Pęknięta błona bębenkowa: przyczyny, gojenie i postępowanie

01Przyczyny

Dlaczego pęka błona bębenkowa

Według pytań z pediatrii w mp.pl dwie główne przyczyny perforacji to urazy i stany zapalne. Do urazów należą:

• nieostrożne czyszczenie uszu patyczkami higienicznymi lub innymi przedmiotami, według mp.pl najczęstsza przyczyna urazu,
• uderzenie w okolicę ucha, najczęściej otwartą dłonią,
• wybuch lub wystrzał o dużej energii akustycznej,
• uraz ciśnieniowy, gdy nie można szybko wyrównać ciśnienia, zarówno w powietrzu, jak i w wodzie.

Mp.pl wyjaśnia, że w ostrym zapaleniu ucha środkowego wydzielina gromadzi się w uchu, a gdy nie może odpłynąć przez trąbkę słuchową, ciśnienie rośnie i błona pęka. Perforacje występują też w przewlekłym zapaleniu ucha, a osobną grupę stanowią otwory wykonane celowo przez lekarza. Więcej: trąbka słuchowa.

02Objawy

Objawy pękniętej błony bębenkowej

Według mp.pl osoba z urazem błony bębenkowej odczuwa chwilowy ból, gorzej słyszy i ma niewielki krwisty wyciek z ucha.

Przy zapaleniu ucha mp.pl opisuje inny przebieg:

• najpierw ostry ból ucha,
• potem wyciek, który może mieć różny kolor, rzadko z domieszką krwi, bywa bezwonny lub cuchnący,
• po pojawieniu się wycieku ból ustępuje lub słabnie, ale nie oznacza to wyleczenia zapalenia,
• przejściowe pogorszenie słuchu.

U niemowląt mp.pl radzi zwracać uwagę na zmianę zachowania: niechęć do jedzenia, apatię lub pobudzenie, gorączkę czy biegunkę. Więcej: zapalenie ucha u dziecka.

03Pierwsze kroki

Co robić po urazie ucha

Mp.pl podaje następujące zasady:

• przy urazie błony bębenkowej trzeba niezwłocznie zgłosić się na SOR,
• przy krwistym lub wodojasnym wycieku po urazie pierwsza pomoc to założenie jałowego sączka,
• nie wolno wykonywać żadnych manipulacji w przewodzie słuchowym ani płukać ucha,
• przy urazie kości skroniowej należy natychmiast wezwać pogotowie, bo zwłaszcza złamania poprzeczne zagrażają życiu.

Mp.pl zaznacza, że wodnisty wyciek z ucha po urazie głowy może być płynem mózgowo-rdzeniowym.

04Rozpoznanie

Jak lekarz ocenia błonę bębenkową

Według mp.pl rozpoznanie urazu błony bębenkowej opiera się na wywiadzie i dokładnym badaniu otoskopowym; potrzebne są też próby słuchu, a przydatna jest audiometria. Przy wycieku z ucha często trzeba oczyścić ucho, odessać wydzielinę i ocenić je pod mikroskopem, dlatego w większości przypadków konieczna jest wizyta u laryngologa.

Mp.pl podkreśla, że u każdej osoby z perforacją konieczna jest kontrola laryngologiczna ze szczegółową oceną błony, najlepiej pod mikroskopem. Nie każdy wyciek oznacza zapalenie ucha środkowego: mylić się z nim może rzadka woskowina lub wysięk przy zapaleniu ucha zewnętrznego.

05Leczenie

Leczenie: od opatrunku do antybiotyku

Mp.pl opisuje leczenie zależne od przyczyny:

• przy niewielkim urazie bez złamania kości wystarcza jałowy opatrunek, a ucha nie wolno moczyć,
• rozleglejsze urazy z przemieszczeniem fragmentów błony wymagają ich nastawienia i antybiotyku,
• przy zapaleniu ucha z wyciekiem stosuje się antybiotyk, zwykle ambulatoryjnie,
• nie należy zatykać ucha wacikami, by nie utrudniać odpływu wydzieliny.

