Hipochondria: gdy lęk o zdrowie nie mija mimo dobrych wyników

01Czym jest

Czym jest hipochondria

W odpowiedzi w dziale psychiatrycznym mp.pl zaburzenie hipochondryczne opisano jako zaburzenie psychiczne, w którym dana osoba jest trwale przekonana, że ma co najmniej jedną poważną chorobę somatyczną z poważnymi konsekwencjami.

Według materiału mp.pl ze Szpitala Miejskiego nr 4 w Gliwicach hipochondria należy do zaburzeń nerwicowych. Charakterystyczne jest nadmierne, lękowe zaabsorbowanie możliwością zachorowania, zwykle oparte na mylnej interpretacji objawów. Temu przekonaniu towarzyszy silna obawa o życie i często ciągłe poszukiwanie diagnozy na własną rękę.

W badaniach naukowych używa się też określenia „lęk o zdrowie” (ang. health anxiety). Przegląd z 2019 roku opisuje go jako stan częsty, męczący i kosztowny. Więcej o lęku jako objawie: nerwica lękowa: objawy.

02Objawy

Jak się przejawia

Według mp.pl przy zaburzeniach hipochondrycznych mogą występować:

• utrwalone skargi na różne, ale niezbyt liczne objawy, które dana osoba kojarzy z „tą chorobą”,
• odczuwanie zwykłych doznań z ciała jako nieprawidłowych, choć nie mają charakteru chorobowego,
• zmiana podejrzewanej „choroby” przy kolejnych wizytach u lekarza rodzinnego lub specjalistów,
• brak akceptacji wyników badań, informacji i zapewnień lekarzy, że objawy nie wynikają z choroby somatycznej,
• poczucie urazy, gdy pojawia się skierowanie do psychiatry.

Mp.pl dodaje, że hipochondrii mogą towarzyszyć inne objawy psychiczne, np. depresja lub lęk, a samo zaburzenie może też być przejawem innego zaburzenia, np. depresji. O objawach depresji piszemy w poradniku depresja: objawy.

03Somatyzacja

Hipochondria a zaburzenia somatyzacyjne

Mp.pl zaznacza, że osoba, która stale twierdzi, że coś jej dolega, choć lekarze nie widzą objawów choroby, może mieć zaburzenia hipochondryczne albo somatyzacyjne. Różnice według mp.pl:

• w hipochondrii na pierwszym planie jest przekonanie o konkretnej, poważnej chorobie,
• w zaburzeniach somatyzacyjnych występują przewlekłe, często zmieniające się skargi na liczne dolegliwości, niekoniecznie związane z konkretną chorobą,
• skargi somatyzacyjne dotyczą zwykle układu pokarmowego (bóle, nudności, wzdęcia), sercowo-naczyniowego (kołatanie, „kłucie serca”), oddechowego (duszność) oraz doznań takich jak cierpnięcie, drętwienie, swędzenie czy pieczenie.

Według mp.pl osoby z zaburzeniami somatyzacyjnymi są zwykle bardzo częstymi pacjentami lekarzy, a liczne badania specjalistyczne dają wyniki w normie.

04Częstość

Jak często występuje

Dane zależą od tego, kogo badano:

• według materiału mp.pl ze szpitala w Gliwicach hipochondria dotyczy 4–6% populacji i najczęściej rozpoznaje się ją u osób w wieku 20–30 lat,
• w artykule mp.pl o badaniu opublikowanym w „The Lancet” podano, że według specjalistów obsesyjnie niepokoi się o swoje zdrowie 10–20% pacjentów szpitali,
• w samym badaniu w „The Lancet” przesiano 28 991 pacjentów poradni szpitalnych, a do badania z losowym przydziałem włączono 444 osoby z nadmiernym lękiem o zdrowie.

Mp.pl opisuje hipochondrię jako coraz powszechniejszy problem i zaznacza, że przyczynia się do tego internet.

05Internet

Rola internetu

W materiale mp.pl ze szpitala w Gliwicach zwrócono uwagę, że internet ułatwia osobom z hipochondrią poszukiwanie kolejnych chorób i diagnoz. Ciągłe szukanie informacji o objawach wpisuje się w opisywane w mp.pl poszukiwanie diagnozy na własną rękę.

Internet może też pomagać w leczeniu. W metaanalizie z 2019 roku terapia poznawczo-behawioralna prowadzona przez internet z udziałem terapeuty (ICBT) dawała efekty porównywalne z terapią prowadzoną twarzą w twarz, a w podsumowaniu zalecono jej szersze wdrażanie.

06Relacje

Wpływ na życie i relacje

Według materiału mp.pl hipochondria nie tylko utrudnia życie, ale też istotnie zaburza relacje z ludźmi. Skupienie na sobie, swoich dolegliwościach i kolejnych problemach może zakłócać bliskie relacje. Zajmowanie się głównie własnym zdrowiem wiąże się z poczuciem krzywdy i odczuciem lekceważenia przez rodzinę czy znajomych.

