Seplenienie międzyzębowe: ćwiczenia i terapia

01Co to jest

Czym jest seplenienie międzyzębowe

Seplenienie to potoczna nazwa sygmatyzmu. Według Medycyny Praktycznej sygmatyzm właściwy to deformacja głosek dentalizowanych związana ze zmianą miejsca artykulacji, czyli miejsca, w którym język tworzy głoskę. Zmienia to brzmienie głosek. Może występować jako seplenienie boczne, międzyzębowe i dozębowe.

W seplenieniu międzyzębowym dziecko, mówiąc, wsuwa język między zęby. Według logopedów cytowanych przez mp.pl sygmatyzm to nieprawidłowa realizacja trzech szeregów głosek: s, z, c, dz; sz, ż, cz, dż oraz ś, ź, ć, dź.

02Jak często

Najczęstsza wada wymowy

Ewa Małachowska, przewodnicząca Polskiego Związku Logopedów, mówi w materiale opublikowanym przez mp.pl, że sygmatyzm jest najczęstszą wadą wymowy, a w drugiej kolejności występuje rotacyzm, czyli nieprawidłowa wymowa głoski „r”. Podkreśla też, że sygmatyzm mocno koreluje z wadami zgryzu.

Wszelkiego rodzaju seplenienia należą do dyslalii, czyli zaburzeń artykulacji. Według mp.pl wady wymowy mogą przyczyniać się do niepowodzeń w szkole: dzieci z trudem uczą się czytać i pisać.

03Mowa dziecięca

Seplenienie czy mowa dziecięca

Nie każda nieprawidłowa wymowa u małego dziecka jest wadą. Według mp.pl między 3. a 4. rokiem życia dziecko najczęściej zastępuje trudne głoski sz, ż, cz, dż i r łatwiejszymi: s, z, c, dz i l. Zastępowanie głosek trudniejszych łatwiejszymi jest cechą rozwoju mowy.

Według Medycyny Praktycznej mowa dziecięca, ze zmiękczaniem głosek, powinna całkowicie zaniknąć do 6. roku życia. Seplenienie to jednak odrębny problem: tu głoska nie zostaje zastąpiona inną, lecz zniekształcona. Każde seplenienie, które nie mija samoistnie, wymaga terapii, a niepoprawna wymowa (poza głoską „r”) po 4. roku życia jest wskazaniem do rozpoczęcia rehabilitacji logopedycznej.

04Przyczyny

Zgryz, połykanie i oddychanie

Seplenienie międzyzębowe wiąże się często z pracą języka poza mówieniem. Według mp.pl nieprawidłowe ułożenie języka podczas połykania towarzyszy wadom wymowy, takim jak seplenienie. Nawyk układania języka między zębami podczas połykania może prowadzić do braku kontaktu zębów dolnych z górnymi.

Znaczenie ma też oddychanie. Przy oddychaniu ustami język układa się na dnie jamy ustnej i nie podpiera podniebienia, a mięśnie warg tracą napięcie. Logopedka cytowana przez mp.pl zwraca uwagę, że gdy nos jest niedrożny, prośby „zamknij buzię” nic nie dają: najpierw trzeba zadbać o drożność nosa.

Na rozwój zgryzu wpływa również konsystencja jedzenia. Według mp.pl karmienie bardzo rozdrobnionymi pokarmami sprzyja wtłaczaniu języka między łuki zębowe, a żucie twardszych pokarmów, takich jak surowe owoce, marchew czy pieczywo z grubego przemiału, ćwiczy mięśnie twarzy.

06Ćwiczenia języka

Ćwiczenia języka

Medycyna Praktyczna poleca tzw. gimnastykę buzi i języka. Takie ćwiczenia usprawniają aparat mowy i często pozwalają zlikwidować proste wady wymowy oraz poprawić dykcję. Najlepiej wykonywać je w formie zabawy:

• wysuwanie i chowanie języka,
• unoszenie języka w kierunku nosa,
• kierowanie języka do kącików ust,
• „przeliczanie” językiem zębów dolnych i górnych,
• oblizywanie językiem zębów i warg, także ruchem okrężnym warg posmarowanych miodem,
• klaskanie językiem, czyli zabawa w konika,
• układanie języka w rulonik,
• wypychanie językiem policzków.

Ćwiczenia do konkretnej wady i wieku dziecka dobiera logopeda po ocenie wymowy.

07Ćwiczenia warg

Ćwiczenia warg i oddechowe

Według mp.pl warto ćwiczyć także wargi:

• cmokanie,
• utrzymywanie ołówka między nosem a górną wargą,
• przesuwanie ściągniętych warg w prawo i w lewo,
• parskanie wargami, czyli zabawa w motor,
• naprzemienny uśmiech i „ryjek”,
• mocne zaciskanie warg.

U młodszych dzieci wskazane są również ćwiczenia oddechowe. Przy oddychaniu z otwartymi ustami mp.pl proponuje dmuchanie na papierowy wiatraczek lub piórko, a starszym dzieciom przesuwanie powietrza w przedsionku jamy ustnej z jednej strony na drugą.

08Terapia

Jak wygląda terapia logopedyczna

Według mp.pl zajęcia logopedyczne powinny się odbywać przynajmniej raz w tygodniu. Rodzice cały czas powinni zwracać uwagę na wadliwe, nawykowe wzorce mowy dziecka. Regularna praca z logopedą i systematyczne ćwiczenia w domu powinny pozwolić wyeliminować wadę w ciągu roku.

Głosek nie warto wywoływać „na siłę”: logopedka cytowana przez mp.pl ostrzega, że wywoływanie głosek na niesprawnym języku wprowadza napięcia i nieprawidłowe ruchy żuchwy. Przegląd Cochrane z 2003 roku wykazał korzystny efekt terapii logopedycznej u dzieci z trudnościami fonologicznymi, czyli z wymową głosek.

W poradni logopedycznej naszej kliniki w Bilbao oceniamy wymowę, oddychanie i połykanie oraz układamy ćwiczenia do domu (wizyty po hiszpańsku).

09W domu

Jak pomóc dziecku na co dzień

• Mów do dziecka wolno i wyraźnie, tak aby widziało, jak układasz usta.
• Gdy dziecko powie słowo nieprawidłowo, powtórz je poprawnie, ale nie zmuszaj do powtarzania.
• Nie stosuj zbyt długo smoczka-gryzaczka: według mp.pl blokuje on ruchy języka.
• Podawaj pokarmy wymagające gryzienia i żucia, dostosowane do wieku.
• Ćwiczcie systematycznie, najlepiej w formie zabawy.

10W skrócie

Najważniejsze

• Seplenienie międzyzębowe to wsuwanie języka między zęby przy głoskach syczących, szumiących i ciszących.
• Sygmatyzm jest najczęstszą wadą wymowy i często wiąże się z wadami zgryzu.
• Seplenienie, które nie mija samo, wymaga terapii; po 4. roku życia to wskazanie do logopedy.
• Pomagają ćwiczenia języka, warg i oddechowe oraz dbanie o drożność nosa.
• Terapia raz w tygodniu z ćwiczeniami w domu pozwala zwykle wyeliminować wadę w ciągu roku.