Wysokie trójglicerydy: co oznaczają i jak je obniżyć

01Normy

Jakie stężenie jest za wysokie

Mp.pl podaje następujące progi:

• hipertriglicerydemia: triglicerydy ≥1,7 mmol/l (≥150 mg/dl),
• ciężka hipertriglicerydemia: powyżej 5,6 mmol/l (500 mg/dl),
• powyżej 11,3 mmol/l (1000 mg/dl) we krwi pojawiają się chylomikrony; surowica na czczo wygląda wtedy „mlecznie”.

Często podwyższonym triglicerydom towarzyszy wysoki cholesterol; mówi się wtedy o hiperlipidemii mieszanej. Według mp.pl zwiększone stężenie triglicerydów ma około 32% dorosłych mężczyzn i 20% kobiet w Polsce.

02Przyczyny

Co podnosi trójglicerydy

Najczęściej to połączenie predyspozycji genetycznej i czynników środowiskowych: nieprawidłowej diety, małej aktywności fizycznej i palenia. Mp.pl wymienia też przyczyny wtórne:

• otyłość, cukrzycę typu 2, przewlekłą chorobę nerek i nieleczoną niedoczynność tarczycy,
• nadużywanie alkoholu,
• niektóre leki, m.in. doustne estrogeny, glikokortykosteroidy, tiazydowe leki moczopędne i nieselektywne beta-blokery.

W odpowiedzi opublikowanej w mp.pl zasugerowano, by w opisanym przypadku osoby z wysokimi triglicerydami rozważyć zamianę leków na nadciśnienie na takie, które nie wpływają na lipidy. Taką decyzję podejmuje lekarz.

03Objawy

Objawy i zagrożenia

Mp.pl podkreśla, że hipertriglicerydemia nie daje swoistych objawów i zwykle rozpoznaje się ją przypadkowo w badaniach krwi. Często współistnieje z innymi czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Ciężka hipertriglicerydemia może powodować napadowy ból brzucha i prowadzić do ostrego zapalenia trzustki, najczęściej przy stężeniu powyżej 11,3 mmol/l. Ból przy zapaleniu trzustki pojawia się nagle, narasta, trwa wiele godzin, zwykle ponad dobę, i często towarzyszą mu gorączka, nudności i wymioty.

04Badania

Kiedy zbadać trójglicerydy

Według mp.pl badania przesiewowe w kierunku zaburzeń lipidowych powinny być wykonywane u wszystkich osób po 20. roku życia co 5 lat. Pełny lipidogram zaleca się m.in. przy chorobach sercowo-naczyniowych, przedwczesnych zachorowaniach w rodzinie, cukrzycy, niedoczynności tarczycy czy przewlekłej chorobie nerek.

Przy bardzo wysokich wartościach lekarz może zlecić dalsze badania, np. test zimnej flotacji: surowicę zostawia się na noc w lodówce i sprawdza, czy na powierzchni tworzy się mleczna warstwa chylomikronów.

05Masa ciała

Najważniejsze: kalorie i masa ciała

Mp.pl uznaje ograniczenie kalorii i spadek masy ciała za najistotniejsze dla obniżenia triglicerydów. Utrata 5–10% masy ciała może je zmniejszyć nawet o 20%, a efekt zwykle się utrzymuje, jeśli waga nie wraca.

Podstawą diety powinny być warzywa i owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, niesolone orzechy, ryby, drób i chude produkty mleczne. Warto unikać słodyczy, słodzonych napojów i jogurtów owocowych, słonych przekąsek, tłuszczów trans (fast food, wyroby cukiernicze, zupy instant, twarde margaryny) i czerwonego mięsa.

Do tego dochodzą regularna aktywność fizyczna i niepalenie.

06Cukry

Węglowodany i fruktoza

Według mp.pl węglowodany nie powinny przekraczać 60% energii z diety, bo ich większy udział podnosi triglicerydy. Lepiej wybierać produkty o niskim indeksie glikemicznym, bogate w błonnik: pieczywo pełnoziarniste, grube kasze, makaron razowy i brązowy ryż. Więcej w poradniku o produktach bogatych w błonnik.

