Choroba Osgooda-Schlattera: objawy, leczenie i ćwiczenia

01Co to jest

Czym jest choroba Osgooda-Schlattera

Mp.pl opisuje chorobę Osgooda i Schlattera jako jałową martwicę guzowatości kości piszczelowej, czyli dobrze wyczuwalnej wyniosłości kostnej z przodu nogi, tuż poniżej kolana.

Istotą choroby jest miejscowe zapalenie chrząstki wzrostowej w tym miejscu. Dochodzi do niego u dorastających dzieci w wieku 8–15 lat. Choroba może dotyczyć jednej lub obu nóg.

Przegląd Ladenhauf i wsp. z 2020 roku określa ją jako jedną z najczęstszych przyczyn bólu przedniej części kolana u dzieci i nastolatków, wynikającą z trakcyjnego zapalenia przyczepu (apofizy) guzowatości kości piszczelowej. Inne przyczyny opisuje poradnik o bólu kolana.

02Przyczyny

Skąd bierze się choroba

Według mp.pl przyczyną jest przewlekłe przeciążenie, czyli liczne mikrourazy okolicy guzowatości kości piszczelowej u młodych osób w okresie intensywnego wzrostu. Więzadło rzepki, które przyczepia się właśnie w tym miejscu, przy powtarzanych ruchach nadmiernie pociąga okoliczne tkanki i wywołuje stan zapalny.

Choroba dotyczy zwykle bardzo aktywnych fizycznie dzieci, w tym trenujących piłkę nożną, siatkówkę czy koszykówkę. Sprzyja jej intensywny, specjalistyczny trening, w którym zaniedbane jest ogólne przygotowanie motoryczne młodego sportowca.

Przegląd Ladenhauf i wsp. wymienia badane czynniki ryzyka: masę ciała, napięcie i przykurcz mięśni, osłabienie mięśni przy prostowaniu kolana oraz elastyczność mięśni kulszowo-goleniowych. Szczególnie skrócenie mięśnia prostego uda może istotnie zmieniać biomechanikę kolana.

03Jak często

Jak często występuje

Mp.pl podaje, że choroba może dotykać nawet 20% intensywnie trenującej młodzieży, a wśród dzieci ćwiczących rekreacyjnie około 5%.

Ta sama strona podaje, że choroba zdecydowanie częściej dotyczy chłopców niż dziewcząt. Przegląd z 2020 roku zaznacza, że szczyt zachorowań u chłopców w wieku 12–15 lat był dobrze opisany, ale obecnie różnica między płciami wydaje się zanikać, być może dlatego, że coraz więcej dziewcząt uprawia sporty z dużymi obciążeniami.

04Objawy

Objawy choroby Osgooda-Schlattera

Według mp.pl głównym objawem jest ból w okolicy guzowatości kości piszczelowej. Początkowo pojawia się tylko po wysiłku, później także w spoczynku.

• ból tuż poniżej kolana, z przodu nogi,
• obrzęk bolesnej okolicy,
• utykanie przy silnych dolegliwościach,
• przy długim przebiegu trwałe przerośnięcie guzowatości, która jest wtedy wyraźniej zarysowana niż w zdrowej nodze.

Mp.pl w artykule o martwicy jałowej kości dodaje, że ból ustępuje po odpoczynku, a w okolicy podkolanowej mogą wystąpić obrzęk i ocieplenie skóry.

05Pierwsze kroki

Co zrobić przy podejrzeniu choroby

Mp.pl podkreśla, że przy podejrzeniu choroby Osgooda i Schlattera konieczna jest konsultacja ortopedyczna.

Doraźnie zaleca przerwać aktywności, które nasilają ból. Miejscowo można stosować zimne okłady, a także leki przeciwzapalne z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Ból w tej okolicy wymaga konsultacji, by ustalić rozpoznanie i dobrać właściwe leczenie, ponieważ podobne dolegliwości mogą mieć inne przyczyny.

06Rozpoznanie

Jak ortopeda rozpoznaje chorobę

Według mp.pl ortopeda może ustalić rozpoznanie już na podstawie wywiadu i badania kolana. Zawsze jednak, aby potwierdzić diagnozę i wykluczyć inne przyczyny dolegliwości, np. nowotwór, potrzebne są badania dodatkowe.

Podstawą tej diagnostyki jest RTG i USG stawu kolanowego. Rzadziej wykonuje się rezonans magnetyczny kolana.

