ADHD bij kinderen: kenmerken en wat helpt

01Wat is het

Wat is ADHD?

Bij ADHD kan je kind druk zijn of niet goed opletten, en dingen doen zonder erbij na te denken. Daardoor komt je kind in lastige situaties: het maakt bijvoorbeeld moeilijk vriendjes of wordt snel boos.

Deze problemen zijn er op 2 of meer plekken, zoals thuis, op school en op clubjes. Het gedrag is er al voordat je kind 12 jaar is en duurt langer dan een half jaar. ADHD is de afkorting van Attention-Deficit Hyperactivity Disorder.

Kinderen kunnen druk zijn; vaak hoort dat bij de leeftijd. Een peuter is meestal drukker dan een ouder kind.

02Opletten

Kenmerken: moeilijk opletten

Je merkt bij je kind 6 of meer van deze dingen:

• moeite om de aandacht bij iets te houden, zoals een spel of taak,
• veel dingen tegelijk doen,
• slordige fouten maken, bijvoorbeeld op school,
• het niet lijken te horen als je iets zegt of vraagt,
• moeite met saaie of moeilijke taken, zoals de eigen kamer opruimen,
• vaak iets kwijt zijn of vergeten.

Bij jongens zien artsen vaker ADHD dan bij meisjes. Meisjes met ADHD vinden meestal vooral opletten lastig en zijn minder druk, waardoor je het bij hen vaak minder goed merkt.

03Druk

Kenmerken: druk zijn en doen zonder na te denken

• onrustig bewegen met handen en voeten, bijvoorbeeld veel draaien op de stoel,
• niet stil kunnen zitten, rennen en klimmen als dat niet mag,
• steeds bezig blijven en moeilijk rustig kunnen spelen,
• erg veel praten en vaak door anderen heen praten,
• antwoorden voordat iemand klaar is met de vraag,
• moeite om op de beurt te wachten,
• bij oudere kinderen: onrustig zijn en moeilijk kunnen ontspannen.

Waardoor ADHD komt, weten artsen nog niet precies. Misschien speelt mee dat meer mensen in de familie ADHD hebben, dat je kind te vroeg geboren is of dat je kind het thuis moeilijk heeft, bijvoorbeeld door een overlijden, een scheiding of geldproblemen.

04Onderzoek

Hoe gaat een onderzoek?

Heb je vragen over druk gedrag, maak dan een afspraak bij de jeugdarts, het wijkteam in je gemeente of de huisarts. Die praat met jou en je kind en vraagt bijvoorbeeld hoe het thuis, op school en met vriendjes gaat, hoe je kind slaapt, of er familieleden met ADHD zijn en of er dingen zijn waar je kind het moeilijk mee heeft, zoals pesten. Soms praat de zorgverlener ook met de leraar.

Heeft je kind geen problemen door het drukke gedrag, dan krijg je eerst adviezen. Heb je die al geprobeerd en heeft je kind het op 2 of meer plekken moeilijk, dan volgt onderzoek door iemand die veel weet van ADHD, meestal een kinderpsycholoog of kinderpsychiater.

Onderzoek heeft voordelen: je weet waar het gedrag door komt en je kind kan een behandeling krijgen. Maar anderen gaan misschien anders met je kind om, en je kind kan zich minder zeker voelen. Bespreek je twijfels met de zorgverlener.

05Adviezen

Adviezen voor ouders

• Begrijp wat ADHD is. Je kind doet het drukke gedrag niet expres; word dus niet boos. Kinderen met ADHD hebben vaker uitleg nodig, dus heb geduld.
• Wees duidelijk. Houd de regels altijd hetzelfde, laat je kind op vaste tijden eten en slapen, geef spullen een vaste plek en vertel elke ochtend wat je kind gaat doen, bijvoorbeeld met plaatjes of een schrijfbord.
• Maak samen afspraken. Begin bijvoorbeeld met de 5 belangrijkste. Praat met makkelijke woorden en korte zinnen.
• Blijf positief. Gaat het goed, laat dat dan direct merken met een knuffel of compliment, en zeg waar je kind goed in is.
• Veel bewegen. Elke dag 1 uur stevig bewegen, 3 keer per week spieren en botten versterken, en niet langer dan 1 uur achter elkaar zitten, bijvoorbeeld achter een scherm.
• Gezond eten. Veel groente en fruit, volkoren producten en weinig snoep, frisdrank en snacks.

