Dyzartria: czym jest, objawy i terapia logopedyczna

01Definicja

Czym jest dyzartria

Według mp.pl dyzartria oznacza częściową utratę zdolności mówienia wskutek zaburzenia czynności aparatu mowy. Gdy utrata zdolności mówienia jest całkowita, mówi się o anartrii.

W uproszczeniu osoba z dyzartrią wie, co chce powiedzieć, ale ma trudność z wykonaniem ruchów potrzebnych do wypowiedzenia słów. Dyzartria może mocno wpływać na codzienne życie, bo utrudnia kontakty z innymi ludźmi.

02Podłoże

Skąd się bierze: podłoże neurologiczne

Mp.pl wyjaśnia, że dyzartria ma podłoże neurologiczne. Nieprawidłowości w strukturach układu nerwowego sprawiają, że nie kontroluje on odpowiednio aparatu mowy.

Dyzartria może być spowodowana uszkodzeniem nerwów czaszkowych IX, X i XII lub ich jąder, układu pozapiramidowego, móżdżku albo mięśni aparatu mowy.

03Przyczyny

Przyczyny dyzartrii

Najczęstsze przyczyny dyzartrii to udar mózgu, uraz mózgu i choroby neurodegeneracyjne, zwłaszcza choroba Parkinsona. Mp.pl wymienia też inne choroby, które mogą do niej prowadzić:

• stwardnienie zanikowe boczne i stwardnienie rozsiane,
• guz mózgu,
• porażenie mózgowe,
• zespół Guillaina-Barrégo,
• choroba Huntingtona i choroba Wilsona,
• borelioza,
• dystrofia mięśniowa i miastenia.

Dyzartrię mogą powodować także niektóre leki, np. uspokajające i przeciwpadaczkowe.

04Objawy

Objawy dyzartrii

Według mp.pl objawy zależą od przyczyny i rodzaju dyzartrii. Mogą obejmować:

• niewyraźną mowę,
• przyspieszoną albo bardzo wolną mowę,
• niemożność mówienia głośniej niż szeptem albo mówienie zbyt głośno,
• nosowy, chrapliwy głos,
• nierówny rytm i nierówną głośność mowy,
• monotonną mowę,
• trudności w poruszaniu językiem lub mięśniami twarzy.

U niektórych osób pojawiają się też problemy z kontrolowaniem oddechu podczas mówienia. Dyzartria może mieć różne nasilenie: u jednej osoby jest prawie niezauważalna, a u innej mowa bywa bardzo trudna do zrozumienia.

05Diagnostyka

Jak rozpoznaje się dyzartrię

Diagnostyka zaczyna się od wywiadu: lekarz pyta, kiedy pojawiły się objawy, jakie są inne dolegliwości, jak przebiega dyzartria i czy rozpoznano już chorobę, która mogła ją wywołać. Następnie ocenia się m.in.:

• sposób oddychania podczas mówienia i głos,
• siłę i ruchomość warg oraz języka,
• artykulację, tempo mowy i intonację,
• głośność i zrozumiałość wypowiedzi.

Lekarz sprawdza też, czy pacjent ma problemy z połykaniem, które mogą towarzyszyć dyzartrii. Według mp.pl ważne jest, by ocenić nie tylko, jak pacjent mówi, ale też jak objawy wpływają na jego komunikację z innymi.

06Badania

Badania, gdy przyczyna nie jest znana

Jeśli przyczyna dyzartrii nie jest znana, lekarz prowadzi diagnostykę choroby, która mogła ją spowodować. Ponieważ zwykle są to zaburzenia neurologiczne, wykonuje badanie neurologiczne i w razie potrzeby kieruje na badania dodatkowe, takie jak:

• rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa głowy,
• elektroencefalogram (EEG),
• badania krwi i moczu, np. aby wykluczyć chorobę zapalną lub zakaźną.

