Ból w odcinku lędźwiowym: przyczyny, co robić i kiedy do lekarza

01Co to jest

Czym jest ból w odcinku lędźwiowym

Zespół bólowy odcinka lędźwiowego obejmuje różne nieprawidłowości w okolicy lędźwiowo-krzyżowej, których wspólną cechą jest ból dolnej części pleców. Według Medycyny Praktycznej w zdecydowanej większości przypadków wynika on z niegroźnego naciągnięcia lub niewielkiego naderwania więzadeł, ścięgien lub mięśni przy kręgosłupie, np. po dźwignięciu ciężkiego przedmiotu.

Nagły, ostry ból w tej okolicy nazywa się potocznie lumbago lub postrzałem. Według mp.pl ból kręgosłupa lędźwiowego dotyka w ciągu życia około 90% dorosłych, a co roku pojawia się u około 5% osób.

02Przyczyny

Najczęstsze przyczyny

Oprócz przeciążeń mięśni i więzadeł ból mogą wywołać zmiany w krążkach międzykręgowych (dyskopatia), zaostrzenie zmian zwyrodnieniowych i ucisk na korzenie nerwowe. Gdy ból promieniuje do pośladka i nogi, mówimy o rwie kulszowej.

Według mp.pl ryzyko rośnie z wiekiem, choć pierwszy epizod pojawia się zwykle między 30. a 50. rokiem życia. Sprzyjają mu niska aktywność fizyczna, ciąża, nadwaga, skłonność genetyczna, praca wymagająca częstego schylania się i dźwigania, a także wysoki poziom stresu, depresja i zaburzenia lękowe.

03Inne narządy

Gdy ból nie pochodzi z kręgosłupa

Rzadko ból okolicy lędźwiowej ma źródło poza kręgosłupem. Medycyna Praktyczna wymienia m.in.:

• układ moczowy: kamicę nerkową, zapalenie dróg moczowych lub pęcherza,
• narządy rodne u kobiet, np. endometriozę lub bolesne miesiączki,
• gruczoł krokowy u mężczyzn,
• przewlekłe zaparcia, choroby wątroby i trzustki,
• stawy biodrowe i krzyżowo-biodrowe.

Mp.pl przypomina też o rzadkich, groźniejszych przyczynach, takich jak guzy, zakażenia czy złamania kręgów, które u starszych osób z osteoporozą mogą się zdarzyć nawet po niegroźnym upadku.

04Objawy

Jak może wyglądać ból

Mp.pl opisuje kilka typów bólu. Ostry ból pojawia się nagle po przeciążeniu przy schylaniu się, dźwiganiu lub skręcie tułowia. Jest przeszywający, nasila się przy najmniejszym ruchu, a skurcz mięśni przykręgosłupowych może wręcz usztywnić tułów w skrzywieniu.

Ból tępy, rozlany i stopniowo narastający nasila się po staniu, siedzeniu i chodzeniu, a ustępuje w pozycji leżącej. Inaczej wygląda ból zapalny: nasila się w drugiej połowie nocy, rano towarzyszy mu sztywność, a zmniejsza się po ćwiczeniach.

05W domu

Co robić przy nagłym bólu

Jeśli ból pleców jest jedynym objawem i nie było urazu, Medycyna Praktyczna radzi:

• odpocząć i znaleźć pozycję, w której ból jest najmniejszy, np. na boku z ugiętymi nogami albo na plecach z poduszką pod kolanami,
• nie leżeć długo bez ruchu,
• doraźnie przyjąć lek przeciwbólowy bez recepty, np. paracetamol lub ibuprofen, zgodnie z ulotką,
• spróbować rozgrzać bolesną okolicę lub, jeśli to przynosi ulgę, zastosować okład chłodzący.

Zwykle poprawa następuje po jednym–dwóch dniach. Jeśli ból ustępuje w ciągu kilku dni i nie pojawiają się inne objawy, konsultacja lekarska nie jest konieczna.

07Badania

Czy potrzebne są RTG lub rezonans

Według mp.pl w zdecydowanej większości przypadków, gdy nie ma objawów neurologicznych ani podejrzenia urazu, zapalenia czy nowotworu, do rozpoznania nie są potrzebne żadne badania obrazowe. Wykonuje się je pilnie, gdy lekarz podejrzewa zmianę nowotworową lub zapalną albo gdy pojawiają się niedowład, zaburzenia odruchów lub zatrzymanie moczu.

Przegląd w czasopiśmie The Lancet z 2018 roku zwraca uwagę, że na świecie zbyt często wykonuje się badania obrazowe i zaleca leżenie, opioidy, zastrzyki i operacje, a za rzadko stosuje leczenie pierwszego wyboru.

08Leczenie

Co pomaga według wytycznych

Wytyczne American College of Physicians z 2017 roku przypominają, że ostry ból pleców u większości osób z czasem mija niezależnie od leczenia. Przy bólu ostrym zalecają najpierw metody niefarmakologiczne: ciepło, masaż, akupunkturę lub terapię manualną, a jeśli potrzebne są leki, niesteroidowe leki przeciwzapalne lub leki rozluźniające mięśnie.

Przy bólu przewlekłym na pierwszym miejscu stawiają ćwiczenia, rehabilitację wielodyscyplinarną, techniki redukcji stresu, jogę, tai chi, ćwiczenia kontroli motorycznej i terapię poznawczo-behawioralną. Przegląd Cochrane z 2021 roku, obejmujący 249 badań, potwierdził, że ćwiczenia zmniejszają przewlekły ból krzyża skuteczniej niż brak leczenia czy zwykła opieka.

09Ćwiczenia

Ćwiczenia i powrót do aktywności

Przegląd w The Lancet podkreśla, że wytyczne zalecają edukację wspierającą samodzielne radzenie sobie z bólem, powrót do zwykłych zajęć i ćwiczenia. Mp.pl zaznacza, że po pierwszym typowym epizodzie rokowanie jest bardzo dobre: większość osób wraca do pełnej sprawności. Ból nawraca jednak nawet u 75% chorych.

Przykładowe ćwiczenia pokazuje Medycyna Praktyczna w materiale wideo o zespole bólowym kręgosłupa lędźwiowego. W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao oceniamy przyczynę bólu i układamy ćwiczenia do wykonywania w domu (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Ból w odcinku lędźwiowym dotyka w ciągu życia około 90% dorosłych i zwykle wynika z przeciążenia mięśni i więzadeł.
• U 90% osób w ciągu dwóch miesięcy następuje istotna poprawa.
• Odpoczywaj krótko, wracaj do ruchu i stosuj ciepło; długie leżenie nie pomaga.
• Bez objawów alarmowych badania obrazowe zwykle nie są potrzebne.
• Nietrzymanie moczu lub stolca, drętwienie krocza i osłabienie nóg wymagają pilnej pomocy.