W odpowiedzi w dziale psychiatrycznym mp.pl wskazano, że cierpienie wynika z utraty poczucia zdrowia, trudności w relacjach rodzinnych i w funkcjonowaniu społecznym. Taka osoba może czuć się oszukana i źle diagnozowana przez lekarzy innych specjalności albo niezrozumiana przez najbliższych.

07Diagnoza

Do kogo się zgłosić

Mp.pl opisuje kolejność postępowania:

• najpierw lekarz rodzinny lub specjalista innej dziedziny wyklucza chorobę, na którą dana osoba się skarży lub którą mogą sugerować jej dolegliwości,
• następnie wskazana jest konsultacja psychiatryczna w celu dalszej diagnostyki i zaplanowania leczenia,
• materiał mp.pl ze szpitala w Gliwicach mówi o konsultacji z psychiatrą i psychologiem.

Konsultacja psychiatryczna ma według mp.pl także inny cel: pozwala ocenić, czy nie chodzi o zespół Münchhausena, w którym ktoś zgłasza fikcyjne objawy lub świadomie wywołuje u siebie chorobę, aby zostać uznanym za chorego. Mp.pl zaznacza, że osoba z hipochondrią może być przeciwna konsultacji psychiatrycznej i psychoterapii.

08Leczenie

Leczenie: psychoterapia i CBT

Według mp.pl podstawą leczenia hipochondrii jest psychoterapia; w odpowiedzi w dziale psychiatrycznym wymieniono psychoterapię i/lub farmakoterapię. Terapia może przynieść znaczną poprawę, czyli zmianę podejścia do „choroby” i sposobu reagowania na nią, albo całkowite ustąpienie objawów, zależnie od przyczyny i sposobu terapii.

Co mówią badania:

• w badaniu w „The Lancet” osoby z poradni szpitalnych otrzymywały 5–10 sesji dostosowanej terapii CBT albo standardową opiekę; po roku poprawa w skali lęku o zdrowie była w grupie CBT o 2,98 punktu większa, a korzyść utrzymywała się przez 2 lata,
• według artykułu mp.pl o tym badaniu po terapii CBT normalny poziom lęku odzyskało 14% osób, a przy standardowym wsparciu 7%,
• w metaanalizie 19 badań z losowym przydziałem efekt CBT był umiarkowany do dużego, odpowiedź na leczenie uzyskało 66% osób, a remisję 48%; efekty w dużej mierze utrzymywały się 12–18 miesięcy po leczeniu,
• w przeglądzie Cochrane terapia poznawcza, behawioralna, poznawczo-behawioralna i behawioralne radzenie sobie ze stresem zmniejszały objawy w porównaniu z listą oczekujących, a sama psychoedukacja nie.

W naszej poradni psychologicznej w Bilbao pracujemy z lękiem o zdrowie w terapii (wizyty po hiszpańsku). Przy natrętnych myślach o chorobie pomocny może być też poradnik natrętne myśli.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Źródła nie są zgodne we wszystkich punktach:

• Leczenie: materiał mp.pl ze szpitala w Gliwicach nazywa psychoterapię podstawą leczenia, a odpowiedź w dziale psychiatrycznym mp.pl wymienia psychoterapię i/lub farmakoterapię.
• Skala poprawy: w artykule mp.pl o badaniu w „The Lancet” normalny poziom lęku odzyskało 14% osób po CBT, a w metaanalizie odpowiedź na leczenie uzyskało 66%, a remisję 48%. Badania stosowały różne definicje poprawy i różne grupy porównawcze.
• Koszty: w artykule mp.pl przytoczono opinię, że skuteczne leczenie mogłoby przynieść oszczędności, a badanie w „The Lancet” nie wykazało istotnego wpływu na łączne koszty; metaanaliza uznaje CBT za prawdopodobnie opłacalną.
• Wyleczenie: mp.pl pisze, że możliwe jest całkowite ustąpienie objawów, a przegląd Cochrane zaznacza, że małe badania nie pozwalają ocenić, czy osoby zostały „wyleczone”, a większość danych długoterminowych nie miała grupy kontrolnej.
• Częstość: 4–6% populacji według materiału z Gliwic i 10–20% pacjentów szpitali według artykułu o badaniu w „The Lancet”; to dane z różnych grup.

10W skrócie

Najważniejsze informacje

• Hipochondria to trwałe przekonanie o poważnej chorobie mimo prawidłowych wyników badań.
• Różni się od zaburzeń somatyzacyjnych, w których dominują liczne, zmienne dolegliwości.
• Może zaburzać relacje i współwystępować z depresją lub lękiem.
• Po wykluczeniu choroby somatycznej mp.pl zaleca konsultację psychiatryczną.
• Podstawą leczenia jest psychoterapia; najlepiej zbadana jest CBT, także prowadzona przez internet.
• Siła efektu różni się między badaniami, a część z nich była mała.