Depresja maskowana: objawy, które udają inne choroby

01Depresja

Czym jest depresja

Depresja to choroba psychiczna z grupy zaburzeń nastroju. Według mp.pl jej trzy główne objawy to obniżony nastrój, czyli smutek, mniej energii, co widać m.in. w zaleganiu w łóżku i ograniczeniu aktywności, oraz anhedonia, czyli niezdolność do cieszenia się tym, co dotąd cieszyło.

Mogą jej towarzyszyć zaburzenia snu, głównie bezsenność, zmniejszony apetyt, trudności z koncentracją, niska samoocena i pesymizm, a w najcięższych epizodach myśli i tendencje samobójcze. Aby rozpoznać epizod depresyjny, objawy muszą trwać co najmniej 2 tygodnie. Więcej o typowych objawach przeczytasz w poradniku depresja: objawy.

02Co to jest

Czym jest depresja maskowana

Depresja maskowana to jeden z rodzajów depresji, choć klasyfikacje nie wyróżniają jej jako odrębnego podtypu. Według Medycyny Praktycznej określenie „maskowana” oznacza, że depresja ukrywa się za objawami wskazującymi na inną chorobę. Spotyka się też nazwy: subdepresja, ekwiwalent depresji, depresja bez depresji, depresja ukryta lub somatyczna.

Obniżony nastrój, spadek energii i utrata radości są słabsze albo w ogóle ich nie ma, a na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia snu, lęk o zmiennym nasileniu, różne dolegliwości z ciała i bóle. Czasem taka postać poprzedza typowy epizod depresji albo utrzymuje się po ustąpieniu jego typowych objawów.

03Częstość

Jak często występuje

Według badań przytaczanych przez mp.pl depresja dotyka 5–17% społeczeństwa, a depresja maskowana stanowi 6–7% wszystkich zespołów depresyjnych. Szacuje się, że 30–40% chorych zgłasza się po pomoc najpierw do lekarzy innych specjalności niż psychiatra.

Badanie Światowej Organizacji Zdrowia opisane w New England Journal of Medicine (Simon i wsp., 1999) objęło pacjentów 15 ośrodków podstawowej opieki zdrowotnej w 14 krajach. Wśród osób z dużą depresją 69% zgłaszało lekarzowi wyłącznie objawy z ciała, połowa miała wiele niewyjaśnionych dolegliwości somatycznych, a 11% zaprzeczało objawom psychicznym depresji przy bezpośrednim pytaniu.

04Sen i lęk

Maski depresji: zaburzenia snu i lęk

Wyróżnia się kilka grup tzw. masek depresji: psychopatologiczne, psychosomatyczne, bólowe, behawioralne i zaburzenia rytmów biologicznych. Według mp.pl najczęstsze są te ostatnie: trudności z zasypianiem i wczesne budzenie się, choć bywa też nadmierna senność.

Maski psychopatologiczne sugerują inną chorobę psychiczną. Należą do nich:

• przewlekły, tzw. wolnopłynący lęk, który może dawać objawy z przewodu pokarmowego (biegunki, zaparcia, bóle brzucha) lub z układu krążenia, nawet przypominające zawał serca,
• natręctwa, czyli natrętne myśli (obsesje) i natrętne czynności (kompulsje), np. wielokrotne sprawdzanie zamknięcia drzwi,
• jadłowstręt psychiczny, czyli anoreksja, ze znacznym ubytkiem masy ciała.

05Ciało i ból

Maski psychosomatyczne, bólowe i behawioralne

Według Medycyny Praktycznej do masek psychosomatycznych, oprócz objawów z przewodu pokarmowego i układu krążenia, należą m.in.:

• świąd skóry,
• zaburzenia funkcji seksualnych,
• zespół niespokojnych nóg: mrowienie lub pieczenie, najczęściej w łydkach, które zmusza do poruszania nogami.

Maska bólowa to wszelkie dolegliwości bólowe, najczęściej bóle głowy, brzucha i nerwów obwodowych (neuralgie). Maski behawioralne to przede wszystkim okresowe nadużywanie alkoholu lub leków; przy uporczywym bólu często dochodzi do nadużywania leków przeciwbólowych, a przed lękiem ucieka się w alkohol.

