Niedobór magnezu: objawy, przyczyny i leczenie

01Co to jest

Czym jest niedobór magnezu

Według Medycyny Praktycznej od odpowiedniej ilości magnezu zależą działanie wielu enzymów, regulacja funkcji wszystkich komórek oraz prawidłowa praca układu nerwowego, mięśni i serca.

Prawie cały magnez w organizmie (99%) znajduje się w komórkach, a tylko 1% w płynie pozakomórkowym, w tym we krwi. Magnez dostarczamy z pokarmami i płynami, wchłania się w przewodzie pokarmowym i jest wydalany przez nerki z moczem.

02Norma

Norma magnezu we krwi

Prawidłowe stężenie magnezu w surowicy krwi wynosi według mp.pl 0,65–1,2 mmol/l. Zakres normy podawany na wyniku może się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium. Hipomagnezemia to stężenie poniżej 0,65 mmol/l.

Ponieważ tylko 1% magnezu znajduje się poza komórkami, małe stężenie we krwi jest późnym wskaźnikiem niedoboru. Niedobór magnezu w organizmie może więc występować mimo prawidłowego wyniku badania krwi.

03Dieta

Zapotrzebowanie i źródła magnezu w diecie

Zalecana dobowa zawartość magnezu w diecie wynosi według Medycyny Praktycznej:

• mężczyźni: 17,5 mmol, czyli 420 mg,
• kobiety: 13,3 mmol, czyli 320 mg.

Główne pokarmowe źródła magnezu to pełne ziarna zbóż, zielone warzywa, orzechy i czekolada. W łagodnej przewlekłej hipomagnezemii bez objawów mp.pl zaleca m.in. zwiększenie spożycia pokarmów bogatych w magnez. Zobacz też poradnik o produktach bogatych w błonnik, wśród których są produkty pełnoziarniste.

04Częstość

Jak często występuje niedobór magnezu

Według mp.pl niedobór magnezu może dotyczyć nawet około 10% osób, ale objawy hipomagnezemii występują znacznie rzadziej.

U osób zasadniczo zdrowych, które normalnie się odżywiają i nie przyjmują określonych leków, hipomagnezemia praktycznie się nie zdarza. Najczęściej stwierdza się ją u osób z ostrymi ciężkimi chorobami, np. sepsą lub niewydolnością wielonarządową, przyjmowanych do szpitala.

Przypuszcza się, że niedobór magnezu ma udział w powstawaniu nadciśnienia tętniczego, miażdżycy, nowotworów i kamicy nerkowej oraz może sprzyjać rozwojowi cukrzycy typu 2.

05Przyczyny

Przyczyny niedoboru magnezu

Medycyna Praktyczna wymienia m.in. takie przyczyny hipomagnezemii:

• dietę ubogą w magnez lub długotrwałe żywienie pozajelitowe z za małą ilością magnezu,
• przewlekłe zaburzenia trawienia lub wchłaniania, zwłaszcza w jelicie cienkim, wymioty, biegunkę i przetoki w przewodzie pokarmowym,
• przewlekłe stosowanie leków zmniejszających wydzielanie kwasu solnego w żołądku (inhibitorów pompy protonowej),
• niektóre inne leki, m.in. moczopędne,
• przewlekły alkoholizm,
• zaburzenia stężenia wapnia i potasu we krwi oraz niektóre choroby nerek,
• ostre zapalenie trzustki, intensywne leczenie cukrzycowej kwasicy ketonowej i zespół ponownego odżywienia, występujący głównie u osób starszych,
• pobudzenie układu współczulnego, czyli stres.

Więcej o potasie w poradniku o niedoborze potasu.

06Objawy

Niedobór magnezu: objawy

Łagodna i przewlekła hipomagnezemia zwykle nie wywołuje objawów. Według mp.pl pojawiają się one najczęściej, gdy stężenie magnezu spada poniżej około 0,5 mmol/l lub bardzo szybko się zmniejsza. Typowe objawy to:

• zaburzenia czucia, np. uczucie mrowienia,
• osłabienie mięśni,
• drżenia mięśni kończyn i języka,
• kurcze mięśni, podobne jak w tężyczce, które powtarzają się w różnych częściach ciała,
• nieprawidłowe EKG i zaburzenia rytmu serca.

