Uchyłki jelita grubego: dieta na co dzień i w zapaleniu

01Uchyłki

Czym są uchyłki jelita grubego

Mp.pl opisuje uchyłki jako cienkościenne „woreczki” o średnicy około 1 cm, uwypuklające się na zewnątrz ściany okrężnicy, najczęściej w esicy po lewej stronie brzucha. Ich częstość rośnie z wiekiem, do 50% po 60. roku życia.

Według mp.pl:

• u około 60% osób uchyłki nie dają objawów i wykrywa się je przypadkowo, np. w kolonoskopii,
• u 20–30% występuje objawowa choroba uchyłkowa: ból brzucha, wzdęcia, biegunka lub zaparcie,
• u 5–10% dochodzi do powikłań, takich jak zapalenie uchyłków, ropień, przedziurawienie jelita, niedrożność lub krwawienie.

02Przyczyny

Dlaczego dieta ma znaczenie

Według mp.pl uchyłki powstają, gdy w jelicie grubym wzrasta ciśnienie, a ściana jelita traci elastyczność. Za wysokie ciśnienie odpowiadają m.in. zaparcia i dieta uboga w błonnik i płyny. Mp.pl opisuje uchyłki jako chorobę cywilizacyjną, związaną z wieloletnim spożywaniem diety ubogoresztkowej; pewną rolę mogą odgrywać też geny.

Mp.pl podaje, że w polskich badaniach osoby z uchyłkami jadły średnio 12,6 g błonnika dziennie, wobec zalecanych 20–30 g. Zaznacza też, że dieta i leki nie usuwają istniejących uchyłków, ale mogą zapobiegać powstawaniu nowych.

03Błonnik

Ile błonnika i jak go zwiększać

Mp.pl zaleca dietę z większą ilością błonnika: warzywa, owoce, kasze, ciemne pieczywo i otręby. Wskazówki z mp.pl:

• osoby z uchyłkowatością mogą potrzebować nawet 20–40 g błonnika dziennie,
• zaczynać od około 20 g i zwiększać ilość stopniowo,
• w badaniu populacyjnym co najmniej 25 g błonnika dziennie wiązało się z mniejszym ryzykiem hospitalizacji i zgonu z powodu powikłań,
• duże ilości błonnika wprowadzane naraz mogą powodować gazy i wzdęcia.

Przegląd systematyczny 19 badań uznał jednak jakość dowodów za bardzo niską i stwierdził, że korzyść z błonnika w objawowej chorobie uchyłkowej wciąż wymaga potwierdzenia. Więcej: produkty bogate w błonnik.

04Płyny

Płyny i zaparcia

Według mp.pl przy uchyłkach konieczne jest zwiększenie ilości płynów. W innym artykule mp.pl przypomniano, że błonnik bez popijania dużą ilością wody może nasilać zaparcia; przy dużej ilości błonnika zalecono 8–10 dużych szklanek wody dziennie.

Przy zaparciach mp.pl radzi:

• w pierwszej kolejności zmieniać nawyki, co bywa długotrwałe,
• przy większych problemach sięgać po łagodne leki przeczyszczające działające osmotycznie, np. laktulozę,
• unikać silniejszych leków przeczyszczających, bo zwiększają ciśnienie w jelicie,
• nie traktować lewatyw jako dobrej metody walki z zaparciami.

05Pestki i orzechy

Czy trzeba unikać pestek, orzechów i ziaren

Mp.pl wyjaśnia, że nie ma dowodów, by pestki, ziarna zbóż czy kukurydzy zwiększały częstość powikłań choroby uchyłkowej, takich jak zapalenie, przedziurawienie czy krwawienie.

W dużym badaniu 47 228 mężczyzn obserwowanych przez 18 lat jedzenie orzechów, kukurydzy i popcornu nie zwiększało ryzyka uchyłków ani ich powikłań; orzechy i popcorn wiązały się nawet z mniejszym ryzykiem zapalenia uchyłków. W podsumowaniu zaznaczono, że zalecenie unikania tych produktów należy przemyśleć.

