Kamienie migdałkowe: przyczyny, objawy i leczenie

01Co to jest

Czym są kamienie migdałkowe

Według mp.pl kamienie migdałkowe, nazywane też czopami migdałkowymi lub detrytami, to zwapniałe masy powstające ze złuszczonego nabłonka i komórek układu odpornościowego w kryptach migdałków. Mają zwykle od kilku do kilkunastu milimetrów, kolor biały, żółtawy lub zielonkawy i mogą występować po jednej lub obu stronach. Są dość zwarte, ale miękkie i łatwo je rozetrzeć.

Migdałki podniebienne leżą po obu stronach gardła. Każdy zawiera około 8–30 mikroskopijnych kanałów, czyli krypt, w których gromadzą się komórki odpornościowe, złuszczony nabłonek, resztki pokarmu i bakterie. To właśnie tam powstają kamienie.

02Przyczyny

Skąd się biorą kamienie migdałkowe

Mp.pl wyjaśnia, że przewlekłe lub nawracające stany zapalne migdałków prowadzą do poszerzenia krypt, ich włóknienia oraz powstania blizn i zrostów. Gromadzące się w kryptach masy z czasem zatykają ich ujścia i tworzą czopy, które w rzadkich przypadkach ulegają zwapnieniu i stają się kamieniami.

Powstawaniu kamieni sprzyjają też:

• choroba refluksowa przełyku,
• zapalenie zatok,
• reakcje alergiczne,
• niewłaściwa higiena jamy ustnej,
• suchość w jamie ustnej, która może być działaniem niepożądanym niektórych leków, np. stosowanych w nadciśnieniu tętniczym.

Refluks, zapalenie zatok i alergia nasilają produkcję wydzieliny, która zatyka ujścia krypt. Brak śliny sprzyja z kolei namnażaniu bakterii, bo ślina zawiera czynniki antybakteryjne.

03Objawy

Objawy kamieni migdałkowych

Według mp.pl kamienie migdałkowe, zwłaszcza małe, zwykle nie dają objawów. Większe mogą powodować:

• nawracający nieświeży oddech (halitozę),
• nieprzyjemny, metaliczny posmak w ustach,
• ból gardła, czasem promieniujący do ucha,
• uczucie przeszkody w gardle i trudności w połykaniu,
• napady kaszlu,
• stan zapalny migdałka, czyli zaczerwienienie i zniekształcenie jego obrysu.

04Nieświeży oddech

Kamienie migdałkowe a nieświeży oddech

Mp.pl podaje, że najczęściej zgłaszanym i najbardziej uciążliwym objawem jest uporczywy, cuchnący oddech. Powstaje, gdy bakterie beztlenowe na migdałkach rozkładają materię organiczną i wytwarzają związki siarki. Szczotkowanie zębów i płukanie ust środkami antyseptycznymi zwykle nie przynosi wyraźnej poprawy.

Przegląd z 2014 roku (Ferguson i wsp.) podaje, że według niektórych doniesień migdałki odpowiadają za około 3% przypadków potwierdzonego nieświeżego oddechu. Zaleca najpierw potwierdzić, że przyczyna leży w migdałkach, np. wykluczyć przyczynę w jamie ustnej przez oczyszczanie języka.

05Powikłania

Kiedy kamienie migdałkowe wymagają lekarza

Według mp.pl stan zapalny migdałka i zakażenie bakteryjne mogą prowadzić do ropnia migdałka, zwłaszcza u nastolatków i młodych dorosłych. Objawia się on silnym, jednostronnym, narastającym bólem promieniującym do ucha, wysoką gorączką z dreszczami, bólem głowy, trudnością w otwieraniu ust i przełykaniu śliny. Taki stan wymaga konsultacji lekarskiej, czasem hospitalizacji, a nawet zabiegu.

Mp.pl ostrzega też, że niektóre objawy kamicy migdałkowej mogą przypominać chorobę nowotworową. Pilnej konsultacji wymaga ból gardła trwający ponad 6 tygodni, zwłaszcza promieniujący do ucha i niemijający po lekach przeciwbólowych, a także asymetria i zmiana obrysu migdałka. O innych chorobach migdałków piszemy w poradniku o zapaleniu migdałków.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao oceniamy migdałki i dobieramy sposób leczenia kamieni (wizyty po hiszpańsku).

