Osobowość schizoidalna: cechy i leczenie

Czym jest osobowość schizoidalna

Mp.pl opisuje osobę schizoidalną jako często sprawiającą wrażenie chłodnej emocjonalnie, pochłoniętej własnymi myślami i sprawami. W kontakcie nie wydaje się serdeczna ani łatwo nawiązująca relacje i bywa odbierana jako emocjonalnie zdystansowana.

Jej wypowiedzi mogą zaskakiwać oryginalnością lub ekscentrycznością, a poglądy bywają odmienne od poglądów większości. Oceny innych nie są dla niej obowiązujące: myśli po swojemu. Mówi raczej ogólnie i teoretycznie, rzadko o emocjach i związkach.

Zwykle nie ma wielu przyjaciół, utrzymuje wybrane kontakty z pojedynczymi osobami, czasem widując „bliskich przyjaciół” tylko kilka razy w roku.

Cechy według kryteriów diagnostycznych

Według mp.pl psychiatrzy opierają diagnozę na takich kryteriach jak:

brak lub znikoma liczba działań dających przyjemność,
chłód emocjonalny, wycofanie lub spłycenie uczuciowości,
ograniczona zdolność okazywania innym ciepłych uczuć lub gniewu,
brak zainteresowania zarówno pochwałami, jak i krytyką,
słabe zainteresowanie doświadczeniami seksualnymi,
samotnictwo,
silne skłonności do fantazjowania i introspekcji,
brak bliskich przyjaciół lub stałych partnerów,
wyraźna niewrażliwość na obowiązujące normy i konwencje społeczne.

Rozpoznanie stawia psychiatra na podstawie utrwalonych cech, a nie pojedynczych zachowań.

Dylemat bliskości i dystansu

Mp.pl, za teorią psychodynamiczną, opisuje podstawowy problem osób schizoidalnych jako napięcie między bliskością a dystansem, miłością a strachem. Z jednej strony pragną i potrzebują bliskości, z drugiej boją się, że zostaną przez drugą osobę pochłonięte, zdominowane lub oddane w jej władzę.

Prowadzi to do walki o niezależność, odrębność i bezpieczeństwo, ale może też prowadzić do alienacji i samotności. W związku może się powtarzać sytuacja, w której partner próbuje się zbliżyć, a osoba schizoidalna, obawiając się ingerencji, odsuwa się.

Wyobraźnia i wrażliwość

Według mp.pl osoby te często uciekają w świat wyobraźni i w intelektualizowanie, czyli analizują problemy teoretycznie, a nie emocjonalnie.

Mp.pl podkreśla, że nie chodzi o to, że są zimne lub nieczułe. Nawet jeśli bardzo im zależy na innych, potrzebują ochronnej przestrzeni osobistej. Pod wpływem stresu mogą sprawiać wrażenie niewrażliwych, choć według cytowanej przez mp.pl prof. Nancy McWilliams są ponadprzeciętnie wrażliwe na emocjonalne komunikaty innych.

Jak to wygląda na co dzień

Mp.pl opisuje, że osoby schizoidalne najczęściej nie są konfliktowe ani agresywne, przeciwnie, unikają konfliktów i bywają postrzegane jako łagodne i spokojne. Rzadko odczuwają wstyd lub poczucie winy, bo widzą siebie i świat takimi, jakie są.

Często są bardzo twórcze. Gdy lepiej funkcjonują społecznie, mogą wykorzystywać swoje zdolności np. w pracy naukowej. Inne żyją głównie w świecie wyobrażeń. Osoby schizoidalne różnią się nasileniem cech, a przez to tym, jak radzą sobie w codziennym życiu. O innym zaburzeniu osobowości, z zupełnie odmiennym stylem relacji, przeczytasz w poradniku osobowość histrioniczna.

Przyczyny i częstość

Mp.pl podaje, że przyczyny nie są dokładnie ustalone. Naukowcy uważają, że mają one charakter zarówno biologiczny, dziedziczny, jak i związany z wychowaniem, ale nie ma jasności, jak te grupy przyczyn się łączą.

Niektórzy psychoterapeuci opisywali rodziców osób schizoidalnych jako nadmiernie zaangażowanych i ingerujących, inni uważają, że dzieciństwo tych osób było pozbawione ciepła emocjonalnego.

Częstość zaburzenia jest trudna do oceny; szacunki wahają się od 0,5 do 7% dorosłych. Według mp.pl częściej opisuje się je u mężczyzn i u osób, w których rodzinie ktoś choruje na schizofrenię.