Bardzo ciężka hipomagnezemia może powodować napady drgawek, podobne do padaczkowych, lub zaburzenia świadomości i zachowania, np. apatię.

07Kiedy do lekarza

Kiedy do lekarza i jak wygląda rozpoznanie

Objawy ciężkiej hipomagnezemii wymagają niezwłocznego wezwania pogotowia. W innych przypadkach mp.pl radzi zgłosić się do lekarza rodzinnego, zwłaszcza gdy niedobór jest bardzo prawdopodobny, np. przy zaburzeniach wchłaniania jelitowego lub przewlekłym nadużywaniu alkoholu.

Hipomagnezemię rozpoznaje się, gdy stężenie magnezu we krwi jest niższe niż 0,65 mmol/l. Lekarz ustala przyczynę na podstawie przyjmowanych leków, chorób i wywiadu, a w razie potrzeby zleca badania krwi, m.in. kreatyniny, potasu, wapnia i glukozy, EKG oraz pomiar wydalania magnezu z moczem. Może też sprawdzić objawy tzw. utajonej tężyczki, np. objaw Chwostka i Trousseau.

08Leczenie

Leczenie niedoboru magnezu

Według Medycyny Praktycznej leczenie zawsze polega na usunięciu przyczyny hipomagnezemii oraz na podawaniu magnezu, jeśli występują objawy.

• w łagodnej przewlekłej hipomagnezemii bez objawów wystarcza doustny preparat magnezu i więcej pokarmów bogatych w magnez,
• żaden związek magnezu dostępny w preparatach nie ma przewagi nad innymi, bo magnez słabo wchłania się z jelit,
• wraz ze wzrostem dawki częściej pojawia się biegunka; przy preparatach o powolnym uwalnianiu rzadziej,
• przy poważnych objawach, np. tężyczce, magnez podaje się dożylnie,
• jeśli jednocześnie brakuje potasu lub wapnia, wyrównuje się także ich niedobór.

W trakcie leczenia lekarz zleca okresowe kontrole stężenia magnezu. Usunięcie przyczyny i przyjmowanie magnezu zwykle prowadzi do całkowitego wyleczenia. Jeśli masz objawy lub wątpliwości, skonsultuj się z lekarzem; przy wyborze produktów bogatych w magnez może pomóc dietetyk. Zobacz też dział dietetyki.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Medycyna Praktyczna i przegląd Cochrane o magnezie w kurczach mięśni szkieletowych (Garrison, 2020) dotyczą różnych sytuacji:

• Kogo dotyczą: mp.pl opisuje kurcze mięśni jako jeden z objawów potwierdzonej hipomagnezemii. Przegląd objął 11 badań z udziałem 735 osób, m.in. z kurczami bez uchwytnej przyczyny i z kurczami w ciąży.
• Wyniki: u starszych osób z kurczami nóg bez uchwytnej przyczyny magnez w porównaniu z placebo nie zmniejszał istotnie liczby, nasilenia ani czasu trwania kurczów.
• Ciąża: badania u kobiet z kurczami w ciąży przegląd ocenił jako obarczone wysokim ryzykiem błędu.

10W skrócie

Najważniejsze o niedoborze magnezu

• Hipomagnezemia to stężenie magnezu we krwi poniżej 0,65 mmol/l.
• Prawidłowy wynik krwi nie wyklucza niedoboru magnezu w organizmie.
• Zapotrzebowanie to 420 mg dla mężczyzn i 320 mg dla kobiet dziennie.
• Źródła magnezu to pełne ziarna, zielone warzywa, orzechy i czekolada.
• Objawy to m.in. mrowienie, osłabienie, drżenia i kurcze mięśni, zaburzenia rytmu serca.
• Drgawki lub zaburzenia świadomości wymagają wezwania pogotowia.