Ślinotok: przyczyny nadmiernego ślinienia i leczenie

01Co to jest

Ślinienie i ślinotok: czym się różnią

Ślinienie to stan zwiększonej ilości śliny w jamie ustnej, a ślinotok to stan, w którym ślina wypływa z jamy ustnej. Według mp.pl oba są objawami, a nie chorobami.

Uczucie, że śliny jest za dużo, nie zawsze oznacza, że gruczoły ślinowe produkują jej za dużo. U większości osób ilość śliny jest prawidłowa, ale upośledzone jest jej przełykanie, co prowadzi do gromadzenia się śliny w jamie ustnej.

02Przyczyny

Przyczyny nadmiernego ślinienia u dorosłych

Nadmierne ślinienie może wywołać wszystko, co utrudnia połykanie, zaburza kontrolę mięśni albo zwiększa wydzielanie śliny. Medycyna Praktyczna wymienia:

• niektóre pokarmy, zwłaszcza kwaśne, np. cytrusy, albo bardzo słodkie; ślinienie jest wtedy przejściowe,
• choroby układu nerwowego: udar mózgu, porażenie mózgowe, chorobę Parkinsona, stwardnienie zanikowe boczne (SLA), stwardnienie rozsiane, a także zespół Downa i autyzm,
• zakażenia: anginę, mononukleozę, zakażenia zatok i migdałków,
• chorobę refluksową przełyku,
• niektóre leki, np. z grupy leków przeciwpsychotycznych i przeciwdepresyjnych.

Ślinotok jest też objawem wścieklizny. Nagły ślinotok może towarzyszyć uwięźnięciu ciała obcego w przełyku, razem z bólem i trudnością w przełykaniu, bólem w klatce piersiowej i wymiotami.

03Zatrucie

Ślinienie w ostrym zespole cholinergicznym

Ślinienie jest też charakterystycznym objawem ostrego zespołu cholinergicznego, wywołanego zatruciem lub przedawkowaniem leków, które pobudzają układ przywspółczulny. To bardzo poważny stan, zagrażający życiu.

Według mp.pl oprócz ślinienia objawami są m.in.:

• zaczerwienienie skóry, zwężenie źrenic i zaburzenia widzenia,
• kaszel i duszność,
• łzawienie i potliwość,
• kolka jelitowa i biegunka,
• zwolnienie akcji serca,
• bezwiedne oddawanie moczu i stolca.

04W nocy

Ślinienie się podczas snu

Niektóre osoby ślinią się podczas snu. Według Medycyny Praktycznej zwykle wiąże się to z pozycją ciała, a dokładnie ze spaniem na brzuchu.

Ślinienie w nocy może nie mieć związku z żadną chorobą albo być objawem np. choroby refluksowej przełyku. U niemowląt ślinienie się jest zazwyczaj zjawiskiem fizjologicznym.

05Stres

Nadmiar śliny a stres i lęk

Stres i zaburzenia lękowe mogą wpływać na wydzielanie śliny przez autonomiczny układ nerwowy. Najczęściej opisywanym skutkiem stresu jest jednak zmniejszenie ilości śliny i suchość w ustach.

Osoby z zaburzeniami lękowymi mogą mimo to mieć wrażenie nadmiaru śliny. Według mp.pl silne napięcie emocjonalne może utrudniać połykanie. Część osób z zaburzeniami lękowymi skupia się też na prawidłowych procesach w organizmie, np. na przełykaniu śliny, i wtedy ma poczucie, że śliny jest za dużo, choć jej ilość jest prawidłowa.

06Pilnie

Kiedy nadmierne ślinienie wymaga pilnej pomocy

Medycyna Praktyczna wskazuje, że pilnej pomocy lekarskiej wymaga nadmierne ślinienie, które pojawia się nagle i towarzyszą mu:

• trudności w połykaniu,
• krztuszenie się,
• duszność,
• zaburzenia mowy,
• osłabienie jednej strony ciała lub zaburzenia świadomości,
• inne nagłe objawy neurologiczne.

07Diagnostyka

Jak lekarz szuka przyczyny

Lekarz najpierw zbiera wywiad i bada chorego. Według mp.pl często już na tym etapie udaje się ustalić przyczynę, bo najczęściej ślinienie wynika z zaburzeń przełykania śliny, a nie z jej nadprodukcji.

Gdy lekarz podejrzewa nadprodukcję śliny, może skierować na sialometrię, czyli pomiar szybkości wydzielania śliny. To badanie bezbolesne i nieinwazyjne: ślinę zbiera się do pojemnika przez określony czas, najpierw w spoczynku, potem podczas stymulacji, np. żucia gumy.

08Leczenie

Leczenie: od ćwiczeń połykania po zabiegi

Leczenie zależy od przyczyny. Jeśli winny jest lek, lekarz może rozważyć zmianę dawki, pory podawania albo innego preparatu. Przy chorobie neurologicznej ważne jest leczenie choroby podstawowej.

Według mp.pl pomocne mogą być trening połykania i terapia logopedyczna, szczególnie gdy problem wynika z nieprawidłowego połykania, a nie z nadmiaru śliny. W naszej poradni logopedycznej w Bilbao prowadzimy terapię zaburzeń połykania (wizyty po hiszpańsku).

• leki zmniejszające wydzielanie śliny: stosowane rzadziej, mogą powodować suchość w ustach, zaburzenia widzenia, zaparcia i zatrzymanie moczu,
• toksyna botulinowa wstrzykiwana do gruczołów ślinowych: przy przewlekłym, nasilonym ślinieniu, wyłącznie gdy przyczyną jest nadmierna aktywność gruczołów; działa szybko i skutecznie, ale efekt utrzymuje się zwykle około sześciu miesięcy i zabieg trzeba powtarzać,
• leczenie chirurgiczne w ciężkich przypadkach: usunięcie części gruczołów ślinowych albo podwiązanie przewodów wyprowadzających ślinę.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

Medycyna Praktyczna i przegląd systematyczny o toksynie botulinowej (Lim i wsp., 2006) różnie oceniają miejsce tej metody:

• Kiedy toksyna: mp.pl zaleca ją wyłącznie przy przewlekłym, nasilonym ślinieniu z nadmiernej aktywności gruczołów, a wcześniej wymienia zmianę leków, trening połykania i terapię logopedyczną. Autorzy przeglądu piszą, że toksyna jest bezpieczną, mało inwazyjną i skuteczną metodą, która może stać się leczeniem z wyboru.
• Siła dowodów: mp.pl nazywa toksynę bardzo skuteczną metodą. Przegląd znalazł tylko dwa badania z randomizacją i cztery inne badania; brakowało danych o najlepszej dawce, porównań różnych gruczołów i porównania z chirurgią, dlatego autorzy wzywają do kolejnych badań.
• Działania niepożądane: mp.pl skupia się na tym, że efekt nie jest trwały. Przegląd odnotował niewielkie działania niepożądane w jednym z badań z randomizacją.

10W skrócie

Najważniejsze o ślinotoku

• Ślinienie to nadmiar śliny w ustach, a ślinotok to jej wypływanie z ust.
• Najczęściej przyczyną jest utrudnione połykanie, a nie nadmiar śliny.
• Przyczyny to m.in. choroby układu nerwowego, zakażenia, refluks i niektóre leki.
• Nagłe ślinienie z trudnością w połykaniu, dusznością lub objawami neurologicznymi wymaga pilnej pomocy.
• Gdy problemem jest połykanie, pomagają trening połykania i terapia logopedyczna.
• Przy nadmiernej aktywności gruczołów stosuje się leki, toksynę botulinową, a w ciężkich przypadkach zabieg.