Staw skroniowo-żuchwowy: ból, trzaski i co pomaga

01Objawy

Objawy zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego

W wywiadzie opublikowanym w mp.pl, poświęconym zaburzeniom stawów skroniowo-żuchwowych, opisano trzy główne grupy dolegliwości:

• Ból: opisywany jako ból okolicy skroni, „ból w zawiasach”, ból w okolicy ucha, ból połowy twarzy lub głowy. Może promieniować do zębów, policzka i szyi, nasilać się podczas jedzenia albo pojawiać się zaraz po przebudzeniu.
• Zaburzenia funkcji: trudność z szerokim otwarciem lub zamknięciem ust, ból przy zaciskaniu zębów, problemy z gryzieniem, mówieniem, śpiewaniem czy ziewaniem.
• Objawy akustyczne: trzeszczenie, pukanie, klikanie lub trzaski w stawie, czasem szumy, piski lub uczucie zapchania ucha.

02Częstość

Jak często występują

Przegląd systematyczny Valesan i wsp. z 2021 roku objął 21 badań, w których zaburzenia stawów skroniowo-żuchwowych rozpoznawano według standardowych kryteriów diagnostycznych.

• U dorosłych i osób starszych zaburzenia te występowały u około 31%, a u dzieci i nastolatków u około 11%.
• Najczęstszym zaburzeniem było przemieszczenie krążka stawowego z repozycją: u 25,9% dorosłych i 7,4% dzieci i nastolatków.
• Zmiany zwyrodnieniowe stawu dotyczyły 9,8% dorosłych i 0,4% dzieci i nastolatków.

W wywiadzie w mp.pl podano, że ponad 50% pacjentów z chorobami narządu żucia ma dolegliwości bólowe mięśni, 30% dolegliwości ze strony mięśni i stawów, a pozostali tylko ze strony stawów.

03Trzaski

Czy trzaski w żuchwie są groźne

W wywiadzie w mp.pl przywołano holenderskie badanie osób, u których w wieku nastoletnim stwierdzono trzaski w stawie, głównie z powodu nieprawidłowego ułożenia krążka stawowego.

• Po 30 latach obserwacji pogorszenie wystąpiło u mniej niż 20% badanych.
• Pogorszenie polegało na zaklinowaniu się krążka, czasem z bólem.
• Był to stan przejściowy, który powoli, ale systematycznie się poprawiał.

Według wywiadu w znakomitej większości przypadków organizm sam rozwiązuje ten problem, bez udziału lekarza czy fizjoterapeuty.

04Przyczyny

Co może wpływać na staw skroniowo-żuchwowy

W wywiadzie w mp.pl wymieniono m.in.:

• wrodzone problemy ze stawem i choroby układowe, takie jak łuszczyca czy reumatoidalne zapalenie stawów,
• urazy głowy, zwłaszcza u dzieci: im młodszy wiek, tym poważniejsze mogą być konsekwencje dla wzrostu żuchwy,
• uraz typu whiplash, np. u pasażerów pojazdów uderzonych w tył,
• złamania wyrostków kłykciowych żuchwy po upadku na twarz.

Co do postawy ciała, wywiad zaznacza, że doniesienia w literaturze mają głównie charakter opisów pojedynczych przypadków. O zaciskaniu i zgrzytaniu zębami piszemy w poradniku bruksizm.

05Szczękościsk

Szczękościsk: kiedy nie da się otworzyć ust

Mp.pl definiuje szczękościsk jako częściową lub całkowitą niemożność otwarcia ust z powodu odruchowego skurczu mięśni żucia. Głównym bodźcem jest ból.

Przyczyną mogą być m.in. stany zapalne, urazy, nowotwory, utrudnione wyrzynanie się zębów, powikłania po usunięciu zębów trzonowych i dysfunkcja stawu skroniowo-żuchwowego. Szczękościsk mogą też wywołać choroby ogólne, np. choroby ośrodkowego układu nerwowego, padaczka czy tężec.

