Zespół cieśni nadgarstka: objawy i leczenie

01Co to jest

Czym jest zespół cieśni nadgarstka

Według mp.pl zespół cieśni nadgarstka to zbiór objawów związanych z uciskiem na nerw pośrodkowy, który przebiega w kanale nadgarstka. Należy do neuropatii uciskowych, czyli chorób, w których za zmiany w nerwie odpowiada ucisk mechaniczny.

Artykuł o neuropatiach nerwu pośrodkowego w mp.pl wyjaśnia, że na swojej drodze wzdłuż kończyny górnej nerw ten mija fizjologiczne przewężenia, takie jak nadgarstek. Gdy w sąsiednich strukturach nałożą się zmiany zapalne lub zwyrodnieniowe, może dojść do ucisku na nerw.

Przegląd Padui i współpracowników w czasopiśmie „The Lancet Neurology” określa zespół cieśni nadgarstka jako najczęstszy na świecie zespół uciskowy nerwu obwodowego.

02Kto choruje

Jak często występuje i kto choruje

Mp.pl podaje, że zespół cieśni nadgarstka występuje z częstością około 50 przypadków na 1000 osób i dotyka 3–6% społeczeństwa. Może się pojawić w każdym wieku, ale najczęściej po 50. roku życia. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni.

Zmiany obejmują jedną rękę, zwykle dominującą, czyli prawą u osób praworęcznych i lewą u leworęcznych, albo obie ręce. Przegląd w „The Lancet Neurology” zwraca uwagę, że ze względu na częstość i wpływ na jakość życia choroba stanowi duże obciążenie dla systemów ochrony zdrowia.

03Objawy

Objawy zespołu cieśni nadgarstka

Według mp.pl najczęstsze objawy to:

• mrowienie, drętwienie i dyskomfort w okolicy kciuka, palca wskazującego, środkowego i połowy palca serdecznego,
• piekące bóle dłoni i nadgarstka, które nasilają się w nocy lub przy zginaniu nadgarstka,
• budzenie się w nocy i strzepywanie dłoni, co przynosi ulgę,
• osłabienie ręki, problem z precyzyjnymi ruchami i wypadanie przedmiotów z dłoni,
• trudności z zaciśnięciem dłoni w pięść, pisaniem i pracą na komputerze.

Choroba nie obejmuje palca małego. Objawy nasilają się przy uniesionej ręce, np. przy trzymaniu telefonu czy prowadzeniu samochodu. Na początku pojawiają się okresowo, z czasem coraz częściej, a u części osób stale. W zaawansowanym okresie może dojść do zaniku mięśni dłoni.

04Przyczyny

Przyczyny i czynniki ryzyka

Mp.pl wyjaśnia, że zespół cieśni nadgarstka może nie mieć uchwytnej przyczyny, ale zwykle towarzyszy innym chorobom i stanom. Należą do nich:

• choroby reumatyczne, np. reumatoidalne zapalenie stawów czy choroba zwyrodnieniowa stawów,
• cukrzyca, niedoczynność tarczycy i akromegalia,
• przeciążenie ręki w pracy, np. u rzeźników, muzyków i osób pracujących na klawiaturze,
• urazy, np. złamanie nadgarstka, oraz zmiany w kanale, takie jak gangliony czy krwiaki,
• ciąża, zwykle w III trymestrze przy obrzękach.

Sprzyjają mu powtarzające się jednakowe ruchy palców i nadgarstka, praca w wymuszonej pozycji lub z wibrującymi narzędziami oraz wrodzony wąski kanał nadgarstka. Mp.pl wymienia też choroby nerek i nowotwory krwi.

05Diagnostyka

Jak lekarz rozpoznaje zespół cieśni nadgarstka

Według mp.pl lekarz pyta o okoliczności, charakter i czas trwania dolegliwości, choroby przewlekłe, leki i urazy. W badaniu ocenia, czy nie ma zaniku mięśni dłoni, i wykonuje testy z opukiwaniem nerwu oraz zginaniem nadgarstka. Zwykle objawy i wynik badania wystarczają do rozpoznania.

Pomocne są badania przewodzenia nerwowego i elektromiografia, a czasem USG lub rezonans magnetyczny. Przegląd w „The Lancet Neurology” zaznacza, że te badania dają dodatkowe informacje o stopniu uszkodzenia nerwu, ale ich dokładna korzyść dla pacjenta nie jest znana.

