Fibromyalgie: klachten, oorzaak en wat je zelf kunt doen

01Wat is het

Wat is fibromyalgie?

Bij fibromyalgie heb je last van pijnlijke spieren, die vaak stijf aanvoelen. De pijn zit niet op 1 plek, maar op veel plekken in je lichaam. En de pijn duurt lang: je kunt er maanden of jaren last van hebben. Meestal heb je er ook andere klachten bij, zoals moe zijn.

Het is niet duidelijk waar fibromyalgie door komt. Er is geen schade of ontsteking aan je spieren of gewrichten.

02Pijn en stijfheid

Pijn, stijve en slappere spieren

De pijn kan zitten in je kaak, nek en schouders, rug en borst, armen, heupen en benen. Hij kan zeurend, stekend of kloppend aanvoelen. Bij sommige mensen doet het al pijn als iemand ze aanraakt, of als ze kleding op hun huid voelen. De pijn wordt soms erger bij kou.

• Stijve spieren. Je spieren en gewrichten kunnen heel stijf aanvoelen, vooral als je lang in dezelfde houding hebt gezeten of gelegen, zoals bij uit bed komen.
• Slappere spieren. Omdat bewegen pijn doet, ga je minder bewegen. Daardoor kunnen je spieren slapper worden en je conditie slechter. Dingen als een boodschappentas dragen kunnen dan te zwaar zijn.

03Andere klachten

Moe zijn, slecht slapen en andere klachten

• Moe zijn. Je kunt je uitgeput voelen, vaak al in de ochtend, en het kan erger worden als je wat hebt gedaan.
• Slecht slapen. Door de pijn, zorgen of weinig doen overdag. Veel mensen voelen zich na het slapen niet uitgerust.
• Psychische klachten. Somberheid of depressie, bang of ongerust zijn, snel boos worden of dingen vermijden uit angst voor meer klachten. Ook kun je er last van hebben dat anderen niet begrijpen dat je pijn hebt.
• Overige. Moeite om je aandacht erbij te houden, vaak dingen vergeten, niet tegen geluid, licht of geuren kunnen, tintelingen in armen of benen en buikklachten.

Somber of depressief? Lees ook onze gids over depressie.

04Oorzaak

Hoe ontstaat fibromyalgie?

Dat weten we niet precies. Waarschijnlijk gebeuren er veel dingen tegelijk:

• Hoe je lichaam reageert op pijn. Als pijn lang duurt, kunnen je hersenen en zenuwen extra gevoelig worden. De pijn voelt dan erger, duurt langer of breidt zich uit. Daardoor kun je ook slechter tegen licht, geluid of geur.
• Wat je denkt, voelt en doet. Denk je dat de pijn gevaarlijk is, dan maak je je zorgen en durf je minder te bewegen. Je spieren worden stijver en zwakker, je doet minder aan hobby's en werk en je denkt vaker aan de pijn.
• Hoe anderen reageren. Als mensen om je heen erg bezorgd zijn, of je pijn juist niet snappen, kan dat spanning geven. Gaan ze voor je zorgen, dan word je zelf minder actief.

05Diagnose

Hoe weet je of je fibromyalgie hebt?

Het is heel lastig om het zeker te weten, omdat er geen duidelijke oorzaak in de spieren of gewrichten te vinden is. Bloedonderzoek of een scan geeft een normale uitslag. Fibromyalgie komt soms wel voor samen met andere ziektes, zoals artrose. Meestal spreken artsen van fibromyalgie als:

• je langer dan 3 maanden pijn hebt,
• de pijn en stijfheid over je hele lichaam zitten, dus niet alleen links of rechts, of alleen in je rug of een been,
• je er andere klachten bij hebt, zoals moe zijn, slecht slapen, je somber voelen of je aandacht niet kunnen houden,
• je klachten een groot deel van de dag aanwezig zijn.

06Bewegen

Zelf doen: blijf bewegen

Als je minder fit bent, kun je meer last krijgen van pijn en moeheid. Bewegen helpt ook tegen somberheid en om beter te slapen. Probeer iedere dag te wandelen, of ga fietsen, in de tuin werken of zwemmen. Bewegen kan moeite kosten of pijn doen, maar dat gaat vanzelf over. Wordt de pijn veel erger, doe dan tijdelijk wat minder.

