Płaskostopie u dorosłych: objawy, ćwiczenia i leczenie

01Co to jest

Czym jest płaskostopie

Według Medycyny Praktycznej w prawidłowych warunkach stopa dorosłej osoby tylko częściowo dotyka podłoża podczas stania i chodzenia. Znaczną część podbicia stanowi fizjologicznie wysklepiony łuk, który nie styka się z ziemią.

O płaskostopiu mówimy wtedy, gdy ten łuk jest obniżony i stopa całą podeszwą przylega do podłoża. To wada wyraźnie widoczna: obniżony łuk sprawia, że w czasie obciążania, czyli przy staniu i chodzeniu, podeszwa w całości dotyka podłoża.

Sam wygląd stopy nie przesądza jeszcze o potrzebie leczenia. Najważniejsze jest to, czy płaskostopie daje dolegliwości.

02Przyczyny

Skąd się bierze płaskostopie u dorosłych

Mp.pl opisuje dwie główne drogi powstawania płaskostopia u osób dorosłych. Może ono być wadą wrodzoną, obecną od urodzenia. Może też pojawić się dopiero w dorosłym życiu jako skutek przeciążenia, które osłabia połączenia więzadłowe stopy.

Do takiego przeciążenia mogą prowadzić:

• nadwaga i otyłość,
• nadmierna aktywność fizyczna,
• ciężka praca fizyczna, szczególnie gdy towarzyszą jej liczne urazy stóp,
• przebyte kontuzje,
• źle dobrane obuwie, np. częste chodzenie w butach na obcasach.

Płaskostopie mogą też powodować inne choroby. Do ich oceny lekarz może zlecić dodatkowe badania obrazowe, o których piszemy niżej.

03Objawy

Objawy płaskostopia: kiedy stopy bolą

Szacuje się, że płaskostopie występuje nawet u co trzeciej dorosłej osoby. Według mp.pl u większości z nich nie daje żadnych uciążliwych objawów i jest jedynie niebolesną deformacją stopy.

U stosunkowo niewielkiej grupy osób płaskostopiu towarzyszą objawy, które utrudniają codzienne funkcjonowanie:

• ból stóp,
• obrzęk stóp,
• odciski,
• trudność z doborem obuwia, które nie uwiera,
• ograniczanie aktywności fizycznej z powodu dolegliwości.

05Rozpoznanie

Jak lekarz rozpoznaje płaskostopie

Według mp.pl ortopeda stawia rozpoznanie na podstawie wywiadu i badania klinicznego. Aby wybrać najlepszą metodę leczenia, diagnostykę się pogłębia. Najczęściej wykonuje się:

• RTG stóp w obciążeniu, czyli zdjęcie wykonywane na stojąco,
• badanie podoskopowe, które ocenia, jaka część stopy przylega do podłoża.

Do oceny chorób, które mogą przyczyniać się do powstawania płaskostopia, przydatne bywają też USG, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.

06Leczenie

Ćwiczenia na płaskostopie i wkładki

Gdy płaskostopie jest objawowe, czyli daje dolegliwości, Medycyna Praktyczna zaleca zacząć od metod nieinwazyjnych. Są to przede wszystkim odpowiednie ćwiczenia pod kontrolą fizjoterapeuty oraz dobranie odpowiednich wkładek do obuwia.

Źródło nie podaje gotowego zestawu ćwiczeń do samodzielnego wykonywania. Ich dobór należy do fizjoterapeuty, który ocenia stopę i postęp terapii. Według mp.pl większość osób z dolegliwościami, które mają indywidualnie dobrane wkładki i ćwiczą zgodnie z zaleceniami fizjoterapeutów, funkcjonuje dobrze.

Jeśli ból dotyczy pięty, przeczytaj też nasz poradnik o ćwiczeniach na ostrogę piętową.

W naszej poradni fizjoterapii w Bilbao oceniamy stopę i prowadzimy ćwiczenia przy objawowym płaskostopiu (wizyty po hiszpańsku).

