Ścięgno Achillesa: ból, zapalenie, zerwanie i leczenie

01Anatomia

Czym jest ścięgno Achillesa

Lek. Karolina Stępień, ortopeda, opisuje w mp.pl ścięgno piętowe, czyli Achillesa, jako największe ścięgno w ludzkim ciele. Przyczepia się do guza piętowego z tyłu stopy i przechodzi w mięsień trójgłowy łydki.

Uszkodzenia ścięgna Achillesa to według mp.pl najczęstsze uszkodzenia ścięgien u dorosłych. Dzieli się je na dwie grupy: częściowe, zwykle przewlekłe, oraz całkowite, najczęściej wynikające z urazu.

Ból z tyłu pięty może mieć też inne przyczyny, np. zmiany w okolicy przyczepu rozcięgna podeszwowego. Zobacz poradnik o ostrodze piętowej.

02Przeciążenie

Przewlekłe uszkodzenia i zapalenie ścięgna

Mp.pl wyjaśnia, że częściowe uszkodzenia powstają na tle zmian zwyrodnieniowych: włókna ścięgna stopniowo się degenerują i rozrywają, czasem z towarzyszącym stanem zapalnym. Zmiany postępują miesiącami lub latami, ale ciągłość ścięgna jest zachowana.

Przyczyną są przeciążenia oraz choroby metaboliczne lub reumatologiczne. Dr hab. Jerzy Sułko z Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie w odpowiedzi opublikowanej w mp.pl opisuje też jałowe zapalenie ścięgna Achillesa: przeciążenie wywołuje obrzęk i ciasnotę w osłonce ścięgna, co powoduje tarcie przy jego przesuwaniu.

03Objawy

Objawy przewlekłego uszkodzenia

Według mp.pl przewlekłe, częściowe uszkodzenie może objawiać się:

• przewlekłym bólem z tyłu pięty i nad nią,
• obrzękiem,
• nasileniem objawów po aktywności lub długim chodzeniu.

Przy zapaleniu osłonki ścięgna typowe jest skrzypienie lub trzeszczenie przy ruchu oraz ból przy dotyku i chodzeniu.

Mp.pl zaznacza jednak, że wiele osób ze zmianami zwyrodnieniowymi nie ma żadnych objawów, a pierwszym sygnałem bywa dopiero całkowite zerwanie ścięgna.

04Zerwanie

Zerwanie ścięgna Achillesa: objawy

Całkowite zerwanie następuje zwykle nagle, w czasie sportu lub pracy, przy nadmiernym obciążeniu. Mp.pl opisuje typowy obraz:

• nagły trzask w łydce nogi, która jest z tyłu w zakroku,
• uczucie, jakby ktoś uderzył w łydkę,
• ból i wrażenie, że noga jest „nieswoja”,
• trudność lub niemożność chodzenia na tej nodze,
• obrzęk, ból przy dotyku i czasem widoczne wgłębienie w miejscu zerwania.

Zerwaniu sprzyjają wcześniejsze częściowe uszkodzenia oraz zastrzyki steroidowe w tę okolicę, które osłabiają ścięgno.

05Diagnoza

Kiedy do lekarza i jak wygląda diagnostyka

Mp.pl rozróżnia dwie sytuacje. Przy bólu i obrzęku trwającym od dłuższego czasu wystarczy planowa konsultacja w poradni ortopedycznej. Przy objawach całkowitego zerwania wskazana jest konsultacja na ostrym dyżurze ortopedycznym.

Ortopeda rozpoznaje uszkodzenie na podstawie wywiadu i badania. Mimo to wykonuje się USG lub rezonans magnetyczny, aby dokładnie ocenić uszkodzenie i dobrać leczenie.

06Leczenie

Leczenie przewlekłego bólu ścięgna

Przy przewlekłych, częściowych uszkodzeniach mp.pl opisuje głównie leczenie zachowawcze: leki przeciwbólowe, rzadziej przeciwzapalne, fizjoterapię i wkładki do obuwia. Lekarz może rozważyć zastrzyki z czynnikami wzrostu lub kwasem hialuronowym.

Przy jałowym zapaleniu dr hab. Sułko zaleca unikanie wysiłków, miejscowo żele lub maści z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (preferowane są chłodzące) i wkładkę unoszącą piętę, która rozluźnia ścięgno. Przy dłużej trwających dolegliwościach stosuje się leczenie fizykalne.