Stel doelen. Wil je bijvoorbeeld over 1 maand 10 minuten per dag meer wandelen? Wandel dan elke dag een minuut langer, ook al heb je pijn. Je merkt meestal dat het steeds beter gaat.

Verdeel je activiteiten over de dag en de week, en wissel taken die moeite kosten af met momenten van ontspanning.

07Andere adviezen

Zelf doen: slapen, ontspannen en steun

• Blijf bezig met andere dingen, zoals leuke dingen doen, mensen ontmoeten, werken, hobby's, muziek en natuur. Zo denk je minder aan de pijn.
• Probeer goed te slapen: ga op tijd naar bed en blijf 's ochtends niet te lang liggen.
• Zoek warmte op, bijvoorbeeld een warme douche of een bad.
• Zorg voor ontspanning, met muziek, lezen, wandelen, meditatie, yoga of sporten. Heb je veel stress, lees dan onze gids over chronische stress.
• Praat over hoe je je voelt en zoek steun bij familie, vrienden en collega's. Begrip, steun en vertrouwen hebben veel invloed op je pijn.
• Blijf werken als dat kan, en bespreek aanpassingen met je werkgever en de bedrijfsarts.

08Behandeling

Behandelingen bij fibromyalgie

Er zijn geen behandelingen die fibromyalgie genezen, maar wel behandelingen waardoor je minder last hebt en beter kunt bewegen.

• Fysiotherapie en oefentherapie. Vind je het moeilijk om te blijven bewegen of zelf oefeningen te doen? De fysiotherapeut of oefentherapeut kan je oefeningen geven en leren beter om te gaan met de pijn.
• Ergotherapie als je moeite hebt met dagelijkse dingen, zoals koken of aankleden.
• Psychische hulp van de praktijkondersteuner of een psycholoog. Je bespreekt hoe jij en de mensen om je heen op de pijn reageren, en welke gedachten en gevoelens de pijn erger maken.
• Pijnrevalidatie als je na bijvoorbeeld fysiotherapie toch heel veel last houdt. Je huisarts kan je doorsturen naar de revalidatiearts.

In onze praktijk voor fysiotherapie in Bilbao helpen we je met oefeningen om in beweging te blijven bij fibromyalgie (de consulten zijn in het Spaans).

09Verschillen

Waar de bronnen verschillen

Een Cochrane-review (Bidonde e.a., 2017) bundelde 13 gerandomiseerde studies met 839 volwassenen met fibromyalgie naar conditietraining (aerobe training), zoals wandelen of fietsen. De bronnen vullen elkaar aan:

• Helpt bewegen? Thuisarts adviseert om in beweging te blijven. In de review gaf conditietraining na 6 tot 24 weken iets minder pijn (ongeveer 11 procentpunt op een schaal van 0 tot 100) en beter lichamelijk functioneren (ongeveer 10 procentpunt) dan geen training.
• Moeheid. Of de training ook tegen moeheid hielp, was onzeker.
• Op lange termijn. Drie studies vonden dat het effect op pijn en functioneren bleef, maar niet op kwaliteit van leven of moeheid.
• Kwaliteit. Het bewijs was meestal van lage kwaliteit. Van de deelnemers die trainden, stopten er ongeveer evenveel als in de controlegroep.

Over medicijnen zegt Thuisarts: pijnstillers helpen meestal niet goed of maar kort. Probeer eerst paracetamol, en gebruik pijnstillers korte tijd, bijvoorbeeld 2 weken. Gebruik geen sterke pijnstillers en geen cannabis; ze helpen niet of heel kort en hebben wel risico's.

10Samengevat

Het belangrijkste over fibromyalgie

• Bij fibromyalgie heb je lang pijn en stijfheid op veel plekken in je lichaam, vaak met moeheid en slecht slapen.
• Er is geen schade of ontsteking aan je spieren of gewrichten; onderzoeken zijn normaal.
• Waarschijnlijk worden je hersenen en zenuwen extra gevoelig voor pijn.
• Blijf bewegen en bezig, verdeel je activiteiten, slaap goed en zorg voor ontspanning.
• Fysiotherapie, oefentherapie, psychische hulp en pijnrevalidatie kunnen helpen.
• Pijnstillers helpen meestal niet goed; gebruik geen sterke pijnstillers of cannabis.