Rozejście mięśni brzucha po ciąży: objawy, ćwiczenia i leczenie

01Co to jest

Czym jest rozejście mięśni prostych brzucha

Mięśnie proste brzucha to dwa pionowe pasma biegnące od żeber do kości łonowej, połączone pośrodku kresą białą. Rozejście mięśni prostych brzucha to oddalenie się obu brzuśców tych mięśni od siebie.

Według prof. Macieja Śmietańskiego, cytowanego przez Medycynę Praktyczną, prawidłowa szerokość kresy białej to około półtora centymetra. W ciężkich przypadkach mięśnie rozchodzą się na sześć, siedem, a czasem kilkanaście centymetrów, a brzuch zaczyna stożkowo sterczeć do przodu.

02Jak często

Jak często się zdarza i czy mija samo

W badaniu Sperstad i współpracowników obserwowano 300 Norweżek w pierwszej ciąży aż do roku po porodzie. Za rozejście uznawano odstęp szerokości co najmniej dwóch palców, wyczuwalny 4,5 cm nad pępkiem, na jego wysokości lub 4,5 cm pod nim.

Rozejście stwierdzono u 33% kobiet w 21. tygodniu ciąży, u 60% sześć tygodni po porodzie, u 45% po pół roku i u 33% po roku. U wielu kobiet zmniejszało się więc samo w ciągu pierwszego roku, choć nie u wszystkich. W badaniu podkreślono, że łagodne rozejście było bardzo częste zarówno w ciąży, jak i po porodzie.

03Objawy

Jak się objawia

Najbardziej widoczny objaw to uwypuklenie lub zagłębienie w linii środkowej brzucha przy napinaniu mięśni, np. przy wstawaniu z łóżka. W cięższych postaciach, opisywanych przez prof. Śmietańskiego, brzucha nie da się wciągnąć, a kobiety wyglądają, jakby były w czwartym–piątym miesiącu ciąży.

W norweskim badaniu kobiety z rozejściem i bez niego zgłaszały po roku tyle samo bólu lędźwiowo-miednicznego. Ból pleców warto więc ocenić osobno, a nie automatycznie przypisywać go rozejściu. Prof. Śmietański zwraca jednak uwagę, że przy dużym rozejściu mięśnie przestają stabilizować kręgosłup, a według niego 85% kobiet z ciężką postacią zgłasza uporczywe bóle pleców.

04Ocena

Jak ocenia się rozejście

Fizjoterapeuta lub lekarz bada brzuch palpacyjnie, zwykle w trzech miejscach: nad pępkiem, na jego wysokości i pod nim, i ocenia odstęp w szerokości palców, tak jak w norweskim badaniu.

Według prof. Śmietańskiego rozejście kresy białej i przepuklinę pępkową w ciężkich przypadkach widać gołym okiem, a badanie kwalifikujące do operacji trwa około pięciu minut.

05Przyczyny

Co sprzyja rozejściu

Główną przyczyną jest ciąża. W badaniu Sperstad nie znaleziono różnic w badanych czynnikach ryzyka między kobietami z rozejściem i bez niego. Jedynym związkiem było częste dźwiganie ciężarów, 20 razy w tygodniu lub więcej, które zwiększało prawdopodobieństwo rozejścia około dwukrotnie.

Prof. Śmietański zauważa, że jednoznacznego czynnika nie wykryto. Jako możliwe powody częstszych ciężkich postaci wymienia późniejszy wiek pierwszego porodu i większą masę urodzeniową dzieci.

06Ćwiczenia

Co dają ćwiczenia i fizjoterapia

Przegląd systematyczny Benjamin, van de Water i Peiris z 2014 roku objął osiem badań i 336 kobiet. Ćwiczenia w czasie ciąży zmniejszały częstość rozejścia o 35%, a ćwiczenia w ciąży i po porodzie mogły zmniejszać jego szerokość. Jakość badań była jednak niska, dlatego w podsumowaniu uznano, że niespecyficzne ćwiczenia mogą pomagać lub nie.

Według prof. Śmietańskiego rehabilitacja zaraz po porodzie jest metodą wspomagającą, a udokumentowano, że niektóre ćwiczenia w pierwszym okresie po ciąży mogą zmniejszać zmiany brzucha. Program ćwiczeń warto dobrać z fizjoterapeutą: w naszej poradni fizjoterapii w Bilbao oceniamy brzuch po porodzie i planujemy stopniowy powrót do aktywności (wizyty po hiszpańsku).

07Czas

Ile czasu daje się na poprawę

Prof. Śmietański uważa, że kurczenie się kresy białej po ciąży zależy od hormonów i trwa średnio trzy miesiące po porodzie, a jeśli do tego czasu kresa się nie obkurczy, ćwiczenia jej już nie zmniejszą. To opinia chirurga zajmującego się ciężkimi postaciami.

W badaniu norweskim odsetek kobiet z rozejściem spadał jednak także później: z 45% po pół roku do 33% po roku. Decyzję o dalszym postępowaniu warto więc podejmować po ocenie specjalisty, a nie tylko na podstawie czasu od porodu.

08Operacja

Kiedy rozważa się operację

Przy ciężkiej postaci, którą prof. Śmietański opisuje jako zespół poporodowej niewydolności przedniej ściany brzucha (PPAWIS), współistnieją rozejście kresy białej, przepuklina pępkowa i luźny fałd skóry z rozstępami. Według niego skandynawskie badania wskazują, że problem może dotyczyć nawet 18% kobiet, a brytyjskie około 10%.

Operacja polega na zszyciu kresy białej tak, by mięśnie proste ustawiły się obok siebie, wzmocnieniu jej paskiem siatki, zaopatrzeniu przepukliny i plastyce skóry brzucha. Zabieg planuje się po ostatniej planowanej ciąży, bo siatka nie rozciąga się na tyle, by znieść kolejną ciążę.

09Dno miednicy

Brzuch a dno miednicy

Mięśnie brzucha i dno miednicy pracują razem: według mp.pl mięśnie dna miednicy stabilizują tułów i pomagają utrzymać postawę, a ćwiczy się je najlepiej w połączeniu z oddechem przeponowym. Po porodzie warto więc zadbać o oba obszary.

Jak wyczuć i ćwiczyć mięśnie dna miednicy, opisujemy w poradniku mięśnie dna miednicy.

10W skrócie

Najważniejsze

• Rozejście mięśni prostych brzucha ma około 60% kobiet sześć tygodni po porodzie.
• U wielu kobiet zmniejsza się w ciągu pierwszego roku; po roku dotyczyło 33%.
• W norweskim badaniu nie wiązało się z częstszym bólem lędźwiowo-miednicznym.
• Ćwiczenia mogą pomagać, ale dowody są słabej jakości; program warto dobrać z fizjoterapeutą.
• Operację rozważa się w ciężkich postaciach, po ostatniej planowanej ciąży.