Kamica ślinianek: objawy i leczenie

01Ślinianki

Gdzie są ślinianki

Według mp.pl człowiek ma trzy pary dużych gruczołów ślinowych oraz od kilkuset do tysiąca małych gruczołów w błonie śluzowej jamy ustnej i gardła:

• ślinianka przyuszna, największa, leży za kątem żuchwy; jej przewód uchodzi w policzku na wysokości drugiego górnego zęba trzonowego, a przez jej miąższ przechodzi nerw twarzowy,
• ślinianka podżuchwowa leży pod żuchwą, a jej przewód uchodzi w dnie jamy ustnej, w okolicy wędzidełka języka,
• ślinianka podjęzykowa, najmniejsza z dużych, leży w dnie jamy ustnej.

Małe gruczoły ślinowe mogą skutecznie zastąpić duże ślinianki, gdy jedna lub kilka z nich przestaje działać.

02Co to jest

Czym jest kamica ślinianek

Mp.pl opisuje kamicę ślinianek jako chorobę, w której w gruczołach ślinowych powstają pojedyncze lub liczne kamienie, najczęściej z fosforanów lub węglanu wapnia. Do 90% kamieni tworzy się w przewodzie ślinianki podżuchwowej, ale kamica może dotyczyć każdego gruczołu.

To druga po śwince najczęstsza choroba ślinianek, odpowiadająca za około jedną trzecią wszystkich przypadków. Kamienie są zwykle liczne i drobne, choć zdarzają się większe, nawet wielkości orzeszka ziemnego. Częściej tworzą się w przewodach niż w samym miąższu gruczołu.

03Kogo dotyczy

Kogo dotyczy kamica ślinianek

Według mp.pl kamica ślinianek znacznie częściej dotyczy mężczyzn i występuje głównie u dorosłych po 30. roku życia. Dzieci chorują bardzo rzadko.

04Przyczyny

Przyczyny kamicy ślinianek

Mp.pl podaje, że najczęściej bezpośrednia przyczyna kamicy nie jest znana. Istnieją jednak czynniki sprzyjające:

• zwężenie lub zdwojenie przewodów wyprowadzających, które powoduje zastój śliny,
• zmieniony skład śliny, np. więcej wapnia, większa gęstość lub zaburzone pH przy infekcji jamy ustnej,
• odwodnienie,
• przewlekłe choroby zapalne gruczołów ślinowych,
• zespół Sjögrena,
• zwiększone stężenie wapnia we krwi.

05Objawy

Objawy kamicy ślinianek

Według mp.pl kamień w przewodzie powoduje zastój śliny w gruczole. Prowadzi to do obrzęku i stanu zapalnego, który daje znaczny ból.

Wydzielanie śliny pobudza jedzenie, a nawet samo patrzenie na nie lub myślenie o nim. Dlatego ból i obrzęk wyraźnie nasilają się w takich sytuacjach i słabną po posiłku.

W badaniu ślinianka jest wyraźnie obrzęknięta, twardsza i bolesna przy dotyku. Ujście przewodu bywa zaczerwienione i nie wypływa z niego ślina. Czasem, zwłaszcza przy śliniance podżuchwowej, widać poszerzony przewód z kamieniem albo wyczuwa się go palcem jako twardy guzek. Przy zakażeniu bakteryjnym z ujścia może wypływać ropa, a okoliczne węzły chłonne się powiększają.

06Powikłania

Kiedy kamica ślinianek jest groźniejsza

Mp.pl zwraca uwagę na śliniankę przyuszną: przechodzi przez nią nerw twarzowy, odpowiedzialny m.in. za mimikę. Obrzęk ślinianki przy stanie zapalnym lub kamicy może uciskać nerw i doprowadzić do jego porażenia. Torebka otaczająca śliniankę przyuszną przy obrzęku dodatkowo powoduje ból.

Objawy sugerujące zakażenie bakteryjne, np. ropna wydzielina, wymagają leczenia antybiotykiem, o którym decyduje lekarz.

W naszej poradni laryngologicznej w Bilbao badamy ślinianki i kierujemy na odpowiednie leczenie kamicy (wizyty po hiszpańsku).

07Rozpoznanie

Jak rozpoznaje się kamicę ślinianek

Według mp.pl rozpoznanie opiera się na starannym wywiadzie i badaniu. W razie wątpliwości można je potwierdzić badaniami obrazowymi:

• RTG: zdecydowana większość kamieni jest widoczna na zdjęciu,
• USG: najczęściej stosowane; pokazuje także kamienie niewidoczne na RTG i stan miąższu ślinianki, choć bardzo małe kamienie mogą umknąć,
• sialografia: obrazowanie przewodów z użyciem kontrastu, dziś rzadko wykonywane,
• tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.

08Leczenie

Leczenie kamicy ślinianek

Mp.pl dzieli leczenie na zachowawcze i chirurgiczne. Przy drobnych kamieniach próbuje się nawodnić pacjenta i zaleca kwaśne pokarmy, które pobudzają wydzielanie śliny, z nadzieją na wypłukanie kamieni. Ból łagodzą niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Te metody często nie wystarczają. Wtedy otolaryngolog lub chirurg szczękowo-twarzowy wykonuje zabieg:

• nacięcie przewodu i usunięcie kamienia, gdy leży on w przewodzie,
• sialoendoskopia, czyli endoskopowe usunięcie kamieni,
• litotrypsja zewnątrzustrojowa (ESWL), czyli rozbicie większych kamieni falami na drobne, które mogą wyjść same,
• usunięcie całej ślinianki, gdy kamica nawraca albo dotyczy miąższu gruczołu.

Przy objawach zakażenia bakteryjnego dodatkowo stosuje się antybiotyk.

09Różnice

Gdzie źródła się różnią

• Sialoendoskopia. Mp.pl opisuje ją jako metodę, która zyskuje na popularności. Metaanaliza z 2012 roku (Strychowsky i wsp., 29 badań z udziałem dorosłych) wykazała skuteczność samej sialoendoskopii u około 86% chorych, a połączonej z zabiegiem chirurgicznym u około 93%, przy niewielu poważnych powikłaniach.
• Usunięcie ślinianki. Według mp.pl przy kamicy nawracającej lub w miąższu konieczne jest usunięcie całego gruczołu. Metaanaliza podkreśla, że po sialoendoskopii usunięcie ślinianki było potrzebne rzadko, a metoda pozwala zachować gruczoł.
• Zakres badań. Metaanaliza dotyczyła wszystkich chorób powodujących niedrożność dużych ślinianek u dorosłych, nie tylko kamicy.

10W skrócie

Najważniejsze o kamicy ślinianek

• Kamica ślinianek to tworzenie się kamieni w gruczołach ślinowych lub ich przewodach.
• Do 90% kamieni powstaje w przewodzie ślinianki podżuchwowej.
• Częściej chorują mężczyźni i dorośli po 30. roku życia.
• Typowy objaw to ból i obrzęk ślinianki nasilające się przy jedzeniu.
• Rozpoznanie potwierdza się zwykle USG lub RTG.
• Leczenie obejmuje nawodnienie i kwaśne pokarmy, a często zabieg, np. sialoendoskopię.