Skręcona kostka: objawy, pierwsza pomoc i leczenie

01Co to jest

Czym jest skręcenie kostki

Według artykułu ortopedycznego w mp.pl (Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie) skręcenie stawu skokowego to uraz tkanek miękkich: torebka stawowa i więzadła ulegają rozciągnięciu, a czasem częściowemu przerwaniu, ale powierzchnie stawowe nie przemieszczają się względem siebie.

Przy jeszcze większej sile urazu dochodzi do zwichnięcia, czyli przemieszczenia końców kości, a przy sile działającej na kość do złamania. Skręcenie powstaje najczęściej przy nagłym zagięciu stopy do wewnątrz: przy upadku ze schodów, ześlizgnięciu się z krawężnika lub gdy stopa wpadnie w zagłębienie w ziemi.

Mp.pl zaznacza, że skręcenie może dotyczyć każdego stawu, ale zwykle występuje właśnie w stawie skokowym. Nagłe i silne skręcenie stopy do środka rozciąga więzadła po bocznej stronie stawu, w okolicy kostki bocznej, i dlatego właśnie tam pojawiają się ból i obrzęk. Według ciężkości uszkodzenia urazy dzieli się na skręcenia, zwichnięcia i złamania.

02Stopnie

Stopnie skręcenia kostki

Mp.pl wyróżnia trzy stopnie skręcenia stawu skokowego:

• I stopień: rozciągnięcie więzadeł z bólem i obrzękiem stawu,
• II stopień: częściowe rozerwanie więzadeł i torebki stawowej,
• III stopień: całkowite rozerwanie torebki stawowej i przerwanie więzadeł, z niestabilnością stawu i bardzo nasilonymi dolegliwościami.

Wytyczne Vuurberga i współpracowników z 2018 roku przypominają, że stopień uszkodzenia więzadeł najdokładniej ocenia badanie przeprowadzone 4–5 dni po urazie, gdy zmniejszy się ostry obrzęk.

03Objawy

Jak wygląda skręcona kostka

Według mp.pl typowe objawy to:

• ból po bocznej stronie stawu skokowego, w okolicy kostki bocznej,
• obrzęk tej okolicy,
• krwiak, widoczny jako zasinienie pod skórą.

Przy całkowitym rozerwaniu więzadeł może pojawić się niestabilność stawu, ale zwykle rozpoznaje się ją dopiero po ustąpieniu fazy ostrej, gdy wracają dolegliwości i problemy przy chodzeniu.

04Diagnostyka

Kiedy RTG i inne badania

Mp.pl zaleca w diagnostyce takiego urazu RTG, aby wykluczyć złamanie. Rezonans magnetyczny lub USG wykonuje się w celu poszerzonej diagnostyki, np. uszkodzeń więzadeł, gdy dolegliwości się utrzymują.

Po urazie kostki z dużym bólem i obrzękiem o badaniach decyduje lekarz. Wytyczne z 2018 roku dodają, że stopień uszkodzenia więzadeł najlepiej ocenić w badaniu powtórzonym kilka dni po urazie.

05Pierwsza pomoc

Co robić po skręceniu: zasada RICE

Według mp.pl leczenie czynnościowe polega na odciążeniu kończyny i zasadzie RICE:

• Rest, odpoczynek: odciążenie nogi, w razie potrzeby kulami łokciowymi,
• Ice, chłodzenie w ostrej fazie przez pierwsze 2–3 dni,
• Compression, ucisk opaską elastyczną, ortezą lub stabilizatorem,
• Elevation, uniesienie kończyny, które zmniejsza obrzęk.

Mp.pl wymienia też niesteroidowe leki przeciwzapalne, które działają przeciwbólowo. Wytyczne z 2018 roku zaznaczają, że mogą zmniejszać ból i obrzęk, ale nie są wolne od powikłań i mogą hamować naturalne gojenie.

06Ile trwa

Ile trwa leczenie skręconej kostki

Według mp.pl leczenie zachowawcze powinno trwać do ustąpienia lub wyraźnego zmniejszenia obrzęku i bólu. Zwykle zajmuje to około 3 tygodni, bo tyle mniej więcej trwa gojenie tkanek miękkich. Przy znacznym uszkodzeniu z częściowym rozerwaniem torebki stawowej leczenie może trwać 5–6 tygodni.

Ten sam artykuł w mp.pl opisuje też unieruchomienie gipsowe, które zmniejsza ból i daje tkankom spokój, a przy uszkodzeniu więzadła strzałkowo-skokowego przedniego zaleca gips nawet do 6 tygodni. Wytyczne Vuurberga oceniają to inaczej: krótkie unieruchomienie może zmniejszyć ból i obrzęk, ale najwięcej korzyści przy zerwaniu więzadła bocznego daje taping lub orteza połączone z programem ćwiczeń.

07Rehabilitacja

Rehabilitacja i ćwiczenia

Wytyczne z 2018 roku zalecają programy ćwiczeń prowadzone pod nadzorem zamiast zabiegów biernych, bo ćwiczenia pomagają odzyskać funkcjonalną stabilność stawu. Mp.pl wymienia wśród metod leczenia ortezy na staw skokowy, częściowe odciążenie kończyny oraz fizyko- i fizjoterapię, które często stosuje się u sportowców.

Artykuł w mp.pl zaznacza przy tym, że fizjologicznego procesu gojenia tkanek miękkich nie da się wyraźnie przyspieszyć. W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao prowadzimy rehabilitację po skręceniu kostki (wizyty po hiszpańsku).

08Operacja

Kiedy potrzebna jest operacja

Według mp.pl rzadko przy skręceniu dochodzi do trwałego uszkodzenia więzadła, zwykle strzałkowo-skokowego przedniego. Jeśli się nie wygoi, pojawia się ból w okolicy kostki bocznej przy aktywności i uczucie niestabilności.

Gdy USG lub rezonans potwierdzają uszkodzenie więzadła, leczeniem z wyboru jest operacja; dobre efekty daje rekonstrukcja sposobem Broströma, zwykle w trybie odroczonym. Wytyczne z 2018 roku zalecają, by operację zarezerwować dla osób, którym nie pomogło dokładne leczenie oparte na ćwiczeniach.

09Zapobieganie

Jak zapobiegać ponownemu skręceniu

Wytyczne Vuurberga i współpracowników podają, że niektóre dyscypliny sportu wiążą się z większym ryzykiem skręcenia kostki. W zapobieganiu nawrotom skręceń warto rozważyć ortezę stawu skokowego jako skuteczną metodę.

Według tych wytycznych ćwiczenia pomagają odzyskać funkcjonalną stabilność stawu. Jeśli po leczeniu nadal czujesz, że kostka „ucieka” lub boli przy aktywności, zgłoś się do lekarza lub fizjoterapeuty, bo może to oznaczać niewygojone uszkodzenie więzadła.

10W skrócie

Najważniejsze

• Skręcenie kostki to rozciągnięcie lub częściowe przerwanie więzadeł, zwykle po stronie bocznej.
• Typowe są ból, obrzęk i zasinienie w okolicy kostki bocznej.
• RTG pomaga wykluczyć złamanie.
• W ostrej fazie stosuje się zasadę RICE; leczenie trwa zwykle około 3 tygodni.
• Ćwiczenia pod nadzorem i orteza pomagają odzyskać stabilność i zapobiegać nawrotom.