07Terapia

Terapia logopedyczna dyzartrii

Według mp.pl leczenie dyzartrii zależy przede wszystkim od jej przyczyny, rodzaju i nasilenia. Nie ma jednej metody odpowiedniej dla każdego. Najczęściej leczenie prowadzi logopeda lub neurologopeda, często we współpracy z lekarzem i fizjoterapeutą.

Głównym celem jest poprawa komunikacji z innymi, co nie zawsze oznacza przywrócenie mowy dokładnie takiej jak przed zachorowaniem. Logopeda po badaniu układa plan i dobiera ćwiczenia indywidualnie; to, co pomaga jednej osobie, nie musi pomóc innej.

Dyzartria może utrudniać utrzymywanie kontaktów społecznych i prowadzić do izolacji oraz depresji.

W naszej poradni logopedycznej w Bilbao oceniamy mowę i układamy plan ćwiczeń dla osób z dyzartrią (wizyty po hiszpańsku).

08Na co dzień

Jak rozmawiać z osobą z dyzartrią

Mp.pl wymienia strategie, które mogą ułatwić komunikację osobie z dyzartrią: mówienie wolniej, krótkie przerwy w wypowiedzi, upewnianie się, czy rozmówca zrozumiał, ograniczanie hałasu, krótsze zdania i zwracanie się twarzą do rozmówcy.

Najważniejsze dla otoczenia jest danie wystarczająco dużo czasu na wypowiedź i niekończenie zdań za tę osobę, chyba że sama o to poprosi. Pomocne może być też:

• patrzenie na osobę, gdy mówi,
• niepoprawianie jej, nawet jeśli coś powie nieprawidłowo,
• gdy coś było niezrozumiałe, powtórzenie tej części, którą się zrozumiało, zamiast pytania „co? słucham?”, i danie czasu na uzupełnienie,
• zadawanie pytań zamkniętych (tak/nie),
• mówienie normalnie, nie głośniej ani wolniej, bo dyzartria nie oznacza, że ktoś gorzej rozumie mowę.

Afazja to co innego: zaburzenie zdolności językowych, czyli tworzenia i rozumienia wypowiedzi. Więcej w poradniku o afazji.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Przegląd Cochrane (Mitchell i wsp., 2017) ocenił terapie dyzartrii po udarze i innych nienarastających uszkodzeniach mózgu u dorosłych. Objął pięć małych badań z udziałem 234 osób. Różni się od mp.pl w dwóch punktach:

• Skuteczność terapii: mp.pl opisuje terapię logopedyczną jako podstawę leczenia. Przegląd nie znalazł dowodów na utrzymujący się efekt terapii (3–9 miesięcy po jej zakończeniu) w porównaniu z grupą kontrolną; jedynie w pomiarach samego zaburzenia mowy zaraz po terapii pojawiła się możliwa korzyść, przy danych bardzo niskiej jakości. Autorzy piszą, że korzyści i ryzyko terapii pozostają nieznane, i zalecają, by osoby z dyzartrią po udarze lub urazie mózgu nadal korzystały z rehabilitacji zgodnie z wytycznymi.
• Przyczyny: mp.pl omawia dyzartrię w wielu chorobach, także postępujących, jak choroba Parkinsona czy stwardnienie rozsiane. Przegląd dotyczył tylko udaru i innych nienarastających uszkodzeń mózgu, a większość uczestników przeszła udar; nie mówi więc nic o chorobach postępujących.

10Podsumowanie

W skrócie

• Dyzartria to częściowa utrata zdolności mówienia z powodu zaburzeń kontroli aparatu mowy.
• Osoba z dyzartrią wie, co chce powiedzieć, i rozumie mowę.
• Najczęstsze przyczyny to udar, uraz mózgu i choroba Parkinsona.
• Rozpoznanie obejmuje ocenę mowy, oddechu, głosu i połykania, a gdy przyczyna nie jest znana, badania neurologiczne.
• Terapię prowadzi logopeda lub neurologopeda; celem jest lepsza komunikacja.
• Przegląd Cochrane nie znalazł dostatecznie dużych badań, które potwierdzałyby trwały efekt terapii po udarze.