Dyskopatia lędźwiowa: co oznacza i jak się ją leczy

01Co to jest

Co oznacza dyskopatia lędźwiowa

Krążek międzykręgowy, potocznie dysk, łączy trzony kręgów i amortyzuje obciążenia kręgosłupa. Składa się z pierścienia włóknistego, który otacza elastyczne jądro miażdżyste. Według mp.pl dyskopatią nazywa się proces zwyrodnieniowy krążków międzykręgowych, który zaczyna się już w okresie dojrzewania i postępuje z czasem.

Neurochirurg odpowiadający na pytania pacjentów mp.pl podkreśla, że dyskopatia jest terminem bardzo ogólnym i nie stanowi konkretnego rozpoznania: oznacza po prostu nieprawidłowy wygląd dysku. Porównuje to do określenia „awaria samochodu”, z którego nie wiadomo jeszcze, co trzeba naprawić.

02Badania

Zmiany w badaniu a ból

Nieprawidłowy wygląd krążka w badaniu obrazowym nie świadczy o tym, że jest on „chory” ani że to on powoduje ból. Przegląd systematyczny opublikowany w American Journal of Neuroradiology w 2015 roku objął badania 3110 osób bez bólu kręgosłupa. Zmiany zwyrodnieniowe krążków stwierdzano u 37% dwudziestolatków i u 96% osiemdziesięciolatków, a uwypuklenia krążka odpowiednio u 30% i 84%.

W podsumowaniu uznano, że wiele takich zmian to element normalnego starzenia się, niezwiązany z bólem, i że trzeba je oceniać w kontekście objawów. Według mp.pl zmiany na zwykłym zdjęciu rentgenowskim często nie mają związku z dolegliwościami, a spłycenie lordozy czy niewielka skolioza bywają skutkiem bólu, a nie jego przyczyną: kręgosłup ustawia się tak, by bolało mniej.

03Ból

Kiedy krążek powoduje ból

Według mp.pl krążek międzykręgowy jest najczęstszym źródłem bólu w odcinku lędźwiowym. Gwałtowne nasilenie zmian pod wpływem przeciążenia może powodować pękanie włókien pierścienia i przesunięcie jądra miażdżystego do tyłu. Wywołuje to ostry ból krzyża, czyli lumbago, potocznie postrzał.

Jeśli jądro miażdżyste uciska korzenie nerwowe, do bólu kręgosłupa dołącza ból promieniujący do pośladka, uda lub stopy, czyli rwa kulszowa. Gdy pierścień całkowicie pęka, a fragment jądra przemieszcza się do kanału kręgowego, mówi się o przepuklinie jądra miażdżystego, potocznie i nieprawidłowo nazywanej „wypadnięciem dysku”.

Dyskopatia nie jest jednak przyczyną wszystkich bólów krzyża. Często ból powstaje w przeciążonych mięśniach, stawach międzywyrostkowych lub więzadłach, a czasem w narządach sąsiednich, na przykład w nerkach.

04Rodzaje

Jak może boleć

Według mp.pl dyskopatia daje dwa typy bólu:

• Nagły, ostry ból krzyża po gwałtownym przeciążeniu, przy schylaniu się, podnoszeniu ciężaru lub skręcie tułowia. Ból jest przeszywający, a najmniejszy ruch go nasila. Odruchowy skurcz mięśni może wykrzywić tułów.
• Tępy, rozlany ból, który narasta stopniowo, nasila się po staniu, siedzeniu i chodzeniu, a ustępuje w leżeniu.

Bóle kręgosłupa lędźwiowego dotykają w różnym okresie życia około 90% dorosłych, a co roku pojawiają się u około 5% osób.

05Pierwsze dni

Co robić przy ostrym bólu

Przy lumbago ulgę zwykle przynosi leżenie na boku z ugiętymi nogami albo na plecach z poduszką pod kolanami. Według mp.pl nie należy jednak leżeć w łóżku dłużej niż kilka dni. Poprawa następuje zwykle po 1–2 dniach; jeśli ból nie zmniejsza się istotnie w ciągu 3–4 dni, trzeba się zgłosić do lekarza.

Można stosować dostępne bez recepty leki przeciwbólowe, takie jak paracetamol, ibuprofen, diklofenak czy naproksen, oraz maści i żele przeciwbólowe. Niektórym pomagają okłady chłodzące lub rozgrzewające. Wytyczne American College of Physicians z 2017 roku przypominają, że ostry ból krzyża u większości osób z czasem się poprawia, i na początek zalecają metody niefarmakologiczne, takie jak ciepło czy masaż.

06Fizjoterapia

Fizjoterapia i ćwiczenia

Według mp.pl z reguły skuteczna jest rehabilitacja: ćwiczenia dobrane dla danej osoby przez fizjoterapeutę i systematycznie wykonywane. Przy bólu przewlekłym wytyczne American College of Physicians zalecają w pierwszej kolejności m.in. ćwiczenia, rehabilitację wielodyscyplinarną, ćwiczenia kontroli motorycznej, jogę, tai chi i terapię poznawczo-behawioralną.

Na fizjoterapii w naszej klinice w Bilbao oceniamy, które ruchy ci służą, i układamy program ćwiczeń do kontynuowania w domu (wizyty po hiszpańsku).

07Diagnostyka

Kiedy potrzebny jest rezonans

Lekarz najpierw pyta o początek, umiejscowienie i nasilenie bólu oraz o to, co go nasila, i bada pacjenta. Według neurochirurga z mp.pl, gdy potrzebna jest dokładna diagnostyka, najlepszym badaniem jest rezonans magnetyczny kręgosłupa, który w większości przypadków pozwala ustalić rozpoznanie i leczenie.

Zwykłe zdjęcie rentgenowskie jest we współczesnej diagnostyce kręgosłupa jedynie dodatkiem. Sam opis badania, bez powiązania z objawami, niewiele mówi: zmiany typowe dla „starzejącego się kręgosłupa” są w średnim wieku normą.

09Leczenie

Leki i operacja

Jeśli domowe metody nie pomagają, lekarz rodzinny może zlecić silniejsze leki przeciwbólowe, czasem leki rozluźniające mięśnie. Neurochirurg z mp.pl podkreśla, że operacji nie należy traktować jak wyroku: gdy jest wskazana, pozwala wrócić do pracy i normalnej aktywności, także sportowej.

O leczeniu operacyjnym decyduje się na podstawie objawów i rezonansu, a nie samego słowa „dyskopatia” w opisie badania. Bóle krzyża często wracają: według mp.pl nawroty pojawiają się aż u 75% osób, dlatego warto kontynuować ćwiczenia także po ustąpieniu bólu.

10W skrócie

Najważniejsze

• Dyskopatia to ogólne określenie zwyrodnienia krążka, a nie konkretna diagnoza.
• Zmiany w krążkach widać w badaniach u wielu osób bez bólu, coraz częściej z wiekiem.
• U 90% osób ból krzyża wyraźnie zmniejsza się w ciągu 2 miesięcy.
• Leżenie w łóżku nie dłużej niż kilka dni; podstawą leczenia są ruch i ćwiczenia.
• Osłabienie stopy, zaburzenia czucia lub zatrzymanie moczu wymagają pilnej pomocy.