Szczególnie szkodzi fruktoza w dużych ilościach. Spożycie powyżej 10% energii z diety podnosi triglicerydy, a przy 15–20% mogą one wzrosnąć nawet o 30–40%. Głównym źródłem fruktozy są cukier (sacharoza) i syrop glukozowo-fruktozowy. Fruktoza jest też w owocach, ale według mp.pl ich witaminy i błonnik minimalizują ten niekorzystny wpływ.

07Alkohol

Alkohol

Mp.pl podaje, że u osób z hipertriglicerydemią nawet niewielkie ilości alkoholu mogą dalej podnosić triglicerydy, choć w ogólnej populacji umiarkowane picie nie wpływa na nie niekorzystnie.

Zalecenia dla osób z podwyższonymi triglicerydami są w mp.pl zgodne: w odpowiedzi opublikowanej w mp.pl i w artykule o ciężkiej hipertriglicerydemii zaleca się całkowitą rezygnację z alkoholu.

08Tłuszcze

Tłuszcze i kwasy omega-3

Dieta bogata w jednonienasycone kwasy tłuszczowe (oliwa, olej rzepakowy, orzechy, awokado) obniża triglicerydy, zwłaszcza po posiłku. Pomaga też zastępowanie tłuszczów nasyconych wielonienasyconymi, szczególnie omega-3 z tłustych ryb morskich (łosoś, makrela, śledź) i oleju lnianego.

Źródła różnią się w szczegółach. W jednej odpowiedzi w mp.pl dopuszcza się zwiększenie spożycia tłuszczów jednonienasyconych i suplementację olejów rybnych. Artykuł o diecie podkreśla jednak, że duże dawki omega-3 (2–4 g na dobę) stosuje się jako leczenie tylko przy triglicerydach na czczo ≥5,6 mmol/l, a z samego jedzenia trudno uzyskać klinicznie istotny efekt. Przy najcięższej postaci, z chylomikronami we krwi, mp.pl zaleca odwrotnie: dietę z bardzo małą ilością wszystkich tłuszczów, poniżej 10% energii.

09Leczenie

Kiedy potrzebne są leki

Według mp.pl podstawą jest zmiana stylu życia, a następnie, jeśli trzeba, leki: fibraty, kwasy omega-3 i statyny. Przy triglicerydach 2,3–5,6 mmol/l zaczyna się zwykle od statyny, jeśli cholesterol LDL jest za wysoki, albo od fibratu, jeśli LDL jest w normie; celem jest zmniejszenie ryzyka sercowo-naczyniowego. Przy wartościach ≥5,6 mmol/l zaczyna się od fibratu z kwasami omega-3, przede wszystkim by zapobiec zapaleniu trzustki.

Diagnostykę i leczenie prowadzi się zwykle ambulatoryjnie; hospitalizacja jest potrzebna znacznie rzadziej. Zalecenia mp.pl opierają się na wytycznych ESC/EAS z 2019 roku (Mach i wsp.).

W naszej poradni dietetyki w Bilbao układamy plany żywienia przy zaburzeniach lipidowych (wizyty po hiszpańsku).

10Podsumowanie

W skrócie

• Hipertriglicerydemia to triglicerydy ≥1,7 mmol/l (150 mg/dl); ciężka postać powyżej 5,6 mmol/l.
• Zwykle nie daje objawów, ale bardzo wysokie wartości grożą ostrym zapaleniem trzustki.
• Utrata 5–10% masy ciała może obniżyć triglicerydy nawet o 20%.
• Warto ograniczyć cukier, słodzone napoje i alkohol oraz wybierać produkty pełnoziarniste.
• Tłuszcze jednonienasycone i ryby pomagają; przy najcięższej postaci ogranicza się wszystkie tłuszcze.
• Gdy dieta nie wystarcza, lekarz dobiera statynę, fibrat lub omega-3.