06Rozpoznanie

Jak rozpoznaje się depresję maskowaną

Rozpoznanie jest dla lekarza dużym wyzwaniem. Według mp.pl chorzy najpierw trafiają do lekarza rodzinnego, który kieruje ich do różnych specjalistów, a po konsultacjach, badaniach obrazowych i laboratoryjnych okazuje się, że stan somatyczny jest prawidłowy.

Podobnie jak typowa depresja, postać maskowana przebiega z nawrotami i okresami bez objawów, a przy kolejnym epizodzie maska może być inna. Lekarz powinien zapytać o choroby psychiczne w rodzinie: zaburzenia nastroju u najbliższych zwiększają prawdopodobieństwo depresji maskowanej, więc warto tę wiedzę przekazać lekarzowi. Kluczowe jest zawsze wykluczenie somatycznego podłoża dolegliwości; trafność diagnozy potwierdza skuteczność leczenia przeciwdepresyjnego.

07Leki

Leczenie lekami przeciwdepresyjnymi

Leczenie depresji maskowanej nie różni się zasadniczo od leczenia depresji o typowym obrazie, a jego podstawą są leki przeciwdepresyjne. Według Medycyny Praktycznej:

• najczęściej zaleca się na początek leki z grupy SSRI; ich działania niepożądane, np. nudności czy zaburzenia snu, zwykle słabną po kilku tygodniach,
• leki z grupy SNRI mogą być przydatne zwłaszcza w masce bólowej, bo działają też przeciwbólowo, ale mogą podnosić ciśnienie tętnicze,
• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne też działają przeciwbólowo, ale są dziś rzadziej stosowane z powodu gorszej tolerancji.

Skuteczność ocenia się nie wcześniej niż po 2–4 tygodniach. Po pierwszym epizodzie leki przyjmuje się co najmniej 6 miesięcy od ustąpienia objawów. Leki przeciwdepresyjne nie uzależniają, choć po nagłym odstawieniu mogą wystąpić objawy odstawienne.

08Psychoterapia

Psychoterapia, styl życia i rokowanie

Oprócz leków za skuteczną i zalecaną, zwłaszcza jako dodatek do farmakoterapii, uznaje się psychoterapię. Według mp.pl największą skuteczność przypisuje się terapii poznawczo-behawioralnej i interpersonalnej. Wspomagająco działają zawsze zdrowa, zbilansowana dieta i regularna aktywność fizyczna, szczególnie na świeżym powietrzu.

Całkowite wyleczenie jest możliwe, ale rzadkie, bo depresja ma tendencję do nawrotów: po pierwszym epizodzie ryzyko kolejnego wynosi 50–85%, po drugim 80–90%. Dobrze dobrane leczenie pozwala jednak normalnie funkcjonować. W naszej poradni psychologicznej w Bilbao prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną dorosłych (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Medycyna Praktyczna i badanie Simon i wsp. (1999) inaczej opisują objawy somatyczne w depresji:

• Jak często: według mp.pl depresja maskowana to 6–7% zespołów depresyjnych. W badaniu WHO 69% osób z dużą depresją zgłaszało lekarzowi wyłącznie objawy somatyczne, a 11% zaprzeczało objawom psychicznym. Badanie podkreśla, że częstość zależy od przyjętej definicji somatyzacji.
• Skąd zmienność: mp.pl wiąże rozpoznanie przede wszystkim z wykluczeniem przyczyn somatycznych i wywiadem rodzinnym. Badanie wskazuje, że to, jak często depresja ujawnia się wyłącznie objawami z ciała, zależy częściowo od lekarzy, systemu opieki zdrowotnej i różnic kulturowych.
• Stały lekarz: mp.pl nie omawia roli relacji z lekarzem. W badaniu postać somatyczna była częstsza w ośrodkach, w których chorzy nie mieli stałego lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

10W skrócie

Najważniejsze o depresji maskowanej

• To depresja ukryta za objawami innej choroby: zaburzeniami snu, lękiem, bólami, dolegliwościami z ciała.
• Typowy smutek, spadek energii i utrata radości są słabe lub ich nie ma.
• Chorzy często trafiają najpierw do lekarzy innych specjalności niż psychiatra.
• Rozpoznanie wymaga wykluczenia przyczyn somatycznych.
• Leczy się ją jak typową depresję: lekami przeciwdepresyjnymi i psychoterapią.
• Depresja ma tendencję do nawrotów, ale dobre leczenie pozwala normalnie funkcjonować.