07Leczenie

Leczenie: odpoczynek i fizjoterapia

Mp.pl wyjaśnia, że leczenie ma zmniejszyć ból i obrzęk, a sama choroba ogranicza się wraz z końcem dojrzewania kości. W początkowej fazie, zwłaszcza przy dużych dolegliwościach, potrzebny jest odpoczynek, szczególnie ograniczenie intensywnych treningów specjalistycznych, a także zimne okłady i leki przeciwzapalne.

Mp.pl w artykule o martwicy jałowej kości dodaje, że w okresie zaostrzenia stosuje się tymczasowe unieruchomienie nogi.

Później duże znaczenie ma fizjoterapia. Ma ona doraźnie zmniejszać dolegliwości i przygotować do aktywności tak, by nie przeciążać przyczepu więzadła rzepki. Według mp.pl konieczne są rozciąganie, mobilizacja rzepki, uelastycznienie mięśni i dobra stabilizacja mięśniowa całych kończyn dolnych. U osób trenujących wyczynowo, np. piłkę nożną, trzeba na stałe wprowadzić trening przygotowania motorycznego.

Czas trwania fizjoterapii ustala się indywidualnie, a odpowiednie ćwiczenia powinny zostać stałym elementem treningu, by zapobiegać nawrotom.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao pomagamy młodym sportowcom z bólem kolana dobrać ćwiczenia rozciągające i wzmacniające (wizyty po hiszpańsku).

08Operacja i rokowanie

Kiedy operacja i jakie rokowanie

Mp.pl podaje, że w bardzo rzadkich przypadkach, gdy leczenie zachowawcze nie pomaga, a dolegliwości są uporczywe i utrudniają funkcjonowanie, może być potrzebna operacja: chirurgiczne opracowanie zmienionego zapalnie przyczepu ścięgna. Zabieg można wykonać małoinwazyjną metodą endoskopową, ale wykonuje się go rzadko. Po nim zaleca się kontynuować ćwiczenia.

Rokowanie jest generalnie dobre. Trwałym śladem choroby może być wyraźnie uwypuklona guzowatość, co jest głównie defektem kosmetycznym, choć czasem utrudnia klękanie. Według mp.pl zaniedbania w przygotowaniu motorycznym u osób dorosłych mogą sprzyjać innym problemom kolana, np. kolanu skoczka.

Mp.pl zaleca rozsądne podejście do aktywności dzieci i młodzieży: specjalistyczne treningi w okresie wzrostu prowadzić z unikaniem przeciążeń i z czasem na regenerację, dbać o prawidłową postawę i ogólnorozwojowe przygotowanie młodych zawodników.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Mp.pl podaje, że choroba zdecydowanie częściej dotyczy chłopców. Przegląd Ladenhauf i wsp. z 2020 roku zauważa, że obecnie różnica między płciami wydaje się zanikać, co autorzy łączą z większym udziałem dziewcząt w sportach z dużymi obciążeniami.

Mp.pl kładzie nacisk na przeciążenie i zaniedbane przygotowanie motoryczne. Przegląd wymienia też inne badane czynniki: masę ciała, osłabienie mięśni i skrócenie mięśnia prostego uda, a w zapobieganiu podkreśla rozciąganie mięśnia czworogłowego i mięśni kulszowo-goleniowych w codziennej rutynie dzieci uprawiających sport.

Co do skuteczności leczenia źródła są zgodne: według przeglądu leczenie zachowawcze jest skuteczne u ponad 90% pacjentów, a operację rozważa się, gdy ból i ograniczenia utrzymują się po zamknięciu chrząstek wzrostowych.

10Podsumowanie

Najważniejsze o chorobie Osgooda-Schlattera

• To zapalenie chrząstki wzrostowej poniżej kolana u aktywnej młodzieży w wieku około 8–15 lat.
• Przyczyną jest przewlekłe przeciążenie przez pociąganie więzadła rzepki.
• Objawy to ból pod kolanem po wysiłku, później także w spoczynku, obrzęk i czasem utykanie.
• Rozpoznanie stawia ortopeda, potwierdzając je RTG i USG.
• Leczenie to odpoczynek, zimne okłady i fizjoterapia; operacja jest rzadka.
• Choroba mija wraz z końcem wzrostu kości; może zostać uwypuklona guzowatość.