Drżenie samoistne: objawy, rozpoznanie i leczenie

01Co to jest

Czym jest drżenie samoistne

Drżenie samoistne, nazywane też chorobą Minora, to choroba ośrodkowego układu nerwowego, której głównymi objawami są drżenie rąk i głowy. Według mp.pl może się rozwinąć w każdym wieku, ale najczęściej pojawia się w 2. i 6. dekadzie życia. Występuje sporadycznie lub rodzinnie.

Przyczyny drżenia samoistnego nie zostały dokładnie poznane. Objawy rozwijają się stopniowo, a tempo ich narastania zależy od czynników, których dotąd nie znamy.

02Częstość

Jak często występuje

Drżenie samoistne należy do bardzo częstych chorób. Według Medycyny Praktycznej może dotyczyć nawet 4% ogólnej populacji, a ryzyko zachorowania zwiększa się z wiekiem.

Przegląd badań Movement Disorder Society z 2019 roku (Ferreira i wsp.) również opisuje drżenie samoistne jako jedno z najczęstszych zaburzeń ruchowych.

03Objawy

Jak się objawia drżenie samoistne

Podstawowym objawem jest drżenie obu rąk, obecne w 80–100% przypadków. Na początku może dotyczyć tylko jednej strony. Według mp.pl pierwszym objawem, który zwraca uwagę chorego, bywają trudności przy jedzeniu, np. rozlewanie lub rozsypywanie jedzenia.

• drżenie pojawia się najczęściej podczas ruchu i pod wpływem emocji, rzadko w spoczynku,
• z czasem może objąć głowę, wargi i język,
• może wystąpić drżenie głosu,
• w miarę postępu choroby pojawia się drżenie nóg i drżenie w spoczynku.

04Przebieg

Jak przebiega choroba

Według Medycyny Praktycznej w początkowym okresie, trwającym kilka lat, objawy powoli narastają. Później stabilizują się na kilkanaście lat, a w ostatniej fazie, zwykle po 65. roku życia, znowu się nasilają.

W zaawansowanym stadium, u osób starszych, pojawia się także drżenie w spoczynku i dopiero wtedy drżenie nóg. Więcej o innych rodzajach drżenia i o tym, czym różnią się od drżenia samoistnego, przeczytasz w poradniku o drżeniu rąk.

05Co robić

Co zrobić, gdy pojawi się drżenie

W razie drżenia mp.pl radzi zgłosić się do lekarza POZ. Po wywiadzie i badaniu zleci on odpowiednie badania; rozpoznanie ustala zwykle neurolog.

Trzeba pamiętać, że drżenie rąk nie zawsze jest objawem drżenia samoistnego: może je wywołać wiele innych chorób. Jeśli drżenie utrudnia ci codzienne czynności, porozmawiaj z lekarzem o tym, jakie badania i leczenie są dla ciebie odpowiednie.

06Rozpoznanie

Jak lekarz rozpoznaje drżenie samoistne

Rozpoznanie ustala lekarz, zwykle neurolog, na podstawie wywiadu i badania neurologicznego, po wykluczeniu innych chorób. Według mp.pl zwykle zleca badania krwi:

• elektrolity, kreatyninę, mocznik i glukozę,
• hormony tarczycy (TSH, fT4), kortyzol i parathormon,
• próby wątrobowe,
• ceruloplazminę i miedź oraz 24-godzinne wydalanie miedzi z moczem.

Badania te służą wykluczeniu innych chorób przebiegających z drżeniem, a ich zestaw zależy np. od wieku chorego. W razie wątpliwości lekarz może zlecić badanie neuroobrazowe, zwykle rezonans magnetyczny głowy.

07Leki

Leczenie farmakologiczne

Leki dobiera neurolog, wybierając te najodpowiedniejsze dla danej osoby. Według mp.pl najczęściej stosuje się lek z grupy beta-adrenolityków albo lek przeciwpadaczkowy. U części chorych lepszy może być inny lek, m.in. z grup leków przeciwpadaczkowych, beta-adrenolityków, benzodiazepin, przeciwpsychotycznych lub blokerów kanału wapniowego, albo toksyna botulinowa.

Leczenie farmakologiczne jest objawowe i nie zawsze daje zadowalającą poprawę. Według mp.pl trwa do końca życia i nie należy go przerywać, bo po odstawieniu leku objawy wracają.

08Zabiegi

Leczenie zabiegowe

Jeśli drżenie bardzo utrudnia codzienne życie, a leki nie pomagają, można rozważyć zabieg neurochirurgiczny. Polega on na uszkodzeniu lub stymulacji ściśle określonej części mózgu, np. jąder wzgórza. Według mp.pl obecnie preferuje się wszczepienie układu stymulującego. Wykonuje się też zabiegi nożem gamma, który pozwala bardzo dokładnie uszkodzić jądra wzgórza promieniowaniem jonizującym.

Przed decyzją lekarz omawia z chorym szanse poprawy i ryzyko powikłań. Całkowite ustąpienie lub znaczne zmniejszenie drżenia po zabiegu jest zwykle trwałe, ale wiąże się z ryzykiem powikłań pooperacyjnych. Skutecznego leczenia przyczynowego dotąd nie znamy.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Medycyna Praktyczna i dokumenty Movement Disorder Society nie są zgodne w kilku punktach:

• Kiedy można rozpoznać: mp.pl pisze, że choroba może się ujawnić w każdym wieku. Stanowisko ekspertów MDS z 2018 roku (Bhatia i wsp.) wymaga do rozpoznania obustronnego drżenia czynnościowego rąk trwającego co najmniej 3 lata, bez innych objawów neurologicznych, takich jak dystonia, ataksja czy parkinsonizm; gdy towarzyszą mu objawy o niepewnym znaczeniu, np. zaburzony chód po linii, mówi się o „drżeniu samoistnym plus”.
• Drżenie głowy i głosu: mp.pl wymienia leki i zabiegi bez rozróżniania lokalizacji. Przegląd z 2019 roku (Ferreira i wsp., 64 badania) zaznacza, że zalecenia dotyczą drżenia kończyn, a dla drżenia głosu i głowy dowody są niewystarczające.
• Zabiegi: mp.pl pisze, że preferuje się wszczepienie układu stymulującego, i wymienia nóż gamma. Przegląd uznaje jednostronną głęboką stymulację wzgórza, termolezję wzgórza i talamotomię ultradźwiękami pod kontrolą rezonansu za „prawdopodobnie przydatne”, a dla pozostałych metod nie znalazł wystarczających dowodów.
• Leki: przegląd uznaje za klinicznie przydatne leki z grupy beta-adrenolityków i dwa leki przeciwpadaczkowe (jeden z nich tylko w dużych dawkach), a benzodiazepinę i toksynę botulinową typu A za „prawdopodobnie przydatne”. mp.pl wymienia dłuższą listę leków do wyboru przez neurologa.

10W skrócie

Najważniejsze o drżeniu samoistnym

• Drżenie samoistne to częsta choroba układu nerwowego; może dotyczyć nawet 4% ludzi.
• Głównym objawem jest drżenie obu rąk podczas ruchu, nasilające się przy emocjach.
• Z czasem drżenie może objąć głowę, wargi, język, głos, a późno także nogi.
• Rozpoznanie stawia neurolog po wykluczeniu innych chorób.
• Leki działają objawowo i trzeba je przyjmować stale.
• Gdy leki nie pomagają, można rozważyć zabieg, który wiąże się z ryzykiem powikłań.