Skolioza: co to jest i jak się ją leczy

01Co to jest

Czym jest skolioza

Lek. Alicja Koczwara z Oddziału Rehabilitacji Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie wyjaśnia w mp.pl, że skolioza to zniekształcenie kręgosłupa w trzech wymiarach. O skoliozie mówi się, gdy kąt skrzywienia zmierzony na zdjęciu RTG wynosi co najmniej 10 stopni.

Skolioza to nie tylko wygięcie kręgosłupa w bok. Za deformację tułowia odpowiadają też zaburzenia fizjologicznych krzywizn, czyli kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej, oraz obrót kręgów wokół własnej osi. Te trzy składowe rozwijają się jednocześnie.

Skolioza może mieć różne podłoże, ale najczęściej jest idiopatyczna, czyli powstaje w okresie rozwojowym bez znanej przyczyny. Według mp.pl przyjmuje się koncepcję wieloczynnikową, uwzględniającą też predyspozycje genetyczne.

02Rodzaje

Rodzaje skoliozy idiopatycznej

Mp.pl dzieli skoliozy idiopatyczne według wieku, w którym się ujawniają:

• wczesnodziecięce, obserwowane do 3. roku życia,
• dziecięce, od 4. roku życia,
• młodzieńcze.

Podział ma znaczenie praktyczne, bo wiek rozpoznania wpływa na ryzyko narastania skrzywienia, o czym niżej.

03Objawy

Objawy: czy skolioza boli

Artykuł mp.pl o bólu pleców u dzieci podaje, że niewielka skolioza zazwyczaj nie powoduje bólu. Ból może natomiast pojawić się po leczeniu operacyjnym skoliozy.

Skolioza zmienia ustawienie tułowia. Lek. Koczwara opisuje, że dzieci uczone świadomego ustawiania ciała potrafią uzyskać możliwie dużą symetrię ramion, łopatek i talii, tak że niewprawne oko nie zauważa deformacji. Podkreśla jednak, że ta poprawa wyglądu nie oznacza zmniejszenia skrzywienia na zdjęciu RTG.

Ponieważ ból pleców u dzieci występuje znacznie rzadziej niż u dorosłych i zwykle ma konkretną przyczynę, mp.pl zaznacza, że każdy taki ból powinien zdiagnozować lekarz.

04Ryzyko

Czy skolioza będzie się pogłębiać

Głównym problemem po rozpoznaniu skoliozy u dziecka jest ocena, czy i w jakim stopniu skrzywienie będzie narastać. Według mp.pl ryzyko jest tym większe, im wcześniej skolioza się pojawi i im większy jest kąt skrzywienia.

Przykład z mp.pl: skrzywienie 20-stopniowe rozpoznane w 10. roku życia narasta z prawdopodobieństwem około 60%, a to samo skrzywienie wykryte w 16. roku życia już tylko około 10%.

Dlatego dziecko z bocznym skrzywieniem kręgosłupa musi być objęte stałą opieką ortopedyczno-rehabilitacyjną i regularną kontrolą.

05Diagnoza

Jak bada się skoliozę

Podstawą jest pomiar kąta skrzywienia na zdjęciu RTG. Kwalifikację do leczenia gorsetem podejmuje się na podstawie zdjęcia całego kręgosłupa wraz z miednicą.

Przy bólu pleców lekarz zbiera wywiad, ocenia chód, postawę, krzywizny i deformacje pleców oraz ruchomość kręgosłupa. Najczęściej zleca RTG, a gdy to nie wystarcza, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny.

Mp.pl zwraca uwagę, że ból pleców u dziecka może mieć też inne przyczyny niż skolioza, m.in. wady postawy, przeciążenie, urazy, kręgoszczelinę czy kręgozmyk; o wyborze badań decyduje lekarz.

06Ćwiczenia

Ćwiczenia przy skoliozie

Według mp.pl pacjentów ze skrzywieniami do 20 stopni kwalifikuje się do obserwacji i kinezyterapii metodami specjalnymi, z ćwiczeniami w basenie jako uzupełnieniem. Ćwiczenia są asymetryczne i dobrane do odcinka kręgosłupa: mięśnie rozciągnięte po stronie wypukłej skrzywienia się wzmacnia, a przykurczone po stronie wklęsłej rozciąga. Ważna jest też ogólna sprawność i wydolność.

