Anhedonia: gdy nic nie cieszy. Objawy i przyczyny

01Co to jest

Czym jest anhedonia

Termin anhedonia pochodzi z greki i oznacza niemal dosłownie „brak przyjemności” (an – „bez”, hedone – „przyjemność”). Według mp.pl to objaw różnych zaburzeń psychicznych, który polega na tym, że dana osoba nie potrafi czerpać przyjemności z tego, co dotąd ją przynosiło, albo odczuwa jej znacznie mniej niż wcześniej.

Anhedonia nie jest samodzielną chorobą. Dlatego zawsze szuka się przyczyny, która ją wywołuje.

02Rodzaje

Trzy rodzaje anhedonii

Medycyna Praktyczna wyróżnia trzy typy anhedonii:

• konsumpcyjna: przyjemności nie przynosi samo doświadczanie sytuacji uznawanych za „nagrodę”,
• antycypacyjna: przyjemności nie sprawia oczekiwanie na takie sytuacje, co zwykle odbiera motywację do działania, by je osiągnąć,
• społeczna: brakuje przyjemności z kontaktów z ludźmi, co często prowadzi do izolacji.

03Depresja

Anhedonia a depresja

Anhedonię najczęściej kojarzy się z depresją. Według mp.pl obok obniżonego nastroju i spadku energii należy do jej podstawowych objawów. Nie każda osoba z epizodem depresyjnym jej doświadcza, a sama anhedonia nie wystarcza do rozpoznania depresji, bo potrzebne są też inne objawy.

Przegląd w Neuroscience & Biobehavioral Reviews (Treadway, Zald, 2011) również nazywa anhedonię podstawowym objawem dużej depresji. O pozostałych objawach przeczytasz w poradniku depresja: objawy.

04Inne przyczyny

Schizofrenia, uzależnienia i inne zaburzenia

Anhedonia może pojawić się w przebiegu różnych chorób i zaburzeń psychicznych. Według Medycyny Praktycznej:

• w schizofrenii jest jednym z tzw. objawów negatywnych, w odróżnieniu od objawów wytwórczych, takich jak urojenia czy omamy,
• w uzależnieniach występuje głównie po przerwaniu przyjmowania substancji, co zwykle prowadzi do ponownego po nią sięgnięcia,
• może być stałym lub okresowym objawem właściwie każdego zaburzenia psychicznego.

05Mózg

Co dzieje się w mózgu

Według mp.pl na poziomie neurobiologicznym anhedonia wynika z nieprawidłowości przekaźnictwa dopaminy w tzw. układzie nagrody w mózgu. Ważną rolę w odczuwaniu przyjemności pełnią też endogenne opioidy, m.in. endorfiny. Układ nagrody jest też kluczowy w procesie uzależnienia, co tłumaczy związek anhedonii z uzależnieniami.

Przegląd Treadway i Zald zwraca uwagę, że mimo dziesięcioleci przypuszczeń dowody na rolę dopaminy pozostają niejednoznaczne. Według przeglądu dopamina wiąże się przede wszystkim z motywacyjną stroną nagrody, dlatego proponują oddzielać deficyt przyjemności od deficytu motywacji.

06Po lekach

Anhedonia czy „znieczulenie emocjonalne” po lekach

Spotyka się pojęcie anhedonii polekowej. Według Medycyny Praktycznej nie jest ono do końca poprawne. Dotyczy zjawiska obserwowanego czasem po dłuższym stosowaniu leków przeciwdepresyjnych, głównie z grup SSRI i SNRI, czyli tzw. znieczulenia emocjonalnego: zmniejsza się zdolność do odczuwania zarówno pozytywnych, jak i negatywnych emocji.

W uproszczeniu: przy znieczuleniu emocjonalnym nic nie cieszy, ale też nic nie smuci. W anhedonii w ścisłym znaczeniu brakuje przyjemności, a emocje negatywne są nadal odczuwane.

07Związek

Jak anhedonia wpływa na związek

Anhedonia społeczna osłabia przyjemność i satysfakcję z relacji, także romantycznych, co może ograniczać zaangażowanie emocjonalne i zdolność do odczuwania miłości. Według mp.pl partner osoby z takimi trudnościami powinien wiedzieć, że wycofywanie się z relacji i unikanie kontaktu to objaw choroby lub zaburzenia.

Odpowiednie leczenie, którego ważnym elementem jest wsparcie bliskich, nawet gdy chory zdaje się go nie potrzebować, najczęściej prowadzi do stopniowej poprawy w związku. Takie wsparcie może polegać „jedynie” na samej obecności partnera.

08Leczenie

Leczenie anhedonii i czas jej trwania

Ponieważ anhedonia jest objawem, jej leczenie polega na terapii choroby podstawowej. Według Medycyny Praktycznej:

• w depresji stosuje się leki przeciwdepresyjne z różnych grup; niektóre z nich nieco skuteczniej zmniejszają anhedonię, więc psychiatra może częściej je wybierać,
• przy znieczuleniu emocjonalnym po lekach zaleca się zmianę lub dołączenie leku przeciwdepresyjnego, który rzadziej je wywołuje,
• w schizofrenii zaleca się najnowsze leki przeciwpsychotyczne, tzw. trzeciej generacji, silnie działające na objawy negatywne,
• przy uzależnieniu konieczna jest abstynencja, a do jej uzyskania kluczowe są długoterminowe oddziaływania psychoterapeutyczne.

Anhedonia trwa tak długo jak jej przyczyna; przy depresji zależy to m.in. od leczenia, chorób współistniejących i okoliczności. W naszej poradni psychologicznej w Bilbao prowadzimy psychoterapię dorosłych (wizyty po hiszpańsku).

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Medycyna Praktyczna i przegląd Treadway i Zald (2011) różnią się w opisie anhedonii:

• Rola dopaminy: mp.pl wyjaśnia anhedonię nieprawidłowościami przekaźnictwa dopaminy w układzie nagrody. Przegląd zauważa, że dowody na rolę dopaminy są niejednoznaczne i często sprzeczne, a dopamina dotyczy głównie motywacji, a nie samej przyjemności.
• Definicja: mp.pl dzieli anhedonię na konsumpcyjną, antycypacyjną i społeczną. Przegląd uważa dotychczasową definicję za zbyt mało precyzyjną i proponuje wyraźnie oddzielić deficyt przyjemności od deficytu motywacji oraz nowe pojęcie anhedonii decyzyjnej, czyli wpływu anhedonii na decyzje związane z nagrodą.
• Stały stan czy proces: mp.pl opisuje anhedonię jako objaw trwający tak długo jak jego przyczyna. Przegląd proponuje odejść od ujmowania anhedonii jako stałego, podobnego do nastroju stanu.

10W skrócie

Najważniejsze o anhedonii

• Anhedonia to mniejsza zdolność do odczuwania przyjemności albo jej brak.
• Jest objawem, a nie chorobą: najczęściej depresji, ale też schizofrenii i uzależnień.
• Wyróżnia się anhedonię konsumpcyjną, antycypacyjną i społeczną.
• Znieczulenie emocjonalne po lekach obejmuje też emocje negatywne; anhedonia nie.
• Leczenie polega na terapii choroby podstawowej.
• Anhedonia trwa tak długo jak jej przyczyna, a wyleczenie jest możliwe.