Badanie zależy od podejrzewanej przyczyny i może obejmować m.in. badanie laryngologiczne, stomatologiczne, neurologiczne i badania obrazowe.

06Leczenie

Jak leczy się zaburzenia stawu

Według wywiadu w mp.pl interwencja lekarza lub fizjoterapeuty jest potrzebna rzadko i polega głównie na:

• łagodzeniu bólu,
• okresowym stosowaniu szyn nagryzowych,
• ćwiczeniach mających na celu mobilizację krążka stawowego.

Wywiad podkreśla też, że strukturę, która powoduje ból, trzeba zawsze potwierdzić badaniem klinicznym, bo nie musi się ona znajdować w miejscu wskazywanym przez pacjenta.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao pracujemy z bólem szczęki i szyi za pomocą terapii manualnej i ćwiczeń (wizyty po hiszpańsku).

07Badania

Ćwiczenia, terapia manualna i szyny w badaniach

• Ćwiczenia i terapia manualna. Przegląd Armijo-Olivo i wsp. z 2016 roku objął 48 badań z losowym przydziałem u dorosłych. Ogólną jakość dowodów oceniono jako niską. Ćwiczenia nie okazały się wyraźnie lepsze od innych metod zachowawczych, a terapia manualna sama lub z ćwiczeniami żuchwy albo szyi dała obiecujące wyniki. Przegląd podsumowuje, że skuteczność obu metod jest bardzo niepewna.
• Szyny. Metaanaliza Kelemen i wsp. z 2024 roku porównała szynę dodaną do fizjoterapii, terapii manualnej i poradnictwa z samą fizjoterapią, terapią manualną i poradnictwem w mięśniowych zaburzeniach stawu. Po miesiącu nie potwierdzono przewagi leczenia skojarzonego, a obie metody uznano za możliwe do stosowania.

08Specjalista

Do jakiego lekarza z bólem stawu

W odpowiedzi na pytanie czytelnika w poradni POZ serwisu mp.pl wskazano, że w pierwszej kolejności potrzebna jest konsultacja chirurga twarzowo-szczękowego. Możliwe, że potrzebna będzie też porada neurologa, laryngologa lub logopedy.

Skierowania do tych specjalistów w Polsce wystawia lekarz pierwszego kontaktu. W pilnych przypadkach lekarz może oznaczyć skierowanie jako „pilne”.

09Różnice

W czym źródła się różnią

• Szyny. Wywiad w mp.pl wymienia okresowe stosowanie szyn wśród metod leczenia, a metaanaliza Kelemen i wsp. nie potwierdziła, by dodanie szyny do fizjoterapii poprawiało wyniki po miesiącu.
• Ćwiczenia. Wywiad w mp.pl wymienia ćwiczenia mobilizujące krążek, a przegląd Armijo-Olivo i wsp. nie znalazł dowodów wysokiej jakości na skuteczność ćwiczeń.
• Jak często. Przegląd Valesan i wsp. podaje około 31% u dorosłych, ale obejmuje też łagodne zmiany, np. przemieszczenie krążka z repozycją, które według wywiadu w mp.pl zwykle nie wymagają leczenia.
• Postawa ciała. Wywiad zaznacza, że doniesienia o wpływie postawy to głównie opisy przypadków, więc trudno wyciągać z nich wnioski.

10Podsumowanie

W skrócie

• Zaburzenia stawów skroniowo-żuchwowych dają ból, trudność z otwieraniem ust i trzaski.
• Według przeglądu dotyczą około 31% dorosłych i 11% dzieci i nastolatków.
• Trzaski zwykle nie są groźne i często ustępują same.
• Leczenie, gdy jest potrzebne, obejmuje łagodzenie bólu, szyny i ćwiczenia, ale dowody na ich skuteczność są niepewne.
• Szczękościsk i urazy brody u dzieci wymagają oceny lekarza.