Ból nadgarstka: najczęstsze przyczyny i co robić

01Budowa

Dlaczego boli nadgarstek

Mp.pl przypomina, że ręka i nadgarstek zbudowane są z wielu drobnych stawów, które pozwalają na precyzyjne ruchy. Są one narażone na przeciążenia i urazy, a także na choroby zapalne.

Źródłem bólu nie zawsze jest sam staw. Ból mogą wywoływać także choroby ścięgien, nerwów i mięśni. Dlatego ten sam objaw, „boli mnie nadgarstek”, może oznaczać zupełnie różne problemy, które leczy się inaczej.

02Stawy

Choroba zwyrodnieniowa i zapalenia stawów

Choroba zwyrodnieniowa stawów rąk dotyczy głównie osób po 40. roku życia. Według mp.pl ważną rolę odgrywają predyspozycja rodzinna i powtarzane mikrourazy, np. w pracy lub sporcie. Boli najczęściej w stawach palców i u podstawy kciuka; ból nasila się przy ruchu i zmniejsza w spoczynku. Mogą powstawać guzki zwyrodnieniowe, zwane guzkami Heberdena i Boucharda.

Reumatoidalne i łuszczycowe zapalenie stawów dają ból, obrzęk stawów i sztywność poranną trwającą ponad godzinę. W RZS zajęte są zwykle symetrycznie oba nadgarstki i stawy rąk. Mogą pojawić się objawy ogólne: osłabienie, uczucie rozbicia, stany podgorączkowe. Choroby zapalne stawów występują w każdym wieku, najczęściej między 30. a 50. rokiem życia.

Mp.pl wymienia też dnę moczanową, która powoduje nagły, silny ból, obrzęk i zaczerwienienie stawu; najczęściej palucha, ale czasem także stawów ręki.

03Kciuk

Ból po stronie kciuka: choroba de Quervaina

Choroba de Quervaina to zapalenie pochewki dwóch ścięgien, które prostują i odwodzą kciuk. Gdy pochewka u podstawy kciuka jest zapalona, ścięgna mają mniej miejsca i ruch staje się bolesny.

Według mp.pl sprzyjają jej przewlekle powtarzane ruchy kciuka, np. w pracy, a także choroby reumatyczne i cukrzyca. Częściej występuje w ciąży i w okresie karmienia piersią, co wiąże się ze zmianami hormonalnymi i z przeciążaniem kciuka przy podtrzymywaniu główki dziecka. Dotyczy mniej niż 1% populacji.

Główny objaw to ból u podstawy kciuka, nasilający się przy ruchu tym palcem, chwytaniu i ściskaniu. Czasem pojawia się obrzęk po stronie kciuka lub uczucie przeskakiwania. Typowy jest dodatni objaw Finkelsteina: ból po stronie kciuka, gdy kciuk schowany jest w pięści, a nadgarstek zgina się w bok, w stronę łokciową. Choroba rozwija się zwykle stopniowo.

04Nerwy i ścięgna

Mrowienie, guzek, zatrzaskujący palec

Mp.pl opisuje kilka innych częstych przyczyn bólu ręki:

• Zespół cieśni nadgarstka: ucisk nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka daje mrowienie, cierpnięcie i piekący ból kciuka, palca wskazującego, środkowego i połowy serdecznego, zwłaszcza w nocy lub przy zginaniu nadgarstka. Więcej w poradniku o zespole cieśni nadgarstka.
• Ganglion: guzek pod skórą, który powstaje z płynu wydostającego się z pochewek ścięgien lub stawu; bywa bolesny albo jest tylko problemem kosmetycznym.
• Zapalenie pochewki ścięgna zginacza: utrudnia zginanie palca, a nawet blokuje go w zgięciu (palec zatrzaskujący).
• Przykurcz Dupuytrena: pogrubienie rozcięgna dłoniowego, które stopniowo uniemożliwia pełne otwarcie dłoni.

Podobne do cieśni nadgarstka objawy mogą dawać także choroby szyjnego odcinka kręgosłupa, dlatego przy mrowieniu warto ustalić ich źródło u lekarza.

05Uraz

Ból po upadku: złamanie kości łódeczkowatej

Kość łódeczkowata leży w nadgarstku po stronie kciuka. Według mp.pl jej złamanie to najczęstsze złamanie kości nadgarstka; zwykle dochodzi do niego przy upadku z podparciem się na ręce, głównie u młodych osób.

Objawem jest ból u podstawy kciuka po urazie, nasilający się przy ucisku i ruchach nadgarstka, czasem z obrzękiem i zasinieniem. Jeśli ból i ograniczenie ruchu utrzymują się po urazie, mp.pl zaleca zgłoszenie się na ostry dyżur ortopedyczny.

Rozpoznanie bywa trudne: na pierwszym zdjęciu RTG złamanie często nie jest widoczne. Gdy badanie wskazuje na możliwe złamanie, ortopeda zakłada gips i kieruje na dalszą diagnostykę: powtórne RTG po 7–14 dniach, tomografię albo rezonans. Przeoczone złamanie często się nie goi i może prowadzić do stawu rzekomego oraz trwałego uszkodzenia nadgarstka.