Mp.pl zaleca jednak unikać potraw ciężkostrawnych i wzdymających.

06Zapalenie

Dieta w czasie zapalenia uchyłków

Według mp.pl zapalenie uchyłków przebiega z gorączką i bolesnym guzem w lewej dolnej części brzucha. Postępowanie żywieniowe zależy od ciężkości:

• w lżejszym zapaleniu leczonym w domu zaleca się dietę płynną lub ubogoresztkową, czasem z antybiotykiem doustnym,
• w ciężkich lub powikłanych przypadkach konieczny jest szpital, dieta ścisła i antybiotyki dożylnie,
• dieta bogata w błonnik dotyczy okresu po ustąpieniu zapalenia i zapobiegania nawrotom.

Mp.pl podaje, że kolonoskopię można wykonać po ustąpieniu zapalenia, po około 6–8 tygodniach. Rola probiotyków jest dyskusyjna: mogą pomóc części chorych, ale mają znaczenie pomocnicze.

07Ostrożnie

Kiedy błonnika nie zwiększać

Mp.pl zwraca uwagę, że błonnik nie jest dobry „na wszystko”. Przeciwwskazania do dużych ilości błonnika lub preparatów z błonnikiem to m.in.:

• niedrożność jelit i zablokowanie stolca,
• osłabione ruchy jelit,
• wrzody żołądka oraz stany zapalne trzustki, wątroby i jelit, w których nie zaleca się suplementów błonnika,
• alergia na składniki preparatu.

Mp.pl dodaje, że ponad 30 g błonnika dziennie może pogarszać wchłanianie składników odżywczych i niektórych leków, dlatego leki warto przyjmować co najmniej 2 godziny po posiłku bogatym w błonnik.

08Styl życia

Ruch, masa ciała i kontrola lekarska

Według mp.pl warunkiem powodzenia leczenia niepowikłanej choroby uchyłkowej jest stałe przyjmowanie błonnika, unikanie zaparć i picie dużej ilości płynów. Ważne są też regularna aktywność fizyczna i prawidłowa masa ciała. U osób z uchyłkami konieczna jest okresowa kontrola lekarska.

Mp.pl zaznacza, że nawracające bóle, zwłaszcza w lewej połowie brzucha, ze wzdęciami i zaparciami, wymagają wizyty u lekarza. W naszej poradni dietetycznej w Bilbao pomagamy stopniowo zwiększyć ilość błonnika w jadłospisie (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Źródła nie są zgodne we wszystkich punktach:

• Ile błonnika: mp.pl podaje 20–30 g jako zalecenie ogólne, 20–40 g dla osób z uchyłkowatością i co najmniej 25 g w badaniu populacyjnym, a jednocześnie ostrzega, że ponad 30 g może pogarszać wchłanianie.
• Siła dowodów: mp.pl uznaje błonnik za warunek powodzenia leczenia, a przegląd systematyczny ocenia dowody jako bardzo słabe.
• Zapobieganie: jeden artykuł mp.pl nazywa dietę bogatoresztkową od dzieciństwa jedynym, ale niepotwierdzonym sposobem zapobiegania, a inny podaje, że uchyłki praktycznie nie występują u wegetarian.
• Pestki i orzechy: mp.pl i badanie kohortowe nie widzą powodu, by ich unikać, ale badanie objęło tylko mężczyzn.

10W skrócie

Najważniejsze informacje

• Na co dzień: więcej błonnika, zwiększanego stopniowo, i dużo płynów.
• Osoby z uchyłkowatością mogą potrzebować 20–40 g błonnika dziennie.
• Nie ma dowodów, że pestki, ziarna czy orzechy szkodzą.
• W zapaleniu uchyłków: dieta płynna lub ubogoresztkowa, w ciężkich przypadkach szpital.
• Lepiej unikać silnych leków przeczyszczających i lewatyw.
• Silny ból, gorączka lub zatrzymanie gazów i stolca wymagają pilnej konsultacji.