Zespół cieśni nadgarstka: ćwiczenia, orteza i fizjoterapia

01Co to jest

Czym jest zespół cieśni nadgarstka

Zespół cieśni nadgarstka to objawy wywołane uciskiem nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Według Medycyny Praktycznej należy do neuropatii uciskowych. Występuje z częstością około 50 przypadków na 1000 osób i dotyka 3–6% społeczeństwa, najczęściej po 50. roku życia. Zmiany pojawiają się w jednej ręce, zwykle dominującej, albo w obu, a kobiety chorują częściej niż mężczyźni.

Typowe objawy to mrowienie, drętwienie i dyskomfort w kciuku, palcu wskazującym, środkowym i połowie palca serdecznego. Mały palec nie jest objęty. Dolegliwości nasilają się w nocy i często budzą, a strzepnięcie dłoni przynosi ulgę.

02Przyczyny

Co wywołuje i nasila objawy

Według mp.pl zespół może nie mieć uchwytnej przyczyny, ale zwykle towarzyszy innym chorobom i stanom, m.in. reumatoidalnemu zapaleniu stawów, cukrzycy, niedoczynności tarczycy, ciąży z obrzękami czy złamaniom kości nadgarstka.

Sprzyjają mu powtarzające się jednakowe ruchy palców i nadgarstka, np. pisanie na klawiaturze, praca myszką, drobne prace ręczne, jazda na rowerze czy gra na instrumentach, a także praca w wymuszonej pozycji lub z wibrującymi narzędziami. Objawy nasila m.in. trzymanie telefonu i prowadzenie samochodu.

03Leczenie

Jak leczy się zespół cieśni nadgarstka

Metodę leczenia dobiera się do czasu trwania i zaawansowania choroby. Przy objawach łagodnych i umiarkowanych mp.pl zaleca leczenie zachowawcze:

• ortezy na nadgarstek,
• fizjoterapię i ultradźwięki lecznicze,
• ćwiczenia jogi,
• wstrzyknięcia glikokortykosteroidów.

Poprawa pojawia się zwykle w ciągu 2–6 tygodni, a najlepsze wyniki obserwuje się po około trzech miesiącach.

04Ćwiczenia

Jakie ćwiczenia się stosuje

Przegląd Cochrane Page i współpracowników z 2012 roku objął 16 badań i 741 osób. Oceniano w nich różne formy ćwiczeń i mobilizacji:

• ćwiczenia ślizgowe nerwu pośrodkowego (mobilizację neurodynamiczną),
• mobilizację kości nadgarstka wykonywaną przez terapeutę,
• mobilizację tkanek miękkich,
• jogę.

Według przeglądu decyzja o takim leczeniu powinna zależeć od doświadczenia terapeuty w prowadzeniu tych metod i od preferencji pacjenta, dlatego ćwiczenia najlepiej poznać pod okiem fizjoterapeuty.

05Dowody

Co mówią badania o ćwiczeniach

W przeglądzie Cochrane uznano, że dowody na korzyść z ćwiczeń i mobilizacji są ograniczone i bardzo słabej jakości. Badania były małe i różnorodne, więc nie dało się połączyć ich wyników. W jednym małym badaniu wynik ćwiczeń ślizgowych nerwu dodanych do ortezy i zmiany aktywności, w porównaniu z samą ortezą i zmianą aktywności, był niepewny.

W przeglądzie zalecono, by osoby, które wolą leczenie ćwiczeniami, wiedziały o ograniczonych dowodach skuteczności i bezpieczeństwa. Ćwiczenia mogą więc być częścią leczenia zachowawczego, ale nie zastępują oceny lekarza.

06Orteza

Orteza na nadgarstek

W przeglądzie Cochrane z 2012 roku, dotyczącym ortez, objęto 19 badań i 1190 osób. W jednym badaniu niskiej jakości orteza noszona w nocy ponad trzykrotnie zwiększała szansę zgłoszenia poprawy po czterech tygodniach w porównaniu z brakiem leczenia. W badaniu bardzo niskiej jakości orteza w pozycji neutralnej dawała częściej dużą ulgę niż orteza w wyproście, ale w przeglądzie uznano, że brakuje dowodów na przewagę jednego rodzaju ortezy nad innym.

Mp.pl wymienia ortezy jako pierwszy element leczenia zachowawczego. Orteza na noc ma sens zwłaszcza dlatego, że objawy nasilają się w nocy.

07Codzienność

Zmiany w pracy i codziennych nawykach

Według mp.pl osoby szczególnie narażone na zespół cieśni nadgarstka powinny na co dzień pamiętać o ćwiczeniach rozciągających oraz prawidłowej postawie i pozycji w czasie pracy.

Niektórzy odczuwają chwilową ulgę, strzepując lub potrząsając dłonią albo polewając ręce ciepłą wodą. Mp.pl zaznacza, że przemijające objawy po wzmożonym obciążeniu ręki zwykle nie wymagają diagnostyki ani leczenia.

08Diagnostyka

Kiedy do lekarza i jak się rozpoznaje

Przy utrzymujących się objawach mp.pl zaleca zgłoszenie się do lekarza. Lekarz pyta o przebieg dolegliwości, choroby przewlekłe i urazy, ocenia, czy nie ma zaniku mięśni dłoni, i wykonuje testy z opukiwaniem nerwu i zginaniem nadgarstka. Pomocne bywają badanie przewodnictwa nerwowego, elektromiografia, czasem USG lub rezonans.

Na początku objawy pojawiają się okresowo, z czasem coraz częściej, a u części osób stale. Wtedy chorzy mają trudność z precyzyjnymi ruchami, czują, że ręka jest osłabiona, czasem upuszczają trzymane przedmioty i nie mogą zacisnąć dłoni w pięść. Mają też problemy z pisaniem i pracą na komputerze.

09Operacja

Kiedy potrzebna jest operacja

Według mp.pl, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, wykonuje się operację, która usuwa ucisk na nerw pośrodkowy. Daje ona długotrwałe dobre wyniki w 70–90% przypadków. Najskuteczniejszym leczeniem zaawansowanego zespołu jest właśnie operacja.

Po zakończeniu leczenia zwykle potrzebna jest fizjoterapia, by wrócić do pełnej sprawności. Według mp.pl zespół cieśni nadgarstka można całkowicie wyleczyć, choć u niektórych osób, zwłaszcza z chorobą przewlekłą, może nawracać. W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy ćwiczenia i terapię ręki przy leczeniu zachowawczym i po operacji (wizyty po hiszpańsku).

10W skrócie

Najważniejsze

• Zespół cieśni nadgarstka to ucisk nerwu pośrodkowego; objawy nasilają się w nocy.
• Przy łagodnych objawach stosuje się ortezę, fizjoterapię, jogę i zastrzyki; poprawa przychodzi w 2–6 tygodni.
• Dowody na skuteczność ćwiczeń są ograniczone i bardzo słabej jakości.
• Orteza noszona w nocy zwiększała szansę poprawy.
• Gdy leczenie zachowawcze nie pomaga, operacja daje dobre wyniki w 70–90% przypadków.