Mp.pl dodaje, że przemijające objawy po wzmożonym obciążeniu ręki powtarzalnymi ruchami zwykle nie wymagają ani diagnostyki, ani leczenia.

06Leczenie

Leczenie zachowawcze

Według mp.pl metodę leczenia dobiera się do czasu trwania i zaawansowania choroby. Przy łagodnych i umiarkowanych objawach zaleca się leczenie zachowawcze, które przynosi poprawę w ciągu 2–6 tygodni, a najlepsze wyniki po około 3 miesiącach. Obejmuje ono ortezy na nadgarstek, wstrzyknięcia glikokortykosteroidów, czasem sterydy doustne, fizjoterapię, ultradźwięki lecznicze i ćwiczenia jogi.

O ćwiczeniach i ortezie piszemy szerzej w poradniku zespół cieśni nadgarstka: ćwiczenia. W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy fizjoterapię przy zespole cieśni nadgarstka (wizyty po hiszpańsku).

07Zastrzyki

Czy zastrzyk ze sterydu pomaga

Przegląd Cochrane Marshalla i współpracowników z 2007 roku wykazał, że miejscowe wstrzyknięcie glikokortykosteroidu daje większą poprawę niż placebo miesiąc po zabiegu. Ulgi trwającej dłużej niż miesiąc nie wykazano.

W tym przeglądzie zastrzyk działał lepiej niż sterydy doustne przez okres do 3 miesięcy, ale po 8 tygodniach nie był lepszy od leków przeciwzapalnych połączonych z ortezą. Dwa zastrzyki nie dawały większej korzyści niż jeden. O tym, czy zastrzyk jest dobrym wyborem, decyduje lekarz.

08Operacja

Kiedy potrzebna jest operacja

Mp.pl wyjaśnia, że gdy leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, wykonuje się operację, która usuwa ucisk na nerw pośrodkowy. Daje ona długotrwałe i dobre wyniki w 70–90% przypadków. Najskuteczniejszym leczeniem zaawansowanego zespołu cieśni nadgarstka jest właśnie operacja.

Przegląd Cochrane Verdugo i współpracowników z 2008 roku wykazał, że operacja łagodzi objawy wyraźnie lepiej niż orteza po 3, 6 i 12 miesiącach. Powikłania były częste w obu grupach, ale częstsze po operacji. W podsumowaniu zaznaczono, że nie wiadomo, czy wniosek dotyczy osób z łagodnymi objawami.

Według mp.pl ważny jest czas od pojawienia się dolegliwości do właściwego leczenia, bo szybkie odbarczenie nerwu zapobiega jego trwałemu uszkodzeniu.

09Po leczeniu

Rokowanie i zapobieganie

Według mp.pl zespół cieśni nadgarstka można całkowicie wyleczyć, choć u niektórych osób, zwłaszcza gdy wiąże się z chorobą przewlekłą, może nawracać. Po operacji najczęściej potrzebna jest fizjoterapia, a niekiedy zmiana pracy i rezygnacja z zajęć obciążających nadgarstek.

Osoby szczególnie narażone powinny pamiętać o ćwiczeniach rozciągających, prawidłowej postawie i odpowiedniej pozycji w czasie pracy. Mp.pl zaleca też unikanie długotrwałego obciążania jednej ręki, zwłaszcza wibrującymi narzędziami, oraz wczesne rozpoznanie i leczenie cukrzycy, niedoczynności tarczycy i chorób nerek.

Przy objawach cieśni nadgarstka zgłoś się do lekarza. Po wykluczeniu innych przyczyn może on skierować do neurologa, a następnie do ortopedy lub neurochirurga.

10W skrócie

Najważniejsze

• Zespół cieśni nadgarstka wynika z ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka.
• Typowe są drętwienie i mrowienie kciuka oraz trzech kolejnych palców, nasilone w nocy.
• Rozpoznanie opiera się na objawach i badaniu, czasem na elektromiografii.
• Przy łagodnych objawach pomaga leczenie zachowawcze, a zastrzyk ze sterydu daje krótkotrwałą ulgę.
• Gdy leczenie nie pomaga, operacja daje dobre wyniki w 70–90% przypadków.