Według pytań z pediatrii w mp.pl, jeśli leczenie przebiega prawidłowo, wyciek ustępuje po 2–4 dniach.

06Gojenie

Ile trwa gojenie

Według mp.pl czas gojenia zależy od skuteczności leczenia zakażenia, wielkości perforacji oraz czynników takich jak nadkażenie czy dostanie się wody do ucha. Gdy wyciek ustaje, można spodziewać się szybkiego zarośnięcia błony: blizna tworzy się po 3–7 dniach od ustania wycieku, ale pełną wytrzymałość błona osiąga po około 3–4 tygodniach.

Mp.pl podaje, że w niewielkich urazach do wygojenia dochodzi w 90%. W badaniu 71 dzieci z urazową perforacją zamknęło się 89,75% ubytków; przy dużych perforacjach samoistnie zagoiło się 63,6%, a po zabiegu z łatką papierową 90,9%. W badaniu 126 pacjentów czas gojenia zależał od wielkości perforacji.

07Woda i nurkowanie

Kąpiel, pływanie i przedmuchiwanie uszu

Mp.pl zaleca w czasie gojenia:

• unikać kontaktu ucha z wodą,
• nie wkładać do ucha wacików ani patyczków,
• w pierwszych dniach po wygojeniu nie wykonywać próby Valsalvy, czyli przedmuchiwania uszu przy zaciśniętym nosie,
• z nurkowaniem i pływaniem w basenie poczekać zwykle 3–4 tygodnie.

Mp.pl wyjaśnia, że po zabliźnieniu niewielka ilość wody nie zaszkodzi, ale już zanurzenie na 1–2 m zwiększa ciśnienie na błonę i może ją rozerwać w miejscu blizny.

08Operacja

Kiedy potrzebna jest operacja

Według mp.pl w rzadkich przypadkach błona nie goi się samoistnie i wymaga operacji, czyli plastyki błony bębenkowej. W przewlekłym zapaleniu ucha wyciek może utrzymywać się długo, a przy nawracających zapaleniach należy rozszerzyć diagnostykę laryngologiczną.

W podsumowaniu badania u dzieci zalecono, by przy dużej perforacji lub perforacji sięgającej rękojeści młoteczka od razu kierować pacjenta do laryngologa na zabieg z łatką. W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao oceniamy błonę bębenkową po urazie i zapaleniu ucha (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Źródła nie są zgodne we wszystkich punktach:

• Dokąd się zgłosić: przy urazie błony mp.pl zaleca niezwłocznie SOR, przy wycieku z ucha najpierw lekarza pierwszego kontaktu, a inny artykuł mp.pl uznaje, że w większości przypadków konieczna jest wizyta u laryngologa.
• Woda: przy urazie mp.pl podaje, że ucha nie wolno moczyć, a w odpowiedzi o pływaniu zaznaczono, że po zabliźnieniu niewielka ilość wody nie zaszkodzi, groźne jest dopiero nurkowanie.
• Samoistne gojenie dużych ubytków: mp.pl mówi o gojeniu w większości przypadków, a w badaniu u dzieci duże perforacje goiły się samoistnie tylko w 63,6%.
• Antybiotyk: przy zapaleniu ucha z perforacją mp.pl uznaje go za konieczny, a przy niewielkim urazie wystarcza opatrunek.

10W skrócie

Najważniejsze informacje

• Najczęstsze przyczyny to uraz, np. patyczkiem do uszu, i ostre zapalenie ucha środkowego.
• Po urazie nie wolno płukać ucha ani niczego do niego wkładać.
• Każda perforacja wymaga kontroli laryngologicznej.
• Większość perforacji goi się samoistnie; pełna wytrzymałość błony wraca po 3–4 tygodniach.
• Na pływanie i nurkowanie trzeba poczekać zwykle 3–4 tygodnie.
• Gdy błona się nie goi, rozważa się plastykę błony bębenkowej.