Ocena skuteczności ćwiczeń jest różna. Artykuł mp.pl z 2016 roku stwierdza, że nie ma naukowych dowodów na skuteczność ćwiczeń w zapobieganiu narastaniu skoliozy, a nawet najlepsze ćwiczenia nie wyprostują kręgosłupa. Przegląd Cochrane (Romano i wsp., 2012) również wskazał na brak dowodów wysokiej jakości.

Nowsze wytyczne towarzystwa SOSORT z 2016 roku (Negrini i wsp.) odnotowują pojawienie się trzech jednoośrodkowych badań z randomizacją dotyczących specjalistycznych ćwiczeń fizjoterapeutycznych i zawierają zalecenia ich stosowania w celu zapobiegania narastaniu skrzywienia w okresie wzrostu, choć jednocześnie podkreślają ograniczenia tych badań.

07Codzienność

Sport i codzienne nawyki

Według mp.pl dziecko ze skoliozą może uprawiać w zasadzie wszystkie sporty z wyjątkiem tych, które obciążają kręgosłup wzdłuż jego osi, np. podnoszenia ciężarów czy źle dobranych ćwiczeń na siłowni.

Problemem bywa gra na instrumentach wymuszających długą asymetryczną pozycję, np. skrzypcach czy flecie poprzecznym. W artykule opisano próby korekcji postawy podczas gry wspólnie z rehabilitantem i ścisłą obserwację, czy skrzywienie nie narasta.

Mp.pl zaleca dbanie o sylwetkę także poza salą ćwiczeń: noszenie plecaka na dwóch ramionach, stanie symetrycznie na obu nogach i siedzenie bez podwijania nóg pod pośladki. Inny artykuł mp.pl podaje, że plecak szkolny nie powinien ważyć więcej niż 15% masy ciała dziecka.

08Gorset

Gorset korekcyjny

Gdy w czasie obserwacji skrzywienie szybko narasta, mp.pl wskazuje na konieczność rozważenia gorsetu korekcyjnego. To sztywna konstrukcja, którą według mp.pl nosi się 22–23 godziny na dobę. Leczenie trwa latami i działa tylko u dzieci, u których nie zakończył się wzrost kości.

Skuteczność gorsetu potwierdziło amerykańskie badanie BrAIST (Weinstein i wsp., 2013), przerwane przedwcześnie z powodu wyraźnej korzyści. Wśród pacjentów przydzielonych losowo do gorsetu 75% uniknęło narastania skrzywienia do 50 stopni, wobec 42% w grupie obserwowanej. W tym badaniu zalecano noszenie gorsetu co najmniej 18 godzin dziennie, a im dłużej był noszony, tym lepsze były wyniki.

Gorset nie jest komfortowy i nie wszyscy go akceptują, ale czasem jest jedynym sposobem, by zatrzymać lub spowolnić narastanie skrzywienia.

09Operacja

Kiedy operacja

Jeśli mimo ćwiczeń i gorsetu skrzywienie narasta i na zdjęciu RTG osiąga 45–50 stopni, według mp.pl rozważa się leczenie operacyjne, które pozwala na trwałą korekcję deformacji.

Decyzja o operacji należy do ortopedy, a po zabiegu ból pleców może się zdarzać, o czym wspomina mp.pl.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao pomagamy w ćwiczeniach i nawykach posturalnych jako uzupełnieniu opieki ortopedycznej (wizyty po hiszpańsku). Przy bólu krzyża u dorosłych zajrzyj też do poradnika ból w odcinku lędźwiowym.

10Podsumowanie

W skrócie

• Skolioza to trójwymiarowe zniekształcenie kręgosłupa; rozpoznaje się ją od 10 stopni na RTG.
• Najczęstsza jest skolioza idiopatyczna, powstająca w okresie wzrostu bez znanej przyczyny.
• Ryzyko narastania jest większe, gdy skrzywienie pojawia się wcześnie i jest duże.
• Do 20 stopni: obserwacja i ćwiczenia; dowody na skuteczność ćwiczeń są ograniczone.
• Gorset zmniejsza ryzyko narastania u rosnących dzieci; przy 45–50 stopniach rozważa się operację.
• Niewielka skolioza zwykle nie boli; ból pleców u dziecka zawsze wymaga diagnozy.