Depresja: objawy, diagnoza i leczenie

01Co to jest

Czym jest depresja

Według artykułu w mp.pl (dr n. med. Joanna Borowiecka-Karpiuk, psychiatra) depresja jest najczęstszym zaburzeniem psychicznym, a według WHO główną przyczyną niesprawności i niezdolności do pracy na świecie. W ciągu życia choruje na nią kilkanaście procent dorosłych, a kobiety dwa razy częściej niż mężczyźni.

Co dziesiąty pacjent, który przychodzi do lekarza pierwszego kontaktu z innego powodu, ma pełnoobjawową depresję. Ponad połowa przypadków pozostaje nierozpoznana, a tylko połowa osób z rozpoznaną depresją otrzymuje właściwe leczenie. Dlatego tak ważne jest, by znać jej objawy.

02Smutek

Smutek a depresja

Prof. Agata Szulc z Kliniki Psychiatrycznej WUM podkreśla w rozmowie z mp.pl, że nie każdy smutek jest depresją: nie jest nią „zły dzień” ani jesienna chandra. Według klasyfikacji ICD-10 do rozpoznania epizodu depresji potrzebny jest obniżony nastrój przez co najmniej dwa tygodnie, każdego dnia przez większość czasu.

Inne objawy to niemożność odczuwania przyjemności, brak motywacji, zaburzenia snu, wycofanie się, problemy z koncentracją i aktywnością. Jeśli nic cię nie cieszy, trwa to dłuższy czas i wpływa na codzienne życie, np. nie chcesz wychodzić z domu ani spotykać się z bliskimi, warto zgłosić się do lekarza.

03Objawy

Główne objawy depresji

Mp.pl opisuje kilka grup typowych objawów:

• stopniowa utrata radości życia i zdolności odczuwania przyjemności (anhedonia), obojętność i poczucie pustki,
• smutek, płacz trudny do opanowania, czasem drażliwy i zmienny nastrój,
• ograniczenie aktywności i zainteresowań, aż do trudności ze wstaniem z łóżka czy umyciem się,
• utrata energii, wzmożona męczliwość i przewlekłe zmęczenie,
• pesymistyczna ocena przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, zaniżona samoocena, poczucie bycia bezwartościowym,
• poczucie bezsensu i beznadziei, myśli o śmierci.

Często towarzyszy jej lęk, którego trudno określić przyczynę, odczuwany np. w klatce piersiowej.

04Ciało

Objawy fizyczne i mniej oczywiste

Według mp.pl w depresji często pojawiają się też objawy, które utrudniają rozpoznanie:

• problemy z koncentracją i poczucie pogorszenia pamięci,
• trudności z zasypianiem, płytki sen i budzenie się wcześnie rano, między 3.00 a 5.00, a czasem nadmierna senność,
• zmniejszenie lub utrata apetytu, czasem chudnięcie o kilka kilogramów w miesiąc, a u części osób objadanie się,
• spadek libido, a u kobiet zaburzenia miesiączkowania,
• gorsze samopoczucie rano i nieco lepsze wieczorem.

Prof. Szulc mówi o „somatycznych maskach depresji”: przewlekłych bólach głowy, dolegliwościach żołądkowo-jelitowych lub bezsenności, z którymi pacjent chodzi od specjalisty do specjalisty, a badania niczego nie wykazują.

05Przyczyny

Skąd się bierze depresja

Mp.pl opisuje przyczyny depresji w modelu biopsychospołecznym. Najczęściej choroba wynika ze współdziałania kilku czynników:

• biologicznych: genetycznych, zmian neuroprzekaźników w mózgu, chorób przewlekłych i uzależnień,
• psychologicznych: stresujących wydarzeń życiowych, sposobów radzenia sobie z nimi i relacji z bliskimi,
• społecznych: wsparcia otoczenia, samotności, sytuacji zawodowej, szkolnej, materialnej i mieszkaniowej.

Prof. Szulc przypomina, że depresja nie wynika wyłącznie z niedoboru serotoniny: to złożone zaburzenie, na które wpływa wiele mechanizmów.

07Diagnoza

Jak wygląda diagnoza

Mp.pl podaje, że depresję może rozpoznać każdy lekarz. Pomaga w tym szybki test z dwóch pytań: czy w ostatnim miesiącu zmniejszyły się twoje zainteresowania lub zdolność odczuwania przyjemności oraz czy czułeś się smutny, przygnębiony lub bez nadziei. Twierdząca odpowiedź na jedno z nich to sygnał do dokładniejszego badania.

Podstawą rozpoznania jest rozmowa i badanie psychiatryczne. Lekarz zleca też badania, by wykluczyć choroby, które mogą dawać podobne objawy, np. zaburzenia tarczycy, i sprawdza, czy depresja nie jest częścią choroby afektywnej dwubiegunowej. Kwestionariusze, np. skala Becka, pomagają ocenić nasilenie, ale same nie wystarczą do rozpoznania.

08Leczenie

Jak leczy się depresję

Według mp.pl leczenie powinno być kompleksowe: łączyć leki przeciwdepresyjne, psychoterapię i psychoedukację. W epizodzie depresji szczególnie zaleca się terapię poznawczo-behawioralną. Leki przeciwdepresyjne nie uzależniają, a poprawę odczuwa się zwykle po 2–4 tygodniach. Dobrze prowadzone leczenie daje zadowalającą poprawę u około 70% pacjentów już po pierwszej kuracji.

Metaanaliza Cipriani i współpracowników z 2018 roku, obejmująca 522 badania i ponad 116 tysięcy dorosłych, wykazała, że wszystkie 21 badanych leków przeciwdepresyjnych działało skuteczniej niż placebo. Leków nie wolno odstawiać bez konsultacji, bo grozi to objawami odstawiennymi i nawrotem. Pomocna jest też regularna umiarkowana aktywność fizyczna.

09Bliscy

Jak pomóc bliskiej osobie

Mp.pl podkreśla, że ważna jest edukacja chorego i rodziny: bliscy powinni wiedzieć, jak istotne jest regularne przyjmowanie leków, bo przerwa w leczeniu to pierwszy krok do nawrotu. Psychiatra odpowiadająca w mp.pl na pytanie czytelniczki podkreśla rolę najbliższych w stałym motywowaniu do wizyty, przede wszystkim u lekarza rodzinnego, który oceni stan zdrowia i zleci badania, np. hormonów tarczycy i morfologii. Do psychiatry można też zgłosić się bez skierowania.

Szczególnej uwagi wymagają: silne poczucie beznadziei, bezsenność, nasilony lęk, nadużywanie alkoholu, zaniedbanie wyglądu i higieny oraz wcześniejsze próby samobójcze. W naszej poradni psychologicznej w Bilbao prowadzimy psychoterapię depresji i współpracujemy z lekarzem prowadzącym (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Depresja to choroba, którą można i należy leczyć; często można ją wyleczyć.
• Typowe są obniżony nastrój przez co najmniej dwa tygodnie, utrata radości i brak energii.
• Mogą jej towarzyszyć bezsenność, zmiany apetytu, bóle i problemy z koncentracją.
• Pierwszym krokiem może być wizyta u lekarza rodzinnego.
• Myśli samobójcze wymagają pilnej pomocy: izba przyjęć szpitala psychiatrycznego lub 112.