Gdzie jest obojczyk i jak dochodzi do złamania
Obojczyki to dobrze wyczuwalne pod skórą kości, które leżą po obu stronach górnej części klatki piersiowej. Według Medycyny Praktycznej tworzą obręcz barkową i warunkują prawidłową pracę barku.
Do złamań dochodzi przy upadkach na okolicę barku lub klatki piersiowej, także z niewielkiej wysokości, często podczas sportu, np. z roweru. Rzadziej przyczyną jest bezpośrednie uderzenie w obojczyk, np. w wypadku samochodowym. Złamania obojczyka są dość częste i zdarzają się zarówno u dzieci, jak i u dorosłych.
Złamanie obojczyka u noworodka
Szczególnym rodzajem jest złamanie obojczyka u noworodka. Według mp.pl często jest to tzw. złamanie zielonej gałązki: kość wyraźnie się ugina, ale nie traci ciągłości. Do tych złamań dochodzi podczas trudnych porodów. Czynniki ryzyka to:
- duża masa urodzeniowa dziecka,
- niekorzystne ułożenie podczas porodu,
- porody zabiegowe, np. z użyciem kleszczy.
Złamanie objawia się słabszym ruchem ręki, a po kilku dniach, gdy kość się goi, wyczuwalne jest zgrubienie w okolicy obojczyka. Zwykle rozpoznają je neonatolodzy jeszcze w szpitalu, a RTG jest bardzo rzadko potrzebne. Niepowikłane złamanie nie wymaga leczenia, a rokowanie jest świetne. W bardzo rzadkich przypadkach złamaniu towarzyszy uszkodzenie splotu barkowego.
Objawy złamania obojczyka u dzieci i dorosłych
Małe dzieci nie zawsze potrafią wskazać miejsce bólu. Według Medycyny Praktycznej często wskazują na ból całej ręki, trzymają ją przy klatce piersiowej i nie chcą nią ruszać; obrzęk i siniak nie zawsze są widoczne.
Starsze dzieci i dorośli wyraźnie czują ból w miejscu złamania. Pojawiają się:
- wyraźny obrzęk,
- zasinienie,
- czasem deformacja, jeśli odłamy są wyraźnie przemieszczone,
- ból, który uniemożliwia ruch w barku.
Przy silnych urazach, np. w wypadku komunikacyjnym, mogą towarzyszyć złamania żeber z bólem klatki piersiowej, trudnością w nabieraniu powietrza i dusznością.
Co zrobić przy podejrzeniu złamania obojczyka
U dzieci i dorosłych podejrzenie złamania obojczyka powinien według mp.pl ocenić ortopeda na ostrym dyżurze. Zanim tam dotrzesz:
- w miarę możliwości unieruchom rękę: włóż ją na temblak albo przybandażuj do klatki piersiowej,
- schłodź bolesne miejsce,
- możesz przyjąć lek przeciwbólowy dostępny bez recepty.
Jak lekarz rozpoznaje złamanie obojczyka
Ortopeda rozpoznaje złamanie na podstawie wywiadu i badania. Według Medycyny Praktycznej do potwierdzenia diagnozy i oceny przemieszczenia odłamów konieczne jest RTG.
Przy bardzo skomplikowanych złamaniach wieloodłamowych może być potrzebna tomografia komputerowa. U noworodków zwykle wystarcza samo badanie lekarskie.
Leczenie złamania obojczyka u dzieci
U większości dzieci i nastolatków według mp.pl wskazane jest leczenie zachowawcze unieruchomieniem, nawet gdy odłamy się przemieściły: w okresie wzrostu obojczyk może przebudować się do prawidłowego kształtu.
Operacji wymagają u dzieci tylko złamania istotnie przemieszczone, gdy odłamy napinają skórę, oraz złamania u dzieci bliskich końca wzrostu, w wieku około 12–13 lat i później. Najczęściej stosuje się wtedy elastyczny pręt wprowadzany do wnętrza kości. U dzieci złamania obojczyka goją się dobrze i nie pozostawiają trwałych następstw, a rehabilitacja jest bardzo rzadko potrzebna.
Leczenie złamania obojczyka u dorosłych
U dorosłych i młodzieży po zakończeniu wzrostu unieruchomieniem leczy się według Medycyny Praktycznej złamania nieprzemieszczone i nieznacznie przemieszczone; istnieją konkretne wytyczne, jaką odległość między odłamami i jakie skrócenie obojczyka można zostawić bez operacji. Złamania istotnie przemieszczone, napinające skórę oraz złamania obu obojczyków naraz kwalifikuje się do operacji z użyciem płyty i śrub.
Przy leczeniu bez operacji stosuje się różne unieruchomienia:
- temblak,
- opatrunek ósemkowy, miękki lub gipsowy,
- ortezę barku, tzw. kamizelkę,
- gips Dessaulta obejmujący klatkę piersiową i jedną rękę.
