Czym jest drżenie rąk
Drżenie to mimowolny, rytmiczny ruch oscylacyjny części ciała. Drżenie rąk oznacza więc powtarzające się ruchy dłoni lub palców, których nie da się w pełni kontrolować. Tak samo definiuje drżenie międzynarodowe stanowisko ekspertów Movement Disorder Society z 2018 roku.
Według mp.pl drżenie rąk, zwłaszcza niezbyt nasilone, zwykle wynika z łagodnych i przejściowych zaburzeń. W niektórych przypadkach jest jednak objawem choroby, która wymaga diagnostyki. Drżenie może występować w spoczynku albo wiązać się z ruchem.
Drżenie fizjologiczne: naturalne i łagodne
Ręce i głowa, gdy nie są podparte, zawsze nieznacznie drżą. To drżenie fizjologiczne: zwykle jest niezauważalne i nie budzi niepokoju, jeśli nie nasila się pod wpływem zmęczenia lub emocji.
Najczęstsze drżenie rąk to nasilone drżenie fizjologiczne, niezwiązane z chorobą. Widać je, gdy wyciągnie się przed siebie wyprostowane ręce. Zwykle jest przejściowe i nie przeszkadza w codziennych czynnościach.
Co nasila drżenie rąk
Medycyna Praktyczna wymienia czynniki, które najczęściej nasilają drżenie fizjologiczne:
- emocje: stres, lęk, złość,
- zmęczenie i niedobór snu,
- odwodnienie i głód,
- dużą ilość kofeiny,
- intensywny wysiłek fizyczny.
Drżenie mogą też nasilać choroby i stany, takie jak nadczynność tarczycy, hipoglikemia (zbyt niskie stężenie glukozy we krwi) i niektóre leki. Rzadziej przyczyną są choroby genetyczne, np. choroba Wilsona.
Drżenie samoistne: najczęstsza chorobowa przyczyna
Najczęstszą chorobą układu nerwowego, która powoduje drżenie rąk, jest drżenie samoistne (choroba Minora). Jego podstawowym objawem jest drżenie rąk i głowy; może też obejmować wargi, język i głos. Najczęściej pojawia się podczas ruchu lub utrzymywania pozycji, np. wyciągniętych rąk, zmniejsza się w spoczynku i wyraźnie nasila pod wpływem emocji.
Według mp.pl objawy przez kilka lat powoli narastają, potem stabilizują się na kilkanaście lat, a po 65. roku życia znowu się nasilają. Szczegóły opisujemy w poradniku o drżeniu samoistnym.
Drżenie rąk w chorobie Parkinsona
W chorobie Parkinsona drżenie jest spoczynkowe: pojawia się, gdy ręce są rozluźnione i całkowicie podparte. Klasyczne drżenie parkinsonowskie zaczyna się od ruchów palców o małej częstotliwości, przypominających „kręcenie kulek z chleba” lub „liczenie pieniędzy”, a potem przechodzi na przedramię i łokieć.
Według mp.pl takie drżenie zwykle dotyczy jednej ręki i zanika przy ruchach dowolnych, np. gdy chory po coś sięga. Charakterystyczne jest też to, że ustępuje lub wyraźnie słabnie, przynajmniej na chwilę, po świadomym napięciu mięśni do ruchu lub przyjęcia pozycji.
Drżenie zamiarowe i zadaniowe
Drżenie zamiarowe pojawia się podczas ruchu celowego i narasta, im bliżej celu jest ręka. Przykład z mp.pl: gdy ktoś naciska guzik w windzie, drżenie palca rośnie w miarę zbliżania się do guzika. Zwykle wiąże się z uszkodzeniem móżdżku, a jego najczęstszą przyczyną jest stwardnienie rozsiane.
Drżenie zadaniowe jest związane z konkretną czynnością. Najczęstszą postacią jest pierwotne drżenie pisarskie, które pojawia się tylko podczas pisania lub zamiaru pisania, choć podobne drżenie może dotyczyć też innych czynności.
Kiedy drżenie rąk jest groźne
Medycyna Praktyczna radzi zgłosić się do lekarza, gdy drżenie:
- nie ma jasnej przyczyny, takiej jak silne emocje, głód lub zmęczenie, i nie ustępuje,
- narasta w czasie,
- pojawia się w spoczynku,
- jest jednostronne,
- zaczęło się nagle,
- jest nasilone i utrudnia codzienne czynności,
- towarzyszą mu inne objawy: sztywność mięśni, spowolnienie ruchów, zaburzenia równowagi, zawroty głowy lub podwójne widzenie.
Jakie badania wykonuje lekarz
Większość przypadków drżenia ma łagodne, sytuacyjne lub psychogenne przyczyny. Dlatego lekarz najpierw zbiera wywiad, ocenia drżenie i przeprowadza badanie neurologiczne; często już wtedy udaje się wskazać najbardziej prawdopodobną przyczynę. Potem może zlecić badania krwi: wskaźniki czynności tarczycy, wątroby i nerek, glukozę i elektrolity.
Gdy lekarz podejrzewa problem z układem nerwowym, kieruje na badania dodatkowe, np. rezonans magnetyczny mózgu albo polimiografię, czyli jednoczesny zapis elektromiograficzny (EMG) aktywności wielu mięśni w spoczynku i podczas określonych zadań ruchowych. Badania elektromiograficzne wykonujemy w naszej pracowni neurofizjologii klinicznej w Bilbao na zlecenie lekarza (wizyty po hiszpańsku).
Leczenie zależy od przyczyny. Gdy drżenie wiąże się z emocjami, zmęczeniem lub kofeiną, według mp.pl wystarczy radzenie sobie z emocjami i higieniczny tryb życia; drżenie spowodowane chorobą leczy neurolog.
Gdzie źródła się różnią
Medycyna Praktyczna i stanowisko ekspertów Movement Disorder Society (Bhatia i wsp., 2018) różnią się w opisie rodzajów drżenia:
- Drżenie fizjologiczne: mp.pl pisze, że nasilone drżenie fizjologiczne występuje w spoczynku i widać je przy wyciągniętych rękach. Według stanowiska ekspertów drżenie podczas utrzymywania pozycji wbrew grawitacji to drżenie czynnościowe, a nasilone drżenie fizjologiczne to objawowe drżenie czynnościowe kończyn górnych, które może ustąpić po usunięciu przyczyny.
- Drżenie spoczynkowe: stanowisko definiuje je jako drżenie części ciała, która nie jest celowo aktywowana; mp.pl opisuje je w chorobie Parkinsona, gdy ręce są rozluźnione i całkowicie podparte.
- Sposób klasyfikacji: mp.pl dzieli drżenie według przyczyn i sytuacji, w których się pojawia. Eksperci proponują dwie osie: cechy kliniczne (wiek początku, wywiad rodzinny, rozmieszczenie, warunki aktywacji, inne objawy i badania) oraz przyczynę (nabytą, genetyczną lub nieznaną).
Najważniejsze o drżeniu rąk
- Drżenie to mimowolny, rytmiczny ruch części ciała.
- Najczęstsze jest nasilone drżenie fizjologiczne, wywołane emocjami, zmęczeniem, głodem lub kofeiną.
- Najczęstszą chorobową przyczyną jest drżenie samoistne.
- Drżenie spoczynkowe, jednostronne i znikające przy ruchu pasuje do choroby Parkinsona.
- Do lekarza warto iść, gdy drżenie narasta, jest jednostronne, pojawia się w spoczynku lub nagle.
- Diagnostyka obejmuje badanie neurologiczne, badania krwi, a w razie potrzeby rezonans i EMG.
Najczęstsze pytania o drżenie rąk
Te odpowiedzi mają charakter ogólny i nie zastępują wizyty ani indywidualnej oceny lekarskiej.
Dlaczego trzęsą mi się ręce?
Najczęściej to nasilone drżenie fizjologiczne, wywołane stresem, lękiem, zmęczeniem, niedoborem snu, głodem, odwodnieniem, dużą ilością kofeiny lub intensywnym wysiłkiem.
Kiedy drżenie rąk jest groźne?
Gdy nie ma jasnej przyczyny i nie ustępuje, narasta, pojawia się w spoczynku, jest jednostronne, zaczęło się nagle, utrudnia codzienne czynności lub towarzyszą mu inne objawy neurologiczne.
Czy drżenie rąk to objaw Parkinsona?
Nie zawsze. W chorobie Parkinsona drżenie jest spoczynkowe, zwykle jednostronne i zanika przy ruchach dowolnych. Najczęstszą chorobową przyczyną drżenia rąk jest drżenie samoistne.
Czy kofeina może powodować drżenie rąk?
Tak. Spożycie dużej ilości kofeiny należy do czynników, które nasilają drżenie fizjologiczne.
Jakie badania robi się przy drżeniu rąk?
Lekarz zbiera wywiad i przeprowadza badanie neurologiczne, potem może zlecić badania krwi (tarczyca, wątroba, nerki, glukoza, elektrolity), rezonans magnetyczny mózgu lub zapis EMG wielu mięśni.
Do jakiego lekarza z drżeniem rąk?
Diagnostyką i leczeniem drżenia rąk zajmują się neurolodzy. Gdy drżenie ma łagodną przyczynę, zwykle wystarczy radzenie sobie z emocjami i higieniczny tryb życia.
Źródła
- Medycyna Praktyczna dla pacjentów (mp.pl) · Drżenie rąk – przyczyny, objawy i leczenie. Kiedy jest groźne i co pomaga?
- Bhatia KP, et al. Consensus Statement on the classification of tremors. From the task force on tremor of the International Parkinson and Movement Disorder Society. Mov Disord. 2018
Ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarskiej. Diagnoza i leczenie zależą od Twojej wizyty i historii choroby. W nagłym wypadku zadzwoń pod 112.