Psychoterapia

Według mp.pl leczenie to przede wszystkim psychoterapia. Osoby schizoidalne mogą zgłaszać się na nią, by poprawić kontakty z innymi, zrealizować wyznaczone cele lub wykształcić umiejętności społeczne.

Eksperci różnią się co do rodzaju terapii. Najczęściej zaleca się najpierw psychoterapię indywidualną, a dopiero potem grupową. Część autorów proponuje terapię krótkoterminową, skupioną na wybranym problemie, inni długoterminową, skupioną na umiejętności bycia w relacji. Wskazana może być psychoterapia poznawczo-behawioralna lub psychodynamiczna.

W naszej poradni psychologii w Bilbao prowadzimy psychoterapię indywidualną osób, które chcą lepiej radzić sobie w relacjach z innymi (wizyty po hiszpańsku).

Kiedy stosuje się leki

Mp.pl wyjaśnia, że leki psychotropowe mają znaczenie dodatkowe. Zaleca się je okresowo, gdy pojawiają się depresja lub lęk. W takich okresach lekarz może zastosować leki przeciwdepresyjne, uspokajające lub przeciwpsychotyczne.

Według mp.pl podstawą leczenia pozostaje psychoterapia, a o lekach decyduje lekarz psychiatra.

Gdzie źródła się różnią

Mp.pl przedstawia osobowość schizoidalną jako odrębne zaburzenie i podaje szacunki częstości od 0,5 do 7% dorosłych. Norweskie badanie Hummelen i wsp. z 2015 roku, obejmujące 2619 pacjentów programów leczenia zaburzeń osobowości, znalazło próg diagnostyczny tylko u 19 osób, czyli 0,7%.

Według badania kryteria układały się w trzy czynniki: wycofanie społeczne, wycofanie oraz ograniczoną uczuciowość i brak odczuwania przyjemności. Spójność kryteriów i ich wartość diagnostyczna były słabe, co według autorów podważa przydatność tej kategorii.

Autorzy zalecali usunięcie osobowości schizoidalnej jako kategorii diagnostycznej, ale uznali, że te trzy wymiary dobrze opisują cechy osobowości w modelu wymiarowym. To spór o klasyfikację, a nie o to, czy trudności w relacjach można leczyć.

Najważniejsze o osobowości schizoidalnej

To zaburzenie osobowości z dystansem emocjonalnym, samotnictwem i bogatym światem wyobraźni.
Osoby schizoidalne często pragną bliskości, ale boją się, że zostaną przez nią pochłonięte.
Mimo chłodnego wrażenia mogą być bardzo wrażliwe i twórcze.
Przyczyny łączą czynniki dziedziczne i wychowawcze.
Podstawą leczenia jest psychoterapia, najczęściej najpierw indywidualna.
Leki stosuje się okresowo przy depresji lub lęku.

Najczęstsze pytania o osobowość schizoidalną

Te odpowiedzi mają charakter ogólny i nie zastępują wizyty ani indywidualnej oceny lekarskiej.

Jak rozpoznać osobowość schizoidalną?

Typowe są chłód emocjonalny, samotnictwo, brak zainteresowania pochwałami i krytyką, skłonność do fantazjowania i brak bliskich przyjaciół. Rozpoznanie stawia specjalista.

Czy osoba schizoidalna nic nie czuje?

Nie. Według mp.pl może być bardzo wrażliwa, ale potrzebuje ochronnej przestrzeni osobistej i boi się zbyt dużej bliskości.

Czy osobowość schizoidalna to schizofrenia?

Nie, to zaburzenie osobowości. Mp.pl podaje jedynie, że częściej opisuje się je u osób, w których rodzinie ktoś choruje na schizofrenię.

Czy osobowość schizoidalną się leczy?

Tak, przede wszystkim psychoterapią. Leki stosuje się okresowo, gdy pojawia się depresja lub lęk.

Jak często występuje osobowość schizoidalna?

Szacunki wahają się od 0,5 do 7% dorosłych; w badaniu norweskim próg diagnozy osiągnęło 0,7% pacjentów.

Jak wspierać osobę schizoidalną?

Mp.pl opisuje, że osoby schizoidalne potrzebują ochronnej przestrzeni osobistej i odsuwają się, gdy czują ingerencję. Psychoterapię podejmują często same, by poprawić kontakty z innymi.

Źródła

Ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarskiej. Diagnoza i leczenie zależą od Twojej wizyty i historii choroby. W nagłym wypadku zadzwoń pod 112.