Nie udowodniono wyższości żadnego z nich; ortopeda dobiera opatrunek indywidualnie, z myślą o komforcie pacjenta.
Rehabilitacja i powikłania
Dorośli po złamaniu obojczyka, leczonym operacyjnie lub unieruchomieniem, według mp.pl często wymagają rehabilitacji, aby odzyskać pełną sprawność ręki. U większości dorosłych, którzy stosują się do zaleceń i są właściwie rehabilitowani, rokowanie jest dobre.
Rzadkim powikłaniem jest staw rzekomy: mimo upływu czasu w miejscu złamania nie powstaje nowa kość, a odłamy pozostają ruchome. Sprzyjają mu niestosowanie się do zaleceń, zbyt wczesne obciążanie obojczyka i palenie papierosów; zwykle wymaga operacji. Jeśli po złamaniu ręka nie odzyskuje sprawności, porozmawiaj z lekarzem prowadzącym o rehabilitacji. Zobacz też dział fizjoterapii.
Gdzie źródła się różnią
Medycyna Praktyczna i przegląd Cochrane o złamaniach środkowej części obojczyka u dorosłych (Lenza, 2019) różnią się w ocenie operacji:
- Wskazania: mp.pl kwalifikuje do operacji złamania istotnie przemieszczone. Przegląd 14 badań z udziałem 1469 dorosłych stwierdza, że operacja nie daje dodatkowych korzyści w zakresie sprawności ręki, bólu i jakości życia, choć jakość tych dowodów jest niska.
- Niepowodzenia leczenia: według przeglądu operacja może zmniejszać liczbę niepowodzeń, np. braku zrostu wymagającego kolejnego zabiegu; po leczeniu bez operacji częściej dochodziło do objawowego braku zrostu (11,6%).
- Decyzja: przegląd podkreśla, że leczenie trzeba wybierać indywidualnie, po rozważeniu korzyści, ryzyka i preferencji pacjenta; podobnie mp.pl zaznacza, że ortopeda dobiera unieruchomienie indywidualnie.
Najważniejsze o złamaniu obojczyka
- Do złamań obojczyka dochodzi najczęściej przy upadku na bark, np. z roweru.
- Objawy u dorosłych to ból, obrzęk, siniak, czasem deformacja i niemożność ruszania barkiem.
- Przed ostrym dyżurem warto unieruchomić rękę na temblaku i schłodzić bolesne miejsce.
- Rozpoznanie potwierdza RTG; u noworodków zwykle wystarcza badanie.
- Dzieci leczy się głównie unieruchomieniem; u dorosłych operuje się złamania istotnie przemieszczone.
- Dorośli często potrzebują rehabilitacji; rzadkim powikłaniem jest staw rzekomy.
Najczęstsze pytania o złamanie obojczyka
Te odpowiedzi mają charakter ogólny i nie zastępują wizyty ani indywidualnej oceny lekarskiej.
Jak rozpoznać złamanie obojczyka?
U dorosłych i starszych dzieci wyraźnie boli miejsce złamania, pojawiają się obrzęk i siniak, a ból uniemożliwia ruch w barku. Rozpoznanie potwierdza RTG.
Jak leczy się złamanie obojczyka?
Najczęściej unieruchomieniem: temblakiem, opatrunkiem ósemkowym, ortezą barku lub gipsem. Złamania istotnie przemieszczone, napinające skórę lub obu obojczyków kwalifikuje się do operacji.
Czy złamany obojczyk trzeba operować?
U dzieci rzadko, bo obojczyk przebudowuje się w czasie wzrostu. U dorosłych operuje się przede wszystkim złamania istotnie przemieszczone.
Co robić przed wizytą na ostrym dyżurze?
Unieruchomić rękę na temblaku albo przybandażować ją do klatki piersiowej, schłodzić bolesne miejsce i w razie potrzeby przyjąć lek przeciwbólowy bez recepty.
Czy po złamaniu obojczyka potrzebna jest rehabilitacja?
U dorosłych często tak, aby odzyskać pełną sprawność ręki, zarówno po operacji, jak i po unieruchomieniu. U dzieci jest bardzo rzadko konieczna.
Co to jest staw rzekomy obojczyka?
To rzadkie powikłanie, gdy w miejscu złamania nie powstaje nowa kość, a odłamy pozostają ruchome. Sprzyjają mu zbyt wczesne obciążanie i palenie; zwykle wymaga operacji.
Źródła
- Medycyna Praktyczna dla pacjentów (mp.pl) · Złamany obojczyk – przyczyny, objawy i leczenie
- Lenza M, et al. Surgical versus conservative interventions for treating fractures of the middle third of the clavicle. Cochrane Database Syst Rev. 2019
Ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny lekarskiej. Diagnoza i leczenie zależą od Twojej wizyty i historii choroby. W nagłym wypadku zadzwoń pod 112.