Suchość w ustach w nocy: przyczyny i co robić

01Definicja

Czym jest suchość w ustach

Mp.pl definiuje suchość w ustach (kserostomię) jako subiektywne uczucie suchości w jamie ustnej, które może wiązać się ze zmniejszonym wytwarzaniem śliny. Większość śliny powstaje w śliniankach: przyusznej, podżuchwowej i podjęzykowej.

Uczucie suchości nie zawsze oznacza, że ślinianki działają nieprawidłowo. Zwykle suchość wynika ze zmniejszonego wydzielania śliny, czyli hiposaliwacji, ale niektóre osoby odczuwają suchość mimo prawidłowej ilości śliny. Bywa też odwrotnie: śliny jest mniej, a suchości nie czuć.

02W nocy

Suchość w ustach w nocy i po przebudzeniu

Według mp.pl objawy suchości często nasilają się w nocy, bo fizjologiczne wydzielanie śliny jest wtedy najmniejsze, a oddychanie przez usta może dodatkowo wysuszać jamę ustną.

Suchość w ustach po przebudzeniu jest bardzo częsta i nie musi oznaczać nieprawidłowości. Gdy ktoś oddycha przez usta, np. z powodu zatkanego nosa lub chrapania, suchość może być silniejsza. O przyczynach oddychania ustami piszemy w poradniku oddychanie przez usta.

03Ślina

Po co nam ślina

Ślina utrzymuje prawidłowe pH w jamie ustnej i rozcieńcza gorące, zimne i pikantne potrawy. Według mp.pl pomaga zapobiegać:

• próchnicy zębów,
• kandydozie jamy ustnej i rozwojowi innych drobnoustrojów,
• nieprzyjemnemu zapachowi z ust,
• zaburzeniom smaku.

Ma też znaczenie przy mówieniu, żuciu i połykaniu oraz wspomaga gojenie ran w jamie ustnej. Dlatego suchość w ustach to nie tylko dyskomfort, ale też czynnik, który może powodować powikłania.

04Przyczyny

Suchość w ustach w nocy: przyczyny

Mp.pl wymienia następujące przyczyny:

• leki: najczęstsza przyczyna; m.in. leki przeciwdepresyjne, moczopędne, rozszerzające oskrzela, zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego, leki na nadciśnienie, przeciwpsychotyczne i przeciwhistaminowe; im więcej leków, tym większe ryzyko,
• choroby, np. zespół Sjögrena, HIV/AIDS, cukrzyca, sarkoidoza, toczeń,
• radioterapia okolicy głowy i szyi, która może uszkodzić gruczoły ślinowe przejściowo lub trwale,
• chemioterapia i immunoterapia nowotworów, które mogą zagęszczać ślinę,
• uszkodzenie nerwów głowy i szyi po urazie lub operacji,
• chrapanie i oddychanie przez usta,
• żucie i palenie tytoniu, alkohol, narkotyki i marihuana.

Suchość w ustach częściej dotyczy starszych osób, ale według mp.pl nie wynika to z samego wieku, tylko z tego, że osoby starsze statystycznie przyjmują więcej leków.

05Objawy

Objawy suchości w ustach

Mp.pl wymienia objawy, które towarzyszą suchości w jamie ustnej:

• uczucie suchości i lepkości, przyklejanie się języka i policzków,
• gęsta, klejąca się ślina i nieprzyjemny zapach z ust,
• trudności z żuciem, mówieniem i połykaniem,
• suchość i ból gardła, chrypka,
• suchy lub bruzdowany język i zmieniony smak,
• problemy z noszeniem protez zębowych, spękane, suche wargi,
• potrzeba częstego popijania przy jedzeniu lub ssania cukierków.

06Powikłania

Powikłania kserostomii

Niedobór śliny może według mp.pl prowadzić do:

• odkładania się płytki nazębnej, próchnicy i chorób dziąseł,
• infekcji drożdżakowej jamy ustnej, czyli pleśniawek,
• owrzodzeń lub pęknięć w kącikach ust i spierzchniętych warg,
• niedoborów pokarmowych z powodu problemów z żuciem i połykaniem.

