Udar mózgu: objawy, pierwsza pomoc i rehabilitacja

Objawy udaru mózgu

Mp.pl wymienia najczęstsze objawy udaru:

osłabienie mięśni twarzy, np. opadnięcie kącika ust po jednej stronie,
osłabienie lub niedowład ręki, nogi albo obu kończyn po tej samej stronie ciała, czasem z drętwieniem połowy ciała,
zaburzenia widzenia: podwójne widzenie, ograniczenie pola widzenia, a nawet utrata widzenia, najczęściej w jednym oku,
trudności w połykaniu i mówieniu: krztuszenie się przy jedzeniu, niewyraźna mowa (dyzartria),
zaburzenia równowagi i koordynacji: potykanie się, upuszczanie przedmiotów,
nagły, bardzo silny ból głowy,
senność, splątanie lub utrata przytomności.

Objawy mogą się nasilać, częściowo ustępować i znów narastać. Do około 1/3 udarów dochodzi w czasie snu, a chory zauważa objawy po przebudzeniu.

Pierwsza pomoc: co robić przy udarze

Mp.pl podkreśla, że każdy udar, nawet z niewielkimi objawami, wymaga jak najszybszego leczenia w szpitalu, najlepiej na oddziale udarowym. Dotyczy to także napadu przemijającego niedokrwienia mózgu, bo często poprzedza on udar o kilka godzin lub dni.

Wielu chorych może otrzymać leczenie, które odwraca lub znacznie ogranicza skutki udaru, jeśli zostanie zastosowane nie później niż 3 godziny od jego początku. Dlatego trzeba jak najszybciej zadzwonić po pogotowie ratunkowe. Nie wolno czekać, aż objawy same ustąpią, kontaktować się z lekarzem rodzinnym, przyjmować leków ani jechać do szpitala samemu lub czekać na podwiezienie.

Czym jest udar mózgu

Według mp.pl udar mózgu to obumarcie części mózgu wskutek zatrzymania dopływu krwi do tkanki mózgowej. Wyróżnia się dwa główne typy: niedokrwienny i krwotoczny.

W krajach rozwiniętych na udar zapadają co roku 2 na 1000 osób, a po 65. roku życia aż 10 na 1000. Udar niedokrwienny dotyczy najczęściej osób starszych, a krwotoczny zdarza się też w młodym wieku. Jeśli objawy ustąpią całkowicie przed upływem 24 godzin, rozpoznaje się napad przemijającego niedokrwienia mózgu.

Udar niedokrwienny i krwotoczny

Mp.pl wyjaśnia, że udar niedokrwienny, około 4/5 przypadków, powstaje, gdy tętnica zaopatrująca część mózgu staje się niedrożna. Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca, a inną częstą zator, np. skrzeplina powstała w sercu w czasie migotania przedsionków.

Udar krwotoczny, około 1/5 przypadków, potocznie wylew, powstaje po pęknięciu tętnicy mózgowej. Krew niszczy okoliczną tkankę i podnosi ciśnienie w czaszce. Główną przyczyną krwotoku do mózgu jest wieloletnie nadciśnienie tętnicze. Udary krwotoczne są zwykle cięższe i częściej kończą się śmiercią lub niepełnosprawnością.

Rozpoznanie i leczenie w szpitalu

Według mp.pl lekarz rozpoznaje udar na podstawie objawów oraz tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego głowy. Tomografia pozwala odróżnić udar niedokrwienny od krwotocznego, co decyduje o leczeniu. Badania tętnic szyjnych, serca i krwi pomagają ustalić przyczynę.

Najpierw zabezpiecza się podstawowe czynności życiowe. W udarze niedokrwiennym, gdy od początku objawów minęło mniej niż 3 godziny, a w szczególnych przypadkach do 6 godzin, można podać lek rozpuszczający zakrzep. Później stosuje się leki hamujące czynność płytek krwi lub krzepnięcie. W udarze krwotocznym tych leków się nie podaje, a czasem potrzebny jest zabieg neurochirurgiczny.

Rehabilitacja po udarze

Mp.pl podkreśla, że odpowiednia pielęgnacja i intensywna rehabilitacja mają podstawowe znaczenie w ograniczaniu niepełnosprawności po udarze. Na początku polega ona na układaniu i zmianach pozycji ciała, by zapobiec odleżynom i przykurczom. Potem program rozszerza się o ćwiczenia i fizjoterapię, naukę siadania i chodzenia, czasem z chodzikiem lub laską, oraz ćwiczenia palców ręki.

