Palec trzaskający: dlaczego palec się zacina i jak go leczyć

01Definicja

Czym jest palec trzaskający

Mp.pl wyjaśnia, że pochewka ścięgna otacza ścięgno, ułatwia jego ślizganie się i utrzymuje je we właściwym położeniu. W palcu trzaskającym ograniczony odcinek pochewki ścięgna zginacza objęty jest łagodnym, jałowym stanem zapalnym. Pochewka zwęża się tak, że w pewnym momencie zaciska ścięgno i blokuje jego ślizganie.

Stąd nazwy używane w mp.pl: zwężające lub zaciskające zapalenie pochewki ścięgna, palec strzelający, palec zatrzaskujący, a w przypadku kciuka kciuk przeskakujący lub trzaskający. W odpowiedzi ortopedy w mp.pl opisano go jako proces zapalny w obrębie pochewek ścięgnistych i troczków, w których przesuwają się ścięgna zginaczy palców ręki.

02Objawy

Objawy palca trzaskającego

Według mp.pl objawy narastają stopniowo:

• na początku wyczuwalne, a nawet widoczne „przeskakiwanie” przy zginaniu i prostowaniu palca, zwykle niebolesne,
• z czasem próba wyprostowania palca z przeskoczeniem staje się bolesna,
• palec może się zablokować w zgięciu,
• w zaawansowanym stadium powstaje utrwalony przykurcz palca.

Mp.pl dodaje, że w badaniu wyczuwalny jest guzek u podstawy palca po stronie dłoniowej. W pytaniu nadesłanym do mp.pl opisano to jako „zapadkowe” otwieranie i zamykanie palców.

03Przyczyny

Skąd się bierze

Mp.pl podaje, że zapalenie pochewki ścięgna zginacza jest częstą przyczyną bólu palca i problemów z jego zginaniem. Najczęściej wynika z:

• powtarzanych mikrourazów, np. zawodowych lub sportowych,
• przeciążeń, także przy prostych, ale powtarzanych ruchach zginania i prostowania, np. wielogodzinnej pracy przy komputerze,
• rzadziej z zakażenia lub innej choroby stawów.

Według mp.pl przy przeciążeniu rozwija się jałowy stan zapalny pochewki, a tarcie między ścięgnem i pochewką jest bezpośrednią przyczyną bólu. Zapalenie pochewek ścięgien może też towarzyszyć chorobom, z których najczęstszą jest reumatoidalne zapalenie stawów, a u dzieci bywa początkiem młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów. Więcej: ból nadgarstka.

04Dzieci

Kciuk trzaskający u dzieci

Mp.pl podaje, że ta odmiana zapalenia pochewki najczęściej dotyczy kciuka i występuje głównie u dzieci, choć zdarza się też u dorosłych:

• może pojawić się przed 1. rokiem życia i wtedy uznaje się ją za wadę wrodzoną,
• częściej występuje między 1. a 3. rokiem życia,
• u około 20% dzieci dotyczy obu rąk.

Gdy kciuk jeszcze przeskakuje, lekarz według mp.pl zaleca rodzicom ćwiczenia prostowania i zginania oraz delikatne masowanie okolicy zgrubienia. U części dzieci proces się zatrzymuje lub cofa, ale u większości narasta. Przy utrwalonym przykurczu wskazana jest operacja: podłużne nacięcie pochewki, które uwalnia ścięgno i przywraca pełny ruch. Nawroty po operacji zdarzają się rzadko.

05Bez leczenia

Co się dzieje z nieleczonym palcem trzaskającym

Według mp.pl, jeśli proces się nasila, przeskakiwanie przestaje być tylko niewielkim kłopotem i zaczyna boleć. Przy jeszcze większym zaawansowaniu powstaje utrwalony przykurcz palca, a poszerzenie pochewki może zablokować palec w zgięciu.

Mp.pl opisuje też, że u części dzieci z kciukiem trzaskającym proces zatrzymuje się lub cofa bez operacji, ale u większości narasta. Nie ma w tych źródłach danych, jak często palec trzaskający u dorosłych ustępuje bez leczenia.

06Rozpoznanie

Jak stawia się rozpoznanie

Mp.pl wskazuje, że rozpoznanie opiera się na objawach i badaniu: przeskakiwaniu przy ruchu i wyczuwalnym guzku u podstawy palca po stronie dłoniowej.

W artykule mp.pl o bólu ręki podano, że USG jest bardzo użytecznym badaniem do obrazowania struktur miękkich i służy m.in. do rozpoznawania „palca zatrzaskującego”. Badania laboratoryjne wykonuje się w niektórych przypadkach, gdy lekarz podejrzewa reumatoidalne zapalenie stawów lub inną chorobę stawów.

07Leczenie

Leczenie zachowawcze i zastrzyki

Według mp.pl leczenie zapaleń pochewek ścięgien zaczyna się od:

• wyjaśnienia istoty choroby,
• ograniczenia aktywności fizycznej lub pracy przeciążającej rękę,
• niesteroidowych leków przeciwzapalnych doustnie,
• miejscowej fizykoterapii, np. jontoforezy lub lasera.

W odpowiedzi ortopedy w mp.pl pierwszy etap leczenia palca strzelającego to leki przeciwzapalne lub wstrzyknięcie steroidu z lidokainą. Przegląd Cochrane znalazł tylko dwa małe badania (63 osoby): steroid z lidokainą był skuteczniejszy niż sama lidokaina po 4 tygodniach (trzeba leczyć 3 osoby, by jedna odniosła korzyść), a w jednym badaniu efekt utrzymywał się do 4 miesięcy. Jakość badań oceniono jako słabą.

08Operacja

Kiedy operacja

Według ortopedy w mp.pl, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektu, konieczne jest leczenie operacyjne, czyli przecięcie troczka. Mp.pl opisuje je jako podłużne nacięcie pochewki, które ją rozluźnia i zmniejsza tarcie ścięgna.

Przegląd Cochrane porównał operację otwartą z zastrzykiem steroidu. Dowody niskiej jakości wskazują, że operacja może zmniejszać ryzyko nawrotu w ciągu 6–12 miesięcy, ale w pierwszym tygodniu częściej powoduje ból. Nie ma pewności co do różnicy w odsetku wyleczeń ani w ryzyku powikłań; badania nie oceniały funkcji ręki ani zadowolenia pacjentów.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao pomagamy przy dolegliwościach ręki i nadgarstka (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Źródła nie są zgodne we wszystkich punktach:

• Pierwszy krok: w odpowiedzi ortopedy w mp.pl od razu wymieniono leki lub zastrzyk steroidu, a w artykule o zapaleniach pochewek najpierw ograniczenie aktywności, leki doustne i fizykoterapię.
• Siła dowodów dla zastrzyku: mp.pl przedstawia go jako standardowy pierwszy etap, a przegląd Cochrane opiera się na dwóch małych badaniach słabej jakości.
• Operacja: mp.pl uznaje ją za konieczną po nieskutecznym leczeniu, a przegląd Cochrane nie ma pewności, czy daje więcej wyleczeń niż zastrzyk, choć może zmniejszać nawroty.
• Dzieci: mp.pl zaleca najpierw ćwiczenia i masaż, ale zaznacza, że u większości dzieci zmiany narastają i potrzebna jest operacja.

10W skrócie

Najważniejsze informacje

• Palec trzaskający wynika ze zwężenia pochewki ścięgna zginacza, które blokuje ślizganie ścięgna.
• Na początku przeskakiwanie bywa niebolesne, później boli i może dojść do przykurczu.
• Częstą przyczyną są powtarzane ruchy i przeciążenia, rzadziej choroby stawów.
• U dzieci najczęściej dotyczy kciuka, zwykle między 1. a 3. rokiem życia.
• Leczenie zaczyna się od odciążenia, leków, fizykoterapii lub zastrzyku.
• Przy braku poprawy rozważa się operacyjne uwolnienie ścięgna.