Zastrzyki z kortykosteroidów są kontrowersyjne. Mp.pl ostrzega, że choć dają ulgę, mogą sprzyjać dalszemu uszkadzaniu ścięgna, zwłaszcza powtarzane, aż do jego zerwania. Gdy leczenie zachowawcze zawiedzie, rozważa się operację, po której zawsze potrzebna jest rehabilitacja.

07Ćwiczenia

Co mówią badania o ćwiczeniach i wkładkach

Przegląd z metaanalizą (Wilson i wsp., 2018) objął 22 badania z 1137 uczestnikami z tendinopatią Achillesa. Według umiarkowanej jakości dowodów ćwiczenia ekscentryczne zmniejszały ból i poprawiały funkcję w tendinopatii środkowej części ścięgna lepiej niż brak takiej interwencji. Nie wykazano jednak przewagi jednego programu ćwiczeń nad innym, np. ćwiczeń ekscentrycznych nad ćwiczeniami z dużym obciążeniem wykonywanymi powoli.

Ten sam przegląd nie wykazał różnicy w bólu ani funkcji między wkładkami ortopedycznymi a grupą kontrolną. To różni się od mp.pl, które wymienia wkładki wśród metod leczenia. Przegląd warunkowo zaleca ćwiczenia, a odradzają dodawanie szyny nocnej do ćwiczeń ekscentrycznych.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao dobieramy ćwiczenia przy przewlekłym bólu ścięgna Achillesa i prowadzimy rehabilitację po urazie (wizyty po hiszpańsku).

08Zerwanie

Leczenie zerwania: operacja czy bez operacji

Według mp.pl przy całkowitym zerwaniu leczenie operacyjne jest zwykle pierwszym wyborem, szczególnie u osób młodych, aktywnych i sportowców. Operację wykonuje się metodą otwartą lub małoinwazyjną; obie mają porównywalne wyniki.

Mp.pl podkreśla jednak, że leczenie bez operacji nie jest skazane na niepowodzenie. Odpowiednie unieruchomienie i rehabilitacja pozwalają uzyskać bliznę umożliwiającą normalne chodzenie i niektóre sporty, choć ścięgno bywa wydłużone i słabsze. To dobra opcja dla osób starszych, mniej aktywnych lub z chorobami utrudniającymi operację.

Metaanaliza w BMJ (Ochen i wsp., 2019; 29 badań) wykazała, że po operacji ponowne zerwanie zdarza się rzadziej (2,3% wobec 3,9%), ale powikłania, głównie zakażenia, są częstsze (4,9% wobec 1,6%). W badaniach z przyspieszoną rehabilitacją funkcjonalną i wczesnym ruchem różnica w ponownych zerwaniach nie była istotna.

09Profilaktyka

Rokowanie i zapobieganie

Mp.pl zaznacza, że zarówno leczenie zachowawcze, jak i operacyjne jest wymagające i czasochłonne, ale w większości przypadków daje dobry efekt i powrót do zadowalającej sprawności.

Aby zmniejszyć ryzyko uszkodzeń, mp.pl zaleca:

• unikanie przeciążeń,
• właściwe przygotowanie do aktywności fizycznej,
• regenerację po treningach,
• zdrową dietę i kontrolę masy ciała,
• ścisłe przestrzeganie zaleceń przy chorobach metabolicznych i reumatologicznych, które mogą osłabiać ścięgna.

10Podsumowanie

W skrócie

• Ścięgno Achillesa może ulec przewlekłemu uszkodzeniu z przeciążenia albo nagłemu zerwaniu.
• Przewlekłe zmiany dają ból, obrzęk i skrzypienie, ale bywają bezobjawowe.
• Nagły trzask w łydce i problem z chodzeniem wymagają oceny na ostrym dyżurze ortopedycznym.
• Przy przewlekłym bólu najlepsze poparcie w badaniach mają ćwiczenia; wkładki nie wykazały korzyści.
• Zastrzyki sterydowe w okolicę ścięgna mogą je osłabiać.
• Zerwanie leczy się operacyjnie lub zachowawczo; różnice w ponownych zerwaniach są niewielkie.