Rehabilitację można kontynuować na oddziale rehabilitacji neurologicznej: terapia zajęciowa uczy funkcjonowania w życiu codziennym i w pracy. Pokonać trudności emocjonalne pomaga psychoterapia, a wsparcia udzielają stowarzyszenia chorych.

Afazja i terapia mowy po udarze

Według mp.pl skutkiem udaru może być afazja, czyli trudności w mówieniu lub rozumieniu mowy spowodowane uszkodzeniem ośrodka mowy w mózgu. Chory może mieć problem z nazywaniem przedmiotów, przypominaniem sobie imion znajomych lub budowaniem zdań. Chorym z afazją pomaga logopeda. Więcej w poradniku o afazji.

Osłabienie mięśni języka i gardła może też utrudniać połykanie i powodować niewyraźną mowę.

W naszej poradni logopedycznej w Bilbao prowadzimy terapię mowy u osób po udarze (wizyty po hiszpańsku).

Rokowanie i zapobieganie kolejnemu udarowi

Mp.pl podaje, że chory z udarem niedokrwiennym, który odpowiednio wcześnie otrzymał lek rozpuszczający zakrzep, ma bardzo duże szanse na całkowite ustąpienie zaburzeń. U większości chorych zaburzenia z czasem częściowo się zmniejszają, ale zwykle nie mijają całkowicie. Dzięki plastyczności mózgu, większej u młodszych osób, część komórek może przejąć funkcje obumarłych, a odzyskiwanie sprawności wspiera rehabilitacja. Mimo najlepszej opieki umiera około 1/3 chorych.

Aby zapobiec kolejnemu udarowi, trzeba skutecznie leczyć nadciśnienie, cukrzycę i wysoki cholesterol, a także dbać o dietę, aktywność fizyczną i nie palić tytoniu.

Gdzie źródła się różnią

Skuteczność terapii mowy. Mp.pl mówi ogólnie, że chorym z afazją pomaga logopeda. Przegląd Cochrane z 2016 roku (Brady i wsp., 57 badań, 3002 osoby) wykazał, że terapia mowy i języka poprawia komunikowanie się w codziennym życiu, czytanie, pisanie i wyrażanie się w porównaniu z brakiem terapii.
Intensywność. Według przeglądu lepsze wyniki dawała terapia bardziej intensywna, w większej dawce lub dłuższa, ale z takiej terapii częściej rezygnowano.
Trwałość efektów. Korzyści nie były wyraźne w późniejszych obserwacjach, opartych jednak na mniejszej liczbie osób.

Najważniejsze o udarze mózgu

Opadnięty kącik ust, niedowład, zaburzenia mowy lub widzenia to objawy udaru.
Przy podejrzeniu udaru od razu dzwoń po pogotowie ratunkowe.
Leczenie rozpuszczające zakrzep działa tylko w pierwszych godzinach.
Udar może być niedokrwienny lub krwotoczny.
Intensywna rehabilitacja ogranicza niepełnosprawność.
Przy afazji pomaga logopeda.

Najczęstsze pytania o udar mózgu

Te odpowiedzi mają charakter ogólny i nie zastępują wizyty ani indywidualnej oceny lekarskiej.

Jakie są pierwsze objawy udaru?

Według mp.pl m.in. opadnięcie kącika ust po jednej stronie, osłabienie ręki lub nogi po jednej stronie, zaburzenia mowy, widzenia i równowagi oraz nagły silny ból głowy.

Co robić, gdy ktoś ma udar?

Jak najszybciej zadzwonić po pogotowie ratunkowe. Nie czekać, aż objawy miną, nie podawać leków i nie wieźć chorego samemu.

Ile jest czasu na leczenie udaru?

Lek rozpuszczający zakrzep można podać zwykle do 3 godzin od początku udaru niedokrwiennego, w szczególnych przypadkach do 6 godzin.

Czym jest przemijające niedokrwienie mózgu?

To objawy udaru, które ustępują całkowicie przed upływem 24 godzin. Wymaga pilnego leczenia w szpitalu, bo często poprzedza udar.

Czy po udarze wraca mowa?

Zaburzenia często częściowo się zmniejszają. Przy afazji pomaga logopeda, a terapia mowy poprawia komunikowanie się.

Jak zapobiec udarowi?

Leczyć nadciśnienie, cukrzycę i wysoki cholesterol, dbać o dietę i aktywność fizyczną oraz nie palić tytoniu.

Źródła

Ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarskiej. Diagnoza i leczenie zależą od Twojej wizyty i historii choroby. W nagłym wypadku zadzwoń pod 112.