Nietolerancja histaminy: objawy, dieta i co wiadomo naprawdę

01Histamina

Czym jest histamina

Dr n. med. Grażyna Durska wyjaśnia w mp.pl, że histamina jest wytwarzana i magazynowana głównie w komórkach tucznych (mastocytach) i bazofilach. Bierze udział w wielu procesach fizjologicznych, m.in. w regulacji napięcia mięśni gładkich, wydzielania gruczołów, przekazywania impulsów nerwowych i gojenia ran, a także w reakcjach zapalnych.

Działa przez cztery typy receptorów (H1–H4) w różnych narządach. Ich pobudzenie może rozszerzać naczynia, zwiększać wydzielanie śluzu i soku żołądkowego czy wpływać na układ odpornościowy.

Histamina występuje też w wielu pokarmach. Maintz i Novak (2007) opisują ją jako aminę biogenną obecną w różnych ilościach w żywności.

02Mechanizm

Na czym polega nietolerancja histaminy

Według przeglądu Maintz i Novak nietolerancja histaminy wynika z zaburzenia równowagi między ilością histaminy w organizmie a zdolnością do jej rozkładu. U zdrowych osób histamina z pożywienia jest szybko unieszkodliwiana przez enzymy z grupy oksydaz aminowych.

Głównym enzymem rozkładającym histaminę z pożywienia jest oksydaza diaminowa (DAO). Gdy jej aktywność jest zmniejszona, nadmiar histaminy może wywoływać objawy podobne do reakcji alergicznej.

Przegląd Comas-Basté i wsp. (2020) przypomina, że zaburzenie opisano dopiero na początku XXI wieku i że wciąż potrzeba więcej dowodów, by je zdefiniować, rozpoznawać i leczyć.

03Objawy

Jakie objawy przypisuje się nietolerancji histaminy

Według Maintz i Novak spożycie pokarmów bogatych w histaminę, alkoholu albo leków uwalniających histaminę lub blokujących DAO może u osób z nietolerancją wywołać:

• biegunkę,
• ból głowy,
• katar i objawy ze strony spojówek,
• objawy astmy,
• spadek ciśnienia i zaburzenia rytmu serca,
• pokrzywkę, świąd i nagłe zaczerwienienie skóry.

Mp.pl opisuje podobne objawy działania histaminy w przewodzie pokarmowym: biegunki, wymioty, mdłości i bóle głowy. Ponieważ objawy są tak różnorodne, łatwo je pomylić z innymi chorobami.

04Uwalnianie

Co może uwalniać histaminę

Dr Durska wymienia w mp.pl czynniki, które mogą uwalniać histaminę z komórek organizmu:

• bodźce fizyczne: zimno, gorąco, słońce, ucisk, pocieranie, wibracje,
• niektóre leki, m.in. kwas acetylosalicylowy, kodeinę i morfinę, a także jodowe środki kontrastowe,
• alkohol, zwłaszcza czerwone wino i szampan,
• niektóre pokarmy, np. czekoladę, pomidory, szpinak, bakłażany, truskawki, ananasy, banany, skorupiaki, ryby, orzeszki ziemne i pszenicę.

Nie oznacza to, że te produkty szkodzą każdemu. Leków nie należy odstawiać bez konsultacji z lekarzem.

05Alergia

Nietolerancja a alergia pokarmowa

Mp.pl rozróżnia alergię pokarmową, czyli reakcję układu odpornościowego, oraz niealergiczną nadwrażliwość pokarmową, która zachodzi bez jego udziału. Razem tworzą nadwrażliwość na pokarmy. Nietolerancja histaminy należy do reakcji niealergicznych.

W alergii IgE-zależnej alergen łączy się z przeciwciałami na komórkach tucznych i powoduje uwolnienie histaminy. Objawy mogą być więc podobne, ale mechanizm jest inny.

Maintz i Novak zaznaczają, że o nietolerancji histaminy warto myśleć dopiero wtedy, gdy objawy wywołują określone pokarmy lub substancje, a alergię i inne choroby wewnętrzne wykluczono.

06Diagnoza

Dlaczego trudno ją potwierdzić

Niemieckie i szwajcarskie towarzystwa alergologiczne (Reese i wsp., 2017) piszą, że niepożądane reakcje na pokarmy znacznie częściej się podejrzewa, niż obiektywnie potwierdza. Dowody na związek między spożyciem histaminy a objawami są ograniczone, a wiarygodnego testu laboratoryjnego brak.

Źródła różnią się w ocenie skali problemu. Maintz i Novak uważają, że nietolerancja histaminy jest niedoszacowana z powodu różnorodnych objawów, ale też podkreślają potrzebę badań z prowokacją podwójnie ślepą, kontrolowaną placebo. Reese i wsp. zwracają uwagę, że coraz więcej osób podejrzewa ją u siebie pod wpływem mediów i internetu.

Mp.pl zaznacza, że badania stężenia histaminy we krwi i metylohistaminy w moczu wykonuje się obecnie głównie w ramach prac naukowych.

07Diagnostyka

Jak wygląda diagnostyka nadwrażliwości na pokarmy

Według mp.pl przy objawach po jedzeniu trzeba zgłosić się do lekarza, a nie leczyć się samodzielnie lekami przeciwhistaminowymi bez recepty. Rozpoznanie opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu, testach skórnych, badaniach laboratoryjnych i doustnym teście prowokacyjnym.

Lekarz może zalecić prowadzenie dzienniczka spożywanych pokarmów z opisem objawów. W teście prowokacyjnym najpierw eliminuje się podejrzany czynnik z diety, a po ustąpieniu objawów wprowadza go ponownie. Wynik jest dodatni, jeśli objawy wracają.

Ten tok postępowania pozwala wykluczyć alergię i inne przyczyny, zanim przypisze się objawy histaminie.

08Dieta

Dieta z ograniczeniem histaminy

Maintz i Novak piszą, że objawy można zmniejszyć dietą ubogą w histaminę albo usunąć lekami przeciwhistaminowymi. Wytyczne Reese i wsp. proponują praktyczne podejście do diagnostyki i leczenia, ale podkreślają ograniczone dowody.

Mp.pl przy nadwrażliwości na pokarmy zaleca uważne czytanie etykiet i unikanie produktów o nieznanym składzie, np. gotowych dań, mieszanek przypraw i kostek rosołowych. Dietę eliminacyjną warto zaczynać po diagnostyce, a nie zamiast niej.

W naszej poradni dietetycznej w Bilbao pomagamy ułożyć zbilansowaną dietę, gdy lekarz zaleci ograniczenie histaminy, i ocenić jej efekt (wizyty po hiszpańsku).

10Podsumowanie

W skrócie

• Nietolerancja histaminy wiąże się z upośledzonym rozkładem histaminy z pożywienia, głównie przez enzym DAO.
• Przypisuje się jej biegunkę, ból głowy, katar, pokrzywkę, zaczerwienienie skóry i spadki ciśnienia.
• Dowody naukowe są ograniczone, a wiarygodnego testu laboratoryjnego brak.
• Najpierw trzeba wykluczyć alergię pokarmową i inne choroby.
• Dieta uboga w histaminę może zmniejszyć objawy, ale warto ją stosować pod opieką specjalisty.
• Objawy ciężkiej reakcji alergicznej wymagają wezwania pogotowia.