07Badania

Czy wkładki pomagają: co pokazują badania

Przegląd systematyczny z 2014 roku (Banwell i wsp., Journal of Foot and Ankle Research) ocenił sztywne i półsztywne wkładki ortopedyczne u dorosłych z elastycznym płaskostopiem. Porównywano je z samym obuwiem albo z płaską wkładką bez korekcji.

Do przeglądu włączono 13 badań: dwa badania z randomizacją, jedno badanie kontrolowane i dziesięć badań z powtarzanymi pomiarami. Przegląd podsumowuje, że:

• żadne dowody wysokiej jakości nie potwierdziły skuteczności wkładek przy elastycznym płaskostopiu,
• istnieją dowody dobrej lub umiarkowanej jakości, że wkładki poprawiają funkcję fizyczną: zmniejszają kołysanie na boki w staniu i wydatek energii podczas chodzenia,
• istnieją dowody niskiej jakości, że wkładki zmniejszają ból oraz zmieniają ustawienie tyłostopia i obciążenia stopy.

Przegląd wskazuje, że potrzebne są dobrze zaplanowane badania z randomizacją, które ocenią zmianę objawów.

08Operacja

Kiedy operacja i jakie jest rokowanie

Według mp.pl lekarz może rozważyć leczenie operacyjne, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi rezultatu albo gdy płaskostopie wynika ze zmian, których nie da się skorygować ćwiczeniami ani wkładkami. Dobre efekty daje wprowadzenie odpowiedniej śruby do tzw. zatoki stępu, która podnosi łuk stopy. Niekiedy operację trzeba rozszerzyć o skrócenie lub wydłużenie odpowiednich ścięgien.

Rokowanie jest u większości osób bardzo dobre, bo wada pozostaje niebolesna i nie wymaga interwencji lekarskiej. Przy leczeniu operacyjnym powodzenie zależy od złożoności zabiegu. Istnieje ryzyko powikłań i niepełnej korekcji wady, ale według mp.pl zdarza się to raczej rzadko.

Aby zmniejszyć ryzyko płaskostopia w dorosłym wieku, mp.pl radzi nosić wygodne obuwie, które nie męczy stóp i nie powoduje otarć ani odcisków, nie przeciążać stóp nadmierną aktywnością ani długim staniem i utrzymywać prawidłową masę ciała.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Wkładki. Mp.pl podaje, że większość osób z dolegliwościami, które mają indywidualnie dobrane wkładki i ćwiczą, funkcjonuje dobrze. Przegląd Banwell i wsp. nie znalazł dowodów wysokiej jakości na skuteczność wkładek, a dowody na zmniejszenie bólu ocenił jako niskiej jakości.
• Ćwiczenia. Mp.pl zaleca ćwiczenia pod kontrolą fizjoterapeuty jako podstawę leczenia zachowawczego. Przegląd z 2014 roku dotyczył wyłącznie wkładek i nie oceniał ćwiczeń.
• Rodzaj płaskostopia. Przegląd dotyczył płaskostopia elastycznego, rozpoznanego zwalidowaną metodą pomiaru. Mp.pl opisuje płaskostopie u dorosłych ogólnie, zarówno wrodzone, jak i nabyte.

10W skrócie

Najważniejsze o płaskostopiu

• Płaskostopie to obniżenie łuku stopy, przez które podeszwa w całości przylega do podłoża.
• Może dotyczyć nawet co trzeciej dorosłej osoby, ale zwykle nie boli.
• Bez dolegliwości wystarczy obserwacja; ból, obrzęk lub odciski wymagają wizyty u ortopedy.
• Rozpoznanie opiera się na badaniu, a często także na RTG na stojąco i podoskopii.
• Leczenie zaczyna się od ćwiczeń z fizjoterapeutą i wkładek; operację rozważa się, gdy nie pomagają.
• Dowody na skuteczność wkładek są ograniczone, zwłaszcza w zmniejszaniu bólu.