06Training

Training voor ouders en leraar

Als ouder of verzorger kun je een training over ADHD doen. Je leert dan bijvoorbeeld hoe je het gedrag van je kind kunt veranderen, hoe je duidelijk bent, hoe je ervoor zorgt dat je kind beter begrijpt wat je verwacht, hoe je het best op het gedrag reageert en hoe je je wensen aanpast aan wat je kind kan.

Ook voor leraren zijn er trainingen, waarin ze leren duidelijk te zijn in de klas en elke keer hetzelfde op gedrag te reageren. In onze praktijk voor psychologie in Bilbao kun je terecht met vragen over ADHD bij je kind (de consulten zijn in het Spaans).

07Gedragstherapie

Gedragstherapie en medicijnen

Helpen de adviezen niet genoeg, dan kan je kind leren om met ADHD om te gaan. Dat heet gedragstherapie en kan vanaf 6 jaar, meestal bij een kinderpsycholoog. Je kind leert bijvoorbeeld herkennen wat moeilijk is, problemen oplossen, meer doen waar het goed in is en beter omgaan met anderen.

Werken adviezen en gedragstherapie niet genoeg, dan kun je nadenken over ADHD-pillen. Het is bekend dat die kunnen helpen bij kinderen ouder dan 6 jaar: je kind kan rustiger worden en beter de aandacht bij iets houden. Ze hebben ook bijwerkingen; bespreek de voor- en nadelen met de behandelaar en je kind. Je kind slikt ze tijdelijk, in elk geval een half jaar en liever niet langer dan 1 jaar; daarna volgt een proefstop. De adviezen en gedragstherapie blijven belangrijk.

08Verloop

Hoe gaat het verder?

Kinderen met ADHD hebben vaker problemen met leren, en vaker andere psychische problemen, zoals bang of somber zijn, erg boos worden of tics. Merk je dat, zeg het dan altijd tegen de behandelaar. Lees ook onze gidsen over dyslexie en dyscalculie.

• bij kinderen tot ongeveer 4 jaar merk je het meest van ADHD,
• op de basisschool hebben ze vooral moeite met taken of spelletjes,
• als puber worden ze vaak minder druk, maar nemen ze meestal meer risico’s,
• volwassenen met ADHD vinden het meestal lastig om dingen te regelen of met geld om te gaan.

Ongeveer 2 op de 10 kinderen hebben als volwassene geen last meer van ADHD. Lees ook onze gids over ADHD bij volwassenen.

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Zwi e.a., 2011) vond 5 studies met 284 deelnemers die een training voor ouders vergeleken met de gewone zorg bij kinderen van 5 tot 18 jaar met ADHD. De bronnen vullen elkaar aan:

• Helpt oudertraining? Thuisarts noemt een training voor ouders als onderdeel van de behandeling. Volgens de review kan oudertraining een positief effect hebben op het gedrag van kinderen met ADHD, en mogelijk ook minder stress en meer zelfvertrouwen bij ouders geven.
• Wisselende resultaten. Van de studies naar gedrag thuis vond de ene een verschil en de andere niet; bij gedrag op school was dat net zo.
• Kwaliteit. De studies waren van matige kwaliteit, en over schoolprestaties en bijwerkingen ontbraken gegevens.
• Conclusie. Volgens de review is het bewijs nog niet sterk genoeg om er richtlijnen op te baseren.

10Samengevat

Het belangrijkste over ADHD bij kinderen

• Bij ADHD is je kind druk, kan het moeilijk opletten of doet het dingen zonder na te denken, op 2 of meer plekken en voor het 12e jaar.
• Bij meisjes valt ADHD vaak minder op, omdat ze minder druk zijn.
• Begin met adviezen: duidelijk en positief zijn, vaste tijden, veel bewegen en gezond eten.
• Een training voor ouders en gedragstherapie voor je kind kunnen helpen.
• Helpt dat niet genoeg, dan kun je samen nadenken over tijdelijke ADHD-pillen.
• ADHD wordt vaak minder of anders als je kind ouder wordt.