Czasem pierwszym sygnałem kserostomii są właśnie jej powikłania, np. próchnica albo pleśniawki.

07Leczenie

Rozpoznanie i leczenie

Lekarz najpierw zbiera wywiad i bada pacjenta. Według mp.pl często już na tym etapie udaje się ustalić przyczynę, bo najczęściej są nią przyjmowane leki. W zależności od podejrzeń lekarz może zlecić badania krwi, badania obrazowe gruczołów ślinowych lub pomiar ilości wytwarzanej śliny, ale często nie są one potrzebne.

Leczenie zależy od przyczyny. Bardzo ważne jest, aby lekarz sprawdził przyjmowane leki i w miarę możliwości zmienił leczenie; często już to wystarcza. Do tego stosuje się leczenie objawowe: popijanie wody, żucie gumy bez cukru, preparaty nawilżające jamę ustną (tzw. sztuczna ślina) i pastę z większą ilością fluoru. Gdy to nie wystarcza, lekarz może zalecić lek zwiększający wydzielanie śliny, który jednak często daje uciążliwe działania niepożądane, np. pocenie się lub zawroty głowy.

Jeśli suchość w ustach utrzymuje się, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym: według mp.pl przyczynę często da się ustalić już na podstawie wywiadu i przyjmowanych leków.

08Domowe sposoby

Co robić: domowe sposoby

Oprócz zaleceń lekarza mp.pl podaje wskazówki, które mogą złagodzić suchość w ustach:

• popijanie wody lub innych napojów bez cukru przez cały dzień i podczas jedzenia,
• żucie gumy bez cukru i ssanie twardych cukierków bez cukru, np. z ksylitolem,
• preparaty zastępujące ślinę bez recepty: spray, żel, płyn do płukania, pastylki,
• oddychanie przez nos, a nie przez usta, i leczenie chrapania, jeśli trzeba,
• nawilżacz powietrza, zwłaszcza w nocy, i nawilżanie ust,
• unikanie kofeiny i alkoholu,
• rzucenie palenia i żucia tytoniu.

Mp.pl dodaje, że alkohol może zmniejszać wydzielanie śliny i sprzyjać odwodnieniu, a kawa u niektórych osób nasila uczucie suchości.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Przegląd Cochrane (Furness i wsp., 2013) ocenił metody bez leków, które miały pobudzać wydzielanie śliny: akupunkturę, elektrostymulację i rodzaj szczoteczki do zębów. Objął 9 badań z udziałem 366 osób. W kilku punktach różni się od mp.pl lub go uzupełnia:

• Co zbadano: mp.pl poleca wodę, gumę bez cukru, cukierki bez cukru, sztuczną ślinę i nawilżacz. Przegląd tych sposobów nie oceniał; dotyczył akupunktury i elektrostymulacji, których mp.pl nie wymienia.
• Akupunktura: u osób po radioterapii głowy i szyi nie różniła się od akupunktury pozorowanej pod względem uczucia suchości (dowody niskiej jakości), choć dała niewielki wzrost ilości śliny. Elektrostymulacja w zespole Sjögrena: za mało danych, by ocenić efekt.
• Ślina a uczucie suchości: tu źródła się zgadzają. Mp.pl pisze, że suchość można odczuwać mimo prawidłowej ilości śliny, a autorzy przeglądu podkreślają, że objawy mogą być uciążliwe nawet wtedy, gdy śliny przybywa.

10Podsumowanie

W skrócie

• Suchość w ustach może dotyczyć nawet co trzeciej osoby.
• W nocy ślina wydziela się najsłabiej; oddychanie przez usta dodatkowo wysusza.
• Najczęstszą przyczyną są leki; inne to m.in. choroby, radioterapia, chrapanie, alkohol i tytoń.
• Nieleczona suchość sprzyja próchnicy, pleśniawkom i chorobom dziąseł.
• Pomagają woda, guma i cukierki bez cukru, sztuczna ślina, nawilżacz i oddychanie przez nos.
• Leki może zmienić tylko lekarz; często to wystarcza, by suchość ustąpiła.