06Rozpoznanie

Jak rozpoznaje się kamienie migdałkowe

Według mp.pl większość kamieni na powierzchni migdałków widać podczas zwykłego obejrzenia jamy ustnej. Małe kamienie ukryte pod błoną śluzową trudniej zauważyć, a czasem na kamicę wskazuje tylko nieświeży oddech.

Kamienie położone głęboko mogą być widoczne na zdjęciu rentgenowskim lub w tomografii komputerowej. Badań tych nie wykonuje się jednak w celu ich wykrycia; zwykle są przypadkowym znaleziskiem przy badaniu z innego powodu.

07Leczenie

Jak usunąć kamienie migdałkowe

Mp.pl podaje, że małe kamienie bez objawów nie wymagają leczenia i najczęściej wychodzą przy odkasływaniu lub odchrząkiwaniu. Przy dolegliwościach stosuje się:

• płukanie gardła roztworem soli fizjologicznej, naparem z szałwii lub środkiem antyseptycznym; energiczne płukanie pomaga usunąć małe kamienie przy powierzchni, ale kamienie odnawiają się po około 1–20 dniach,
• usuwanie ręczne: delikatne, ale stanowcze uciskanie migdałka wokół kamienia szpatułką lub patyczkiem higienicznym albo irygatorem; większe kamienie usuwa się łyżeczką w gabinecie,
• kryptolizę laserową: laser zamyka krypty i wygładza powierzchnię migdałków; zabieg można wykonać w znieczuleniu miejscowym,
• kryptolizę koblacyjną: zamknięcie krypt za pomocą fal radiowych, bez uczucia pieczenia,
• usunięcie migdałków: ogólnie niezalecane, tylko w bardzo rzadkich przypadkach, gdy inne metody zawiodły, a dolegliwości utrudniają codzienne życie.

Antybiotyków nie stosuje się, chyba że lekarz podejrzewa zakażenie bakteryjne.

08Profilaktyka

Jak zapobiegać kamieniom migdałkowym

Kamienie migdałkowe mają według mp.pl dużą skłonność do nawrotów, dlatego ważna jest profilaktyka:

• myj zęby i język co najmniej dwa razy dziennie, czyść przestrzenie międzyzębowe nicią i płucz usta wodą po posiłku,
• ogranicz cukry proste i żywność wysoko przetworzoną,
• pij dużo wody,
• regularnie korzystaj z zabiegów higienizacyjnych u stomatologa,
• nie pal papierosów,
• szybko i właściwie lecz zapalenia gardła i migdałków, bo kamienie mogą być skutkiem niedoleczonej anginy.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Zabiegi na migdałkach. Mp.pl opisuje kryptolizę i usunięcie migdałków jako metody leczenia, a usunięcie migdałków tylko w bardzo rzadkich przypadkach. Przegląd Ferguson i wsp. zaznacza, że nie ma wystarczającej liczby badań wysokiej jakości, by wyciągnąć pewne wnioski o skuteczności tych zabiegów przy nieświeżym oddechu.
• Kiedy nie operować. Według przeglądu zabiegi na migdałkach są przeciwwskazane, gdy nieświeży oddech jest tylko subiektywny, ma inną przyczynę niż migdałki albo ustępuje po leczeniu zachowawczym.
• Wybór zabiegu. Mp.pl zaleca usunięcie migdałków dopiero wtedy, gdy inne metody zawiodły. Przegląd wskazuje, że kryptoliza laserowa może być korzystniejsza niż usunięcie migdałków, bo pozwala uniknąć znieczulenia ogólnego i większego ryzyka tej operacji u dorosłych.

10W skrócie

Najważniejsze o kamieniach migdałkowych

• Kamienie migdałkowe to zwapniałe masy w kryptach migdałków podniebiennych.
• Sprzyjają im przewlekłe zapalenia migdałków, refluks, zapalenie zatok, alergia, suchość w ustach i słaba higiena.
• Zwykle nie dają objawów; najczęstszą dolegliwością jest uporczywy nieświeży oddech.
• Małe kamienie nie wymagają leczenia; przy objawach pomaga płukanie i usuwanie, a w gabinecie kryptoliza.
• Silny jednostronny ból z gorączką lub ból gardła ponad 6 tygodni wymagają lekarza.
• Higiena jamy ustnej, woda i niepalenie zmniejszają ryzyko nawrotów.