Rwa kulszowa: ćwiczenia, które pomagają

01Co to jest

Czym jest rwa kulszowa

Rwa kulszowa to ból promieniujący od lędźwiowo-krzyżowego odcinka kręgosłupa i pośladka przez tylną powierzchnię uda i podudzie aż do stopy. Obejmuje obszar unerwiony przez nerw kulszowy, największy nerw w ciele człowieka. Mogą jej towarzyszyć mrowienie, drętwienie lub osłabienie siły mięśni.

Najczęstszą przyczyną jest ucisk korzeni nerwowych przez fragment zwyrodniałego krążka międzykręgowego, najczęściej na poziomie L4/L5 lub L5/S1. Potocznie mówi się o „korzonkach”. Rzadziej przyczyną są zwężenie kanału kręgowego lub zespół mięśnia gruszkowatego.

02Przebieg

Jak często występuje i jak przebiega

Według mp.pl rwa kulszowa dotyczy w ciągu życia 13–40% osób, a co roku pojawia się u około 1–2% populacji. W ciągu 2 miesięcy od początku objawów u 70% chorych dochodzi do istotnej poprawy.

Bólom krzyża i przepuklinie krążka sprzyjają siedzący tryb życia, otyłość, długotrwałe przebywanie w wymuszonej pozycji, na przykład u kierowców, oraz dźwiganie ciężarów. Typowe jest nasilanie się bólu przy niewielkich ruchach kręgosłupa, chodzeniu, kaszlu czy kichaniu.

03Pierwsze dni

Pierwsze dni: odpoczynek, ale krótko

Silny ból zwykle sam wymusza ograniczenie ruchów. Leżenie na boku z ugiętymi nogami albo na plecach z poduszką pod kolanami może przynieść ulgę już po 1–2 dniach. Medycyna Praktyczna podkreśla jednak, że unieruchomienie w łóżku nie powinno trwać dłużej niż 4–5 dni.

W tym czasie należy unikać ruchów i pozycji nasilających ból, takich jak schylanie się, podnoszenie cięższych przedmiotów czy duże wyprosty kręgosłupa. Można stosować dostępne bez recepty leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Jeśli ból nie zmniejsza się istotnie w ciągu 3–4 dni, potrzebna jest konsultacja lekarska.

04Dlaczego ćwiczyć

Dlaczego ćwiczenia są ważne

Według mp.pl fizjoterapii i rehabilitacji nie należy odkładać: im wcześniej wdroży się odpowiednie ćwiczenia, tym mniejsze ryzyko, że ostry ból przejdzie w przewlekły zespół bólowy. Zabiegi takie jak TENS, ultradźwięki, ciepło czy krioterapia są jedynie metodami uzupełniającymi. Leczenie oparte tylko na zabiegach daje wyraźnie mniejsze efekty niż połączenie zabiegów z ćwiczeniami.

Przegląd systematyczny opublikowany w czasopiśmie Spine w 2015 roku porównał zorganizowane ćwiczenia z samą radą, by pozostać aktywnym. Ćwiczenia dały niewielką przewagę w zmniejszeniu bólu nogi w krótkim okresie, a w dłuższej perspektywie różnic nie stwierdzono. Liczy się więc przede wszystkim powrót do ruchu.

05Zasady

Zasady bezpiecznego ćwiczenia

Nie ma uniwersalnych ćwiczeń, które pomagają każdemu. Program powinien być dobrany indywidualnie i prowadzony przez fizjoterapeutę, aż będziesz w stanie samodzielnie i systematycznie ćwiczyć w domu.

• Każde ćwiczenie powtarzaj kilkakrotnie, w tempie i zakresie możliwym bez maksymalnego wysiłku.
• Wybieraj ćwiczenia, które ci służą, i pomijaj te, które nasilają ból.
• Unikaj schylania się z obciążeniem i dużych wyprostów kręgosłupa w ostrej fazie.
• W razie wątpliwości skonsultuj się z fizjoterapeutą.

06Zestaw

Przykładowy zestaw ćwiczeń

Poniższy zestaw na zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowego przygotowali dla mp.pl fizjoterapeuci z Krakowa. Przy rwie kulszowej wybieraj tylko te ćwiczenia, które nie nasilają bólu:

• Pozycja odciążająca: połóż się na plecach, ugnij nogi pod kątem prostym w biodrach i kolanach i oprzyj podudzia na krześle. Pozostań tak 20 minut.
• Prostowanie nogi z oddechem: leżąc na plecach z ugiętymi kolanami, połóż dłonie pod dolnymi żebrami. Na wdechu wyprostuj lewą nogę, wróć i zrób wydech; powtórz prawą nogą.
• Prostowanie kolana z uniesionym udem: leżąc na plecach z ugiętymi nogami, chwyć oburącz udo pod kolanem, zadrzyj stopę i wyprostuj kolano; zmień nogę.
• Wyciąganie nóg w leżeniu na brzuchu: połóż czoło na dłoniach, oprzyj palce stóp o podłoże, prostuj kolana i wyciągaj nogi.
• Siad na piętach: z klęku podpartego usiądź na piętach, jednocześnie wyciągając ręce do przodu, i wróć do pozycji wyjściowej.

07Codzienność

Aktywność na co dzień i po leczeniu

Ważnym elementem leczenia jest edukacja: zrozumienie przyczyny bólu i nauka unikania niekorzystnych obciążeń kręgosłupa. Po ustąpieniu ostrego bólu Medycyna Praktyczna zaleca stałe i systematyczne kontynuowanie rehabilitacji czynnej: ćwiczeń aerobowych, wzmacniających mięśnie brzucha i przykręgosłupowe oraz rozciągających.

Nawroty bólu krzyża są częste: według mp.pl pojawiają się w różnym okresie życia aż u 75% osób, które go przebyły. Regularny ruch, utrzymywanie prawidłowej postawy i unikanie wstrząsów oraz wibracji zmniejszają to ryzyko.

09Leczenie

Inne metody leczenia

Jeśli domowe metody nie pomagają, lekarz może przepisać silniejsze leki przeciwbólowe, czasem leki rozluźniające mięśnie. Operacja jest potrzebna u około 2–10% osób z rwą kulszową. Pilnymi wskazaniami są niedowład nogi potwierdzony w badaniach obrazowych oraz zatrzymanie moczu z zaburzeniami czucia.

Na fizjoterapii w naszej klinice w Bilbao oceniamy, które ruchy ci służą, i układamy program ćwiczeń do kontynuowania w domu (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Rwa kulszowa to ból promieniujący od kręgosłupa lędźwiowego do nogi, najczęściej z powodu ucisku korzenia nerwowego.
• U 70% osób w ciągu 2 miesięcy następuje istotna poprawa.
• Leżenie w łóżku nie powinno trwać dłużej niż 4–5 dni; ćwiczenia warto wprowadzić wcześnie.
• Nie ma uniwersalnych ćwiczeń: wybieraj te, które nie nasilają bólu, najlepiej z fizjoterapeutą.
• Opadanie stopy, zatrzymanie moczu lub zaburzenia czucia w kroczu wymagają pilnej pomocy.