Atak paniki: co to jest, ile trwa i co robić

01Co to jest

Czym jest atak paniki

Medycyna Praktyczna opisuje napad paniki jako napad bardzo silnego lęku, aż do poczucia przerażenia, z wyraźnymi objawami z ciała: dusznością, szybkim biciem i kołataniem serca, bólem w klatce piersiowej i zawrotami głowy.

Może mu towarzyszyć strach przed utratą kontroli, przed śmiercią lub przed „zwariowaniem”, a także poczucie, że zaraz się zemdleje. Napady pojawiają się niezależnie od konkretnej sytuacji, a okoliczności, w których występują, nie są obiektywnie zagrażające. Objawy szczegółowo opisujemy w poradniku atak paniki – objawy.

02Jak często

Jak często zdarzają się ataki paniki

Napady paniki są częste. W badaniu World Mental Health Surveys, obejmującym 25 krajów i ponad 142 tysiące osób, co najmniej jeden napad paniki w ciągu życia miało 13,2% badanych. U dwóch trzecich z nich napady się powtarzały.

Jednocześnie tylko 12,8% osób z napadami paniki spełniało kryteria zespołu lęku panicznego, który dotyczył 1,7% wszystkich badanych. Mediana wieku pierwszego napadu wynosiła 32 lata. W amerykańskim badaniu National Comorbidity Survey Replication izolowane napady paniki miało w życiu 22,7% osób, a zespół lęku panicznego 3,7% bez agorafobii i 1,1% z agorafobią.

03Przebieg

Ile trwa napad paniki

Według mp.pl napad lęku panicznego trwa zazwyczaj kilka lub kilkanaście minut, rzadko dłużej, i ustępuje samoistnie. W trakcie wydaje się, że nie będzie miał końca, ale objawy słabną same.

Problemem bywa to, co dzieje się między napadami. Często utrzymuje się pewien poziom lęku przed kolejnym epizodem, tak zwany lęk przed lękiem, czyli lęk antycypacyjny. To on sprawia, że ktoś zaczyna się bać wyjść z domu, jechać autobusem albo zostać sam.

04W trakcie

Co robić w trakcie ataku paniki

Jeśli lekarz wykluczył już inne przyczyny objawów, przypomnij sobie, co się dzieje: to napad lęku, który według mp.pl mija zwykle po kilku lub kilkunastu minutach. Objawy z ciała, choć przerażające, są jego typową częścią.

• Przypomnij sobie, że poprzednie napady minęły same.
• Nie oceniaj siebie za to, że czujesz lęk: napad nie jest oznaką słabości.
• Po napadzie zanotuj, kiedy wystąpił i co mu towarzyszyło. Takie notatki przydają się podczas wizyty u specjalisty.

Jeśli objawy pojawiły się po raz pierwszy albo są inne niż zwykle, nie zakładaj, że to tylko lęk – najpierw trzeba wykluczyć inne choroby.

05Badania

Pierwszy napad: jakie badania wykonać

Objawy napadu paniki przypominają objawy chorób serca i układu nerwowego. Dlatego według ekspertów mp.pl w pierwszej kolejności potrzebna jest pełna ocena stanu somatycznego u lekarza rodzinnego, w tym ocena układu sercowo-naczyniowego, a w razie potrzeby konsultacja neurologiczna.

Lekarz rodzinny może zlecić EKG i badania laboratoryjne, w tym morfologię krwi, stężenie glukozy, elektrolitów i hormonów tarczycy. Dopiero po wykluczeniu przyczyn somatycznych lekarz psychiatra może rozpoznać zaburzenie lękowe z napadami lęku. Zdarza się też, że problem somatyczny i lękowy występują jednocześnie i wymagają równoległego leczenia.

06Rozpoznanie

Pojedynczy napad a zespół lęku panicznego

Jeden napad paniki nie oznacza choroby. Zespół lęku panicznego (epizodyczny lęk paniczny) rozpoznaje się wtedy, gdy napady nawracają niezależnie od sytuacji, a między nimi utrzymuje się lęk przed kolejnymi.

Lekarz psychiatra ocenia czas trwania, częstotliwość i nasilenie objawów oraz to, czy wpływają na codzienne funkcjonowanie. Na podstawie tej oceny, wspólnie z pacjentem, decyduje o dalszym leczeniu.

07Agorafobia

Ataki paniki i agorafobia

Jeśli napady wystąpiły w konkretnych sytuacjach, można zacząć ich unikać. Według mp.pl agorafobia to silny lęk przed tłumem, miejscami publicznymi lub sytuacjami, z których trudno się wycofać lub szybko uzyskać pomoc, jak zatłoczona komunikacja miejska, galeria handlowa czy długa kolejka.

Narastające unikanie może prowadzić do trudności z wyjściem z domu, a nawet do niemożności opuszczenia go bez towarzystwa. Agorafobia często współwystępuje z napadami lęku, a gdy trwa długo, mogą do niej dołączyć objawy depresyjne. To ważny powód, by nie zwlekać z leczeniem.

08Leczenie

Leczenie zespołu lęku panicznego

Według Medycyny Praktycznej leczeniem z wyboru w zaburzeniach lękowych są psychoterapia i psychoedukacja. W zespole lęku panicznego leczenie farmakologiczne może być też podstawą długoterminowej terapii, ale nie zawsze jest konieczne – decyzję podejmuje lekarz psychiatra.

Przegląd Cochrane z 2016 roku wskazał, że najlepiej zbadaną psychoterapią zespołu lęku panicznego jest terapia poznawczo-behawioralna, choć jakość dostępnych dowodów oceniono jako niską. Metaanaliza badań kontrolowanych placebo z 2018 roku wykazała umiarkowaną skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej w zaburzeniach lękowych, w zespole lęku panicznego małą do umiarkowanej.

W naszej poradni psychologicznej w Bilbao pomagamy zrozumieć napady i stopniowo odzyskać kontrolę (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Atak paniki to napad bardzo silnego lęku z wyraźnymi objawami z ciała.
• Trwa zwykle kilka lub kilkanaście minut i mija samoistnie.
• Co najmniej jeden napad w życiu ma około 13% osób, ale zespół lęku panicznego rozwija się u niewielkiej części z nich.
• Przy pierwszym napadzie trzeba wykluczyć choroby serca i inne przyczyny somatyczne.
• Leczeniem z wyboru są psychoterapia i psychoedukacja; o lekach decyduje psychiatra.