Dyslalia: wady wymowy u dzieci i kiedy do logopedy

01Definicja

Czym jest dyslalia

Według mp.pl największą grupę zaburzeń mowy stanowią wady artykulacyjne, określane jako dyslalia. Dotyczą wymawiania jednej, wielu lub nawet wszystkich głosek. Gdy dotyczą wszystkich głosek, mowa zachowuje rytm i melodię, ale jest zatarta i mało zrozumiała.

Do dyslalii zalicza się wszelkie rodzaje seplenienia, nieprawidłową wymowę głoski „r”, nieprawidłową wymowę głosek „k” i „g”, bezdźwięczność i inne odchylenia od prawidłowej artykulacji.

02Rodzaje

Najczęstsze wady wymowy

Według mp.pl najczęstsze są:

• Seplenienie (sygmatyzm): nieprawidłowa wymowa głosek „s”, „z”, „c”, „dz”, „sz”, „ż”, „cz”, „dż” oraz „ś”, „ź”, „ć”, „dź”. Może być boczne, międzyzębowe lub dozębowe. W artykule mp.pl o stanowisku Polskiego Związku Logopedów podano, że sygmatyzm silnie koreluje z wadami zgryzu.
• Rotacyzm: nieprawidłowa wymowa głoski „r”. Według mp.pl występuje nieco rzadziej niż seplenienie.
• Kappacyzm: zamiana głoski „k” na „t”.
• Mowa bezdźwięczna: zamiana głosek dźwięcznych na bezdźwięczne.

Więcej o poszczególnych wadach: seplenienie międzyzębowe, rotacyzm i kappacyzm.

03Rozwój

Wada wymowy czy etap rozwoju mowy

Mp.pl podkreśla, że zastępowanie głosek trudniejszych łatwiejszymi nie jest wadą, ale cechą rozwoju mowy. Według poradnika mp.pl o rozwoju mowy:

• od 3. do 4. roku życia dziecko najczęściej zastępuje trudne głoski, np. „sz”, „ż”, „cz”, „dż” i „r”,
• od 4. do 5. roku życia dziecko niekiedy poprawnie wypowiada trudne głoski,
• w wieku 5–6 lat mowa dziecka powinna być poprawna pod względem artykulacji, wyraźna i zrozumiała dla otoczenia.

Według mp.pl do 6. roku życia powinna całkowicie zaniknąć mowa dziecięca ze zmiękczaniem głosek i spieszczeniami.

05Przyczyny

Co może wpływać na wymowę

W artykule mp.pl o stanowisku Polskiego Związku Logopedów wymieniono czynniki, które według tego artykułu wpływają na rozwój mowy:

• zbyt długie karmienie z butelki i jedzenie papek,
• za niskie lub za wysokie napięcie mięśni,
• wady zgryzu, silnie powiązane z seplenieniem,
• wczesny kontakt ze smartfonami i mniej rozmów,
• dwujęzyczność, która może opóźniać rozwój mowy w obu językach.

Badanie Wren i wsp. z 2016 roku wśród czynników związanych z utrwalonymi zaburzeniami dźwięków mowy u 8-latków wymieniło m.in. niedosłuch w wieku 7 lat i zakładanie drenów wentylacyjnych do uszu.

06Szkoła

Dyslalia a nauka w szkole

Według mp.pl wady wymowy przyczyniają się do niepowodzeń w szkole: dzieci z trudem uczą się czytać i pisać i źle wymawiają poznawane głoski.

Przegląd Cochrane Law i wsp. podaje, że choć u większości dzieci trudności z mową i językiem ustępują, te, które utrzymują się do szkoły podstawowej, mogą powodować długotrwałe problemy z czytaniem i pisaniem, kontaktami z rówieśnikami, zachowaniem i wynikami w nauce.

W badaniu Eadie i wsp. 40,8% 4-latków z zaburzeniami dźwięków mowy miało też zaburzenia językowe, a 20,8% słabsze umiejętności przygotowujące do czytania i pisania.

07Terapia

Jak wygląda terapia logopedyczna

Według mp.pl:

• zajęcia z logopedą powinny się odbywać przynajmniej raz w tygodniu,
• rodzice powinni na co dzień zwracać uwagę na nawykowe błędy w mowie dziecka,
• regularna praca z logopedą i systematyczne ćwiczenia w domu powinny pozwolić usunąć wadę w ciągu roku.

Pytania z pediatrii w mp.pl zaznaczają jednak, że skuteczność terapii zależy od rodzaju wady, jej przyczyn i zaangażowania dziecka i rodziny, dlatego rokowanie co do całkowitego ustąpienia wady nie zawsze jest pomyślne.

Przegląd Cochrane Law i wsp. objął 25 badań i wykazał, że terapia logopedyczna jest skuteczna u dzieci z trudnościami fonologicznymi.

W naszej poradni logopedii w Bilbao oceniamy wymowę dziecka i prowadzimy terapię (wizyty po hiszpańsku).

08Częstość

Jak często występuje dyslalia

Dane bardzo się różnią w zależności od źródła i definicji:

• Artykuł mp.pl o zaburzeniach mowy podaje, że zaburzenia mowy dotykają średnio 30% populacji.
• W artykule mp.pl o stanowisku Polskiego Związku Logopedów przywołano badania z lat 1980–1990, według których zaburzenia mowy miało 20–30% dzieci w wieku 6–7 lat, oraz badanie z 2014 roku, według którego zaburzenia mowy, w tym komunikacji, dotyczyły 75% dzieci rozpoczynających naukę w szkole. Artykuł zaznacza, że brakuje całościowych badań.
• W australijskim badaniu Eadie i wsp. zaburzenia dźwięków mowy miało 3,4% 4-latków.
• W brytyjskim badaniu Wren i wsp. utrwalone zaburzenia dźwięków mowy miało 3,6% 8-latków, po wyłączeniu dzieci z samymi typowymi zniekształceniami głosek.
• Przegląd Cochrane Law i wsp. podaje, że trudności z mową i językiem ma około 6% dzieci.

09Różnice

W czym źródła się różnią

• Częstość. Polskie dane w mp.pl mówią o 20–75% dzieci, a badania z Australii i Wielkiej Brytanii o 3,4–3,6%. Różnice mogą wynikać m.in. z definicji: polskie dane obejmują wszystkie wady wymowy i zaburzenia komunikacji, a badania zagraniczne mierzą zaburzenia o określonym stopniu nasilenia albo pomijają typowe zniekształcenia głosek.
• Głoska „r”. Pytania z pediatrii w mp.pl dopuszczają nieprawidłowości w wymowie „r” do 6. roku życia, a artykuł mp.pl o zaburzeniach mowy wymienia gardłowe „r” wśród sygnałów, by udać się do logopedy, bez podania wieku.
• Rokowanie. Artykuł mp.pl o zaburzeniach mowy podaje, że regularna terapia powinna usunąć wadę w ciągu roku, a pytania z pediatrii, że rokowanie co do całkowitego ustąpienia wady nie zawsze jest pomyślne.

10Podsumowanie

W skrócie

• Dyslalia to wady artykulacyjne: seplenienie, rotacyzm, kappacyzm, mowa bezdźwięczna i inne.
• Zastępowanie trudnych głosek łatwiejszymi to etap rozwoju mowy, a w wieku 5–6 lat mowa powinna być poprawna.
• Nieprawidłowa wymowa po 4. roku życia (poza „r”) jest wskazaniem do terapii, a „r” może się kształtować do 6. roku życia.
• Terapia to zajęcia z logopedą przynajmniej raz w tygodniu i ćwiczenia w domu.
• Dane o częstości wahają się od 3,4% do 75%, bo źródła różnie definiują zaburzenia mowy.