Atak paniki: objawy fizyczne i psychiczne

01Na czym polega

Jak wygląda atak paniki

Atak paniki to nagły napad bardzo silnego lęku, aż do poczucia przerażenia. Pojawia się niezależnie od konkretnej sytuacji, a to, co dzieje się wokół, nie jest obiektywnie zagrażające. Objawy narastają szybko i obejmują zarówno ciało, jak i myśli oraz odczucia.

Ogólne informacje o napadach, ich częstości i leczeniu znajdziesz w poradniku atak paniki – co to jest i co robić. Tutaj skupiamy się na samych objawach. Według ekspertów mp.pl, gdy takie objawy się powtarzają i utrudniają codzienne życie, mogą być sygnałem rozwijających się zaburzeń lękowych z napadami lęku.

02Ciało

Objawy fizyczne ataku paniki

Medycyna Praktyczna wymienia jako typowe wyraźne objawy wegetatywne, czyli pochodzące z autonomicznego układu nerwowego:

• duszność i uczucie braku tchu,
• szybkie bicie serca i kołatanie serca,
• ból w klatce piersiowej,
• zawroty głowy,
• poczucie osłabienia i omdlewania.

W opisach pacjentów, które komentują eksperci mp.pl, pojawiają się też uczucie gorąca, pocenie się dłoni i drżenie. Nie każdy ma wszystkie objawy, a ich zestaw może się zmieniać z napadu na napad.

03Psychika

Objawy psychiczne ataku paniki

Najbardziej przerażające są zwykle myśli i odczucia, które pojawiają się w trakcie napadu:

• strach przed utratą kontroli nad sobą lub własnym ciałem,
• strach przed śmiercią,
• strach przed „zwariowaniem”,
• strach przed omdleniem.

Czasem w trakcie silnego napadu pojawia się poczucie nierealności otaczającego świata (derealizacja) lub siebie samego (depersonalizacja). Według mp.pl te doznania dodatkowo nasilają strach przed chorobą psychiczną, choć są częścią napadu lęku i mijają razem z nim.

04Czas

Ile trwają objawy

Napad lęku panicznego trwa zazwyczaj kilka lub kilkanaście minut, rzadko dłużej, i ustępuje samoistnie.

Między napadami często pozostaje lęk przed kolejnym epizodem, czyli lęk antycypacyjny. Sam w sobie jest objawem: ktoś stale nasłuchuje swojego serca, unika wysiłku albo miejsc, w których kiedyś miał napad.

05Serce czy lęk

Czy to serce? Dlaczego pierwszy napad wymaga badań

Objawy napadu paniki przypominają choroby serca, tarczycy czy układu nerwowego. Dlatego eksperci mp.pl podkreślają, że w pierwszej kolejności potrzebna jest pełna ocena stanu zdrowia u lekarza rodzinnego.

• EKG.
• Badania krwi: morfologia, glukoza, elektrolity i hormony tarczycy.
• W razie potrzeby dalsze konsultacje, na przykład neurologiczna.

Dopiero po wykluczeniu przyczyn somatycznych lekarz psychiatra może rozpoznać zaburzenie lękowe. Obie przyczyny mogą też występować jednocześnie, więc nowe lub inne niż zwykle objawy zawsze warto skonsultować.

06Unikanie

Objawy między napadami: unikanie i agorafobia

Jeśli napady pojawiły się w konkretnych miejscach, można zacząć je wtórnie unikać. Według mp.pl narastające unikanie sytuacji, z których trudno się wycofać lub uzyskać pomoc, to agorafobia. W skrajnych przypadkach prowadzi do niemożności wyjścia z domu bez towarzystwa.

U młodych osób sygnałem może być niechęć do chodzenia do szkoły, liczenie minut do końca lekcji i poczucie bezpieczeństwa tylko w domu. Eksperci mp.pl uznają takie objawy, połączone z nieobecnościami w szkole, za wskazanie do diagnostyki u lekarza rodzinnego i psychiatry dzieci i młodzieży.

07Różnice

Atak paniki a nerwica lękowa

Napad paniki to krótki, gwałtowny epizod. W zaburzeniu lękowym uogólnionym, potocznie nazywanym nerwicą lękową, lęk jest przewlekły i uporczywy, nie wiąże się z konkretnymi sytuacjami i towarzyszy mu ciągłe napięcie oraz zamartwianie się.

Obie postacie mogą występować u tej samej osoby. Medycyna Praktyczna opisuje też zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane, w których objawy lęku i obniżonego nastroju mają podobne nasilenie, a okresowo pojawiają się kołatanie serca, duszność czy drżenie. Więcej o stałym lęku przeczytasz w poradniku nerwica lękowa – objawy.

08Skala

Jak częste są takie objawy

W badaniu obejmującym 25 krajów co najmniej jeden napad paniki w życiu miało 13,2% osób, a u dwóch trzecich z nich napady się powtarzały. Kryteria zespołu lęku panicznego spełniało jednak tylko 12,8% osób z napadami. W amerykańskim badaniu National Comorbidity Survey Replication izolowane napady paniki miało w życiu 22,7% osób, a zespół lęku panicznego 3,7% bez agorafobii i 1,1% z agorafobią.

Oznacza to, że objawy napadu paniki są częste i same w sobie nie przesądzają o chorobie. Liczy się to, czy napady nawracają, czy towarzyszy im lęk przed kolejnymi i czy zmieniają codzienne życie.

09Pomoc

Co dalej, gdy objawy się powtarzają

Według mp.pl leczeniem z wyboru w zaburzeniach lękowych są psychoterapia i psychoedukacja. Lekarz psychiatra decyduje, czy potrzebne są leki. Metaanaliza z 2018 roku potwierdziła skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej w zaburzeniach lękowych w porównaniu z placebo: szansa na odpowiedź na leczenie była prawie trzykrotnie większa (iloraz szans 2,97).

Warto szukać pomocy, gdy napady nawracają, gdy zaczynasz unikać miejsc lub ludzi albo gdy lęk przed kolejnym napadem zajmuje coraz więcej myśli. W naszej poradni psychologicznej w Bilbao pomagamy zrozumieć objawy i nauczyć się na nie reagować (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Typowe objawy fizyczne to duszność, kołatanie serca, ból w klatce piersiowej i zawroty głowy.
• Typowe objawy psychiczne to strach przed śmiercią, utratą kontroli lub „zwariowaniem” oraz poczucie nierealności.
• Napad trwa zwykle kilka lub kilkanaście minut i mija sam.
• Pierwszy napad wymaga oceny lekarza rodzinnego, m.in. EKG i badań krwi.
• Nawracające napady i unikanie sytuacji to sygnał, by skorzystać z psychoterapii.