowa innych głosek po 4. roku życia jest już wskazaniem do terapii logopedycznej, ale ta zasada nie obejmuje głoski „r”.

W 3. roku życia brzmienie wielu głosek nie jest jeszcze prawidłowe i według Medycyny Praktycznej nie powinno to niepokoić. Przykładem jest właśnie „liba” zamiast „ryba”. Przegląd McLeod i Crowe z 2018 roku, obejmujący 27 języków, pokazał, że dzieci opanowują większość spółgłosek do 5. roku życia, ale głoski drżące, takie jak „r”, pojawiają się później niż np. „p”, „m” czy „t”.

03Zamiana

Zamiana a zniekształcenie głoski

Mp.pl wyjaśnia, że zastępowanie trudniejszych głosek łatwiejszymi nie jest wadą, ale swoistą cechą rozwoju mowy. Tak jest np. u trzylatka, który mówi „liba” zamiast „ryba”.

Inaczej jest, gdy dziecko nie zastępuje trudnej głoski inną głoską polską, tylko używa dźwięku „obcego” dla języka polskiego. Medycyna Praktyczna radzi wtedy zanotować słowa, w których się to zdarza, i pokazać je logopedzie. Przykładem zniekształcenia, które powinno skłonić do konsultacji, jest wymawianie „r” gardłowo.

05Przyczyny

Co może utrudniać wymowę

Medycyna Praktyczna wymienia sytuacje, w których dziecko może mieć problemy z wymową i warto je skonsultować:

• podejrzenie problemów ze słuchem,
• oddychanie ustami: język układa się wtedy w nienaturalnej pozycji,
• wsuwanie języka między zęby lub wada zgryzu,
• alergia, która utrudnia kształtowanie się prawidłowego toru oddechowego.

Wady zgryzu i ich związek z wymową ocenia ortodonta, a słuch i drogi oddechowe lekarz. Według mp.pl, jeśli podejrzewasz problem ze słuchem, warto to sprawdzić, zanim zacznie się ćwiczyć głoski.

06Diagnostyka

Jak wygląda diagnostyka

Przed terapią ważna jest ocena słuchu. Według ekspertki Kliniki Foniatrii i Audiologii w Poznaniu dzieci z czynnikami ryzyka uszkodzenia słuchu, np. z przewlekłymi, nawracającymi infekcjami górnych dróg oddechowych, powinny trafić do poradni audiologicznej, a dzieci z zaburzeniami artykulacji także do poradni foniatrycznej.

W brytyjskim badaniu populacyjnym Wren i współpracowników utrzymujące się zaburzenia wymowy w wieku 8 lat miało 3,6% dzieci. Wiązały się m.in. z niedosłuchem w wieku 7 lat, zakładaniem drenów do uszu i niezrozumiałą dla obcych mową w wieku około trzech lat.

07Terapia

Terapia logopedyczna

Według mp.pl wszystkie wady wymowy, w tym rotacyzm, wymagają rehabilitacji logopedycznej. Zajęcia powinny się odbywać przynajmniej raz w tygodniu, a regularna praca z logopedą i systematyczne ćwiczenia w domu powinny pozwolić wyeliminować wadę w ciągu roku.

Skuteczność terapii zależy od rodzaju wady, jej przyczyny i zaangażowania dziecka oraz rodziny. W materiale poznańskiej kliniki zaznaczono, że mimo terapii nie zawsze udaje się całkowicie usunąć wadę. Ćwiczenia dobiera logopeda do konkretnego dziecka i rodzaju wady.

08W domu

Jak wspierać dziecko w domu

Rodzice mają duży wpływ na efekty terapii. Według mp.pl powinni stale zwracać uwagę na wadliwe nawyki w mowie dziecka i pomagać je eliminować, a cierpliwość, łagodność i wyrozumiałość są niezbędnym warunkiem sukcesu.

• Dużo rozmawiaj z dzieckiem: uczy się mowy przez naśladowanie.
• Nie używaj zdrobnień i nie zniekształcaj wyrazów.
• Czytaj dziecku codziennie książki odpowiednie do wieku.
• Wykonuj z dzieckiem ćwiczenia zadane przez logopedę.

W poradni logopedycznej naszej kliniki w Bilbao oceniamy wymowę, oddychanie i sprawność języka oraz układamy ćwiczenia do domu (wizyty po hiszpańsku).

09Szkoła

Dlaczego warto nie zwlekać

Według mp.pl wady wymowy mogą się przyczyniać do niepowodzeń w szkole: dzieci z trudem uczą się czytać i pisać, źle wymawiają poznawane głoski, niepoprawnie nazywają i zapisują litery, a potem źle je odczytują.

Dlatego wady wymowy warto korygować przed rozpoczęciem nauki czytania i pisania. Rozwój mowy krok po kroku opisujemy w poradniku opóźniony rozwój mowy.

10W skrócie

Najważniejsze

• Rotacyzm to nieprawidłowa wymowa głoski „r”; po sygmatyzmie to jedna z najczęstszych wad wymowy.
• Trudności z „r” mogą być rozwojowe do 6. roku życia, a „liba” zamiast „ryba” u trzylatka jest normalne.
• Zniekształcone, np. gardłowe „r” to sygnał do konsultacji z logopedą.
• Diagnostyka obejmuje też ocenę słuchu.
• Regularna terapia z ćwiczeniami w domu powinna pozwolić usunąć wadę w ciągu roku.