Zapalenie błędnika: objawy, przyczyny i leczenie

01Błędnik

Czym jest błędnik i za co odpowiada

Błędnik to część ucha wewnętrznego. Według mp.pl odpowiada przede wszystkim za równowagę i koordynację ruchową. Błędnik kostny, zbudowany z przedsionka, kanałów półkolistych i ślimaka, wypełnia płyn zwany przychłonką. W nim zawieszony jest mniejszy błędnik błoniasty, wypełniony śródchłonką.

Przewody półkoliste oraz woreczek i łagiewka tworzą aparat przedsionkowy, czyli narząd równowagi. Razem ze wzrokiem i receptorami czucia przekazuje on informacje o położeniu ciała w przestrzeni, co pozwala utrzymać równowagę.

02Co to jest

Czym jest zapalenie błędnika

Zapalenie błędnika to proces zapalny ucha wewnętrznego. Według Medycyny Praktycznej najczęściej wywołują go wirusy, rzadziej bakterie, a z reguły jest powikłaniem przewlekłego zapalenia ucha środkowego.

Przyczyny dzieli się na infekcyjne i znacznie rzadsze nieinfekcyjne, m.in. pourazowe i autoimmunologiczne. Wśród drobnoustrojów mp.pl wymienia:

• wirusy: odry, świnki, różyczki, cytomegalii, HIV,
• bakterie, m.in. te, które wywołują zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie płuc,
• grzyby,
• pierwotniaki (toksoplazmoza).

03Rodzaje

Rodzaje zapalenia błędnika

Ze względu na przebieg wyróżnia się zapalenie:

• surowicze (toksyczne): błędnik reaguje na toksyny bakterii lub substancje zapalne, które przenikają do ucha wewnętrznego przez okienko owalne; to najłagodniejsza postać, zwykle etap przejściowy do cięższych,
• ropne: drobnoustroje przenikają do ucha wewnętrznego,
• przewlekłe: do błędnika wnikają masy zapalne, np. perlak lub ziarnina.

Ze względu na drogę zakażenia wyróżnia się zapalenie tympanogenne, gdy drobnoustroje przechodzą z ucha środkowego (to najczęstsza droga), meningogenne, gdy zapalenie przechodzi z opon mózgowo-rdzeniowych (rzadko), oraz krwiopochodne, np. przy wirusach świnki, odry i cytomegalii.

04Objawy

Objawy zapalenia błędnika

Zapalenie błędnika z reguły zaczyna się nagle. Według mp.pl dominują:

• zawroty głowy,
• zaburzenia równowagi,
• nudności i wymioty,
• oczopląs, czyli mimowolne, drgające ruchy gałek ocznych.

Może nie być bólu ani ogólnych objawów zakażenia. W zapaleniu ropnym może dojść do całkowitej głuchoty i utraty funkcji przedsionka. Zapalenie tympanogenne jest jednostronne, a meningogenne i krwiopochodne obustronne. Czasem choroba zaczyna się łagodniej: objawy narastają powoli lub utrzymują się na stałym poziomie.

05Przebieg

Jak długo trwa zapalenie błędnika

Zwykle zapalenie błędnika daje nasilone objawy przez kilka dni, a potem one się wycofują. Według Medycyny Praktycznej czasem choroba trwa jednak kilka tygodni.

Jeśli po kilku tygodniach nadal występują zaburzenia równowagi i zawroty głowy, konieczna może być rehabilitacja. O innych przyczynach zawrotów przeczytasz w poradniku o zawrotach głowy.

07Rozpoznanie

Jak rozpoznaje się zapalenie błędnika

Według Medycyny Praktycznej w rozpoznaniu pomagają wywiad, badanie otolaryngologiczne, próby stroikowe i badanie neurologiczne, a w uzasadnionych przypadkach rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

Przy chorobach błędnika lekarz może wykonać proste testy równowagi, np. poprosić o stanie z rękami wyciągniętymi przed siebie, najpierw z otwartymi, a potem z zamkniętymi oczami, oraz sprawdzić oczopląs. W razie potrzeby kieruje na badania słuchu (audiometrię, tympanometrię) i elektronystagmografię.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao badamy ucho i słuch u osób z zawrotami głowy i zaburzeniami równowagi (wizyty po hiszpańsku).

08Leczenie

Leczenie zapalenia błędnika

Zapalenie o łagodnym przebiegu można leczyć ambulatoryjnie, a o ciężkim w szpitalu. Sposób leczenia zależy od przyczyny. Według mp.pl:

• przy zakażeniu bakteryjnym niezbędny jest antybiotyk o szerokim spektrum działania,
• stosuje się też zabieg oczyszczenia ucha środkowego z ziarniny zapalnej,
• ważne jest leczenie objawowe, m.in. leki przeciwwymiotne,
• w autoimmunologicznych zapaleniach błędnika stosuje się glikokortykosteroidy,
• gdy zaburzenia równowagi utrzymują się kilka tygodni, może być potrzebna rehabilitacja.

Rokowanie zależy od rodzaju zapalenia. Zapalenie surowicze zwykle ustępuje w ciągu kilku dni lub tygodni bez śladu. Zapalenie ropne częściej daje powikłania, takie jak głuchota, całkowite uszkodzenie błędnika, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i ropnie mózgu, najczęściej przy opóźnionym leczeniu.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Dwa artykuły Medycyny Praktycznej opisują zapalenie błędnika nieco inaczej:

• Ból ucha: artykuł o zapaleniu błędnika podaje, że może nie być bólu ani ogólnych objawów zakażenia. Artykuł o chorobach błędnika pisze, że zapaleniu zwykle towarzyszą ostry ból ucha, zawroty głowy i zaburzenia słuchu.
• Główna przyczyna: ten sam artykuł wskazuje, że zapalenie najczęściej wywołują wirusy, a jednocześnie, że z reguły jest powikłaniem przewlekłego zapalenia ucha środkowego, a najczęstszą drogą zakażenia jest przejście z ucha środkowego.
• Słuch: artykuł o zapaleniu błędnika wymienia głuchotę głównie przy zapaleniu ropnym i jako powikłanie; artykuł o chorobach błędnika wymienia zaburzenia słuchu wśród typowych objawów zapalenia.

10W skrócie

Najważniejsze o zapaleniu błędnika

• Zapalenie błędnika to stan zapalny ucha wewnętrznego, najczęściej wirusowy.
• Z reguły jest powikłaniem przewlekłego zapalenia ucha środkowego.
• Daje nagłe zawroty głowy, zaburzenia równowagi, nudności, wymioty i oczopląs.
• Nagłe zawroty z oczopląsem przy zapaleniu ucha wymagają wizyty na SOR.
• Rozpoznanie opiera się na badaniu otolaryngologicznym, neurologicznym i próbach słuchu.
• Leczenie zależy od przyczyny; postać surowicza zwykle mija bez śladu.