06Samoocena

Na co zwrócić uwagę

Ponieważ przyczyn jest wiele, mp.pl radzi zwrócić uwagę na trzy rzeczy:

• co wywołało ból: uraz, przeciążenie w sporcie lub pracy, czy ból pojawił się bez wyraźnej przyczyny (co u młodszych osób może nasuwać podejrzenie choroby zapalnej),
• gdzie dokładnie boli: różne choroby mają typowe miejsca, np. RZS obejmuje zwykle oba nadgarstki i symetryczne stawy rąk,
• objawy towarzyszące: sztywność poranna dłuższa niż godzina, obrzęk, zaczerwienienie lub ocieplenie stawu, stany podgorączkowe, nieuzasadnione chudnięcie, znaczne osłabienie.

07W domu

Co zrobić w domu

Przy bólu ręki lub nadgarstka mp.pl zaleca:

• nie przeciążać bolących stawów: powstrzymać się od prac, które nasilają ból, i nie nosić ciężkich przedmiotów,
• przykładać ciepłe lub zimne okłady, nawet kilka razy dziennie, nie dłużej niż 20 minut za jednym razem,
• w razie potrzeby przyjąć paracetamol lub niesteroidowy lek przeciwzapalny, np. ibuprofen.

Przy chorobie de Quervaina mp.pl wymienia zimne okłady i zmianę nawyków, które przeciążają kciuk. Przy pracy wymagającej ruchów kciuka warto rozkładać obciążenie na całą rękę i robić regularne przerwy, a przy opiece nad niemowlęciem nie podtrzymywać główki wyłącznie na kciukach.

08Lekarz

Kiedy do lekarza i jakie badania

Mp.pl radzi zgłosić się do lekarza, gdy:

• ból nie ustępuje w ciągu kilku dni lub się nasila,
• pojawia się osłabienie ręki lub zaburzenia czucia, np. mrowienie albo pieczenie,
• występuje obrzęk, zaczerwienienie lub ocieplenie stawów, dokuczliwa sztywność po przebudzeniu, ograniczenie ruchomości, stany podgorączkowe lub uczucie rozbicia.

W zależności od podejrzenia lekarz może zlecić RTG (zmiany pourazowe, zwyrodnienie, RZS), USG (ścięgna, choroba de Quervaina, palec zatrzaskujący, cieśń nadgarstka i drobne zmiany zapalne), czasem rezonans, badanie przewodnictwa nerwowego przy podejrzeniu cieśni nadgarstka albo badania laboratoryjne przy podejrzeniu choroby zapalnej.

09Leczenie

Leczenie zależy od przyczyny

Przy chorobie zwyrodnieniowej rąk mp.pl wymienia maści z lekiem przeciwzapalnym, fizykoterapię, wirówki z solą leczniczą, przyrządy ułatwiające codzienne czynności, ćwiczenia poprawiające zakres ruchu i siłę rąk oraz ortezę stabilizującą staw podstawy kciuka. Choroby zapalne, takie jak RZS, powinien leczyć reumatolog; szybkie rozpoznanie daje szansę uniknąć uszkodzenia stawów.

W chorobie de Quervaina mp.pl zaczyna od fizjoterapii, leków przeciwzapalnych, ortezy kciuka i odciążenia. Gdy to nie pomaga, można podać glikokortykosteroid do pochewki ścięgna, często pod kontrolą USG; ze względu na działania niepożądane nie zaleca się powtarzania zastrzyku. W najcięższych przypadkach wykonuje się zabieg nacięcia pochewki.

Źródła różnią się w ocenie leczenia w ciąży i w okresie karmienia. Mp.pl uznaje fizjoterapię za postępowanie preferowane, bo wybór leków i zabiegów jest ograniczony, a objawy w ciąży mają przejściowy charakter. Przegląd Cochrane (Peters-Veluthamaningal i wsp., 2009) znalazł tylko jedno małe badanie, właśnie w tej grupie: u 9 z 9 osób po zastrzyku ból ustąpił całkowicie, a u żadnej z 9 osób z ortezą kciuka. W przeglądzie podkreślono jednak, że badanie było bardzo małe i słabej jakości.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao pomagamy przy przeciążeniach ręki i nadgarstka (wizyty po hiszpańsku).

10Podsumowanie

W skrócie

• Ból nadgarstka może wynikać z przeciążenia, choroby stawów, ścięgien, nerwów lub urazu.
• Ból u podstawy kciuka nasilający się przy ruchu kciukiem sugeruje chorobę de Quervaina.
• Mrowienie palców, zwłaszcza w nocy, może oznaczać zespół cieśni nadgarstka.
• Po upadku na rękę utrzymujący się ból wymaga oceny ortopedycznej, nawet przy prawidłowym pierwszym RTG.
• W domu: odciążenie, okłady do 20 minut, doraźnie lek przeciwbólowy.
• Do lekarza przy braku poprawy po kilku dniach, osłabieniu ręki